ပၢႆးၾၢႆႇၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ

ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ပဵၼ်သင် လႄႈ လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး

ပၢႆးၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ၵိင်ႇၽႄ ပႃႈတႂ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ။ပဵၼ်ပၢႆးဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတေႃႇ တၢင်းၶႆႈၸႂ် မဵဝ်းလႂ်ၽိတ်း လႄႈ မဵဝ်း လႂ်သမ်ႉထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ။မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးႁဝ်းဝူၼ်ႉ၊ ပေႃးႁဝ်းဢုပ်ႇလၢတ်ႈသေ လွင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းၽိတ်းႁိုဝ် မၼ်းထုၵ်ႇၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ် လွင်ႈႁဝ်းႁဵတ်းၸွမ်းၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊဝႆႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။တူဝ် ယၢင်ႇ - ပေႃးလၵ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပႅတ်ႉလႅၼ်ၼႆႉ ၸွင်ႇၽိတ်းယူႇ တႃႇသေႇႁိုဝ်? ပေႃးဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်း မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းသူသေၵေႃႉၵေႃႉ ဢိုပ်းယၢၵ်ႈဝႆႉၸိုင် ၸွင်ႇသူတေၵႂႃႇလၵ်ႉတၢင်းၵိၼ်သေ မႃးလဵင်ႉ ၶဝ်ႁိုဝ်? ၶေႃႈထၢမ် ယႂ်ႇလူင်ထီႈသုတ်းပိူၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ တႃႇၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၼႂ်းပၢႆးၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊၼႆႉတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် ဝႃႈ ၶဝ်ဢိင်ၼိူဝ် လႂ် ဝႆႉယူႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ပိူင်ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ၸိူဝ်ႉၼင်ႇဝႃႈ ‘ႁမ်ႈလၵ်ႉ’၊ ‘ႁမ်ႈလႅၼ်’ ၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး?

ၾႃႉပူင်ႊ - သႃႇသၼႃႇ ပဵၼ်ငဝ်ႈငိူၼ်ႈ တၢင်းၶႆႈၸႂ်မီးမႃးလွင်ႈၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ

တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈ ဢီႈသင်ၽိတ်း လႄႈ ဢီႈသင်သမ်ႉထုၵ်ႇၼႆႉ ၵႆႉဢိင်ၼိူဝ်တၢင်းယုမ်ႇယမ် လွင်ႈသႃႇ သၼႃႇယဝ်ႉ။ၾႃႉၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၾႃႉၽီသေမဵဝ်းမဵဝ်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ႁႅင်းဢၼ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ဢီႈသင်ၽိတ်း လႄႈဢီႈသင်ထုၵ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ဢၼ်ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ ‘ၾိင်ႈတႅတ်ႈၾႃႉပူင်ႊ’(divinecommand theory)။ သိၼ်ႁႃႈ သဵၼ်ႈၼႂ်းပၢႆးပုတ်ႉထ ဢမ်ႇၼၼ် သိၼ်သိပ်း႑ၼႂ်းပၢႆးၶရိတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ် ၾႃႉပူင်ႊ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။သိၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၾႃႉပူင်ႊသေ မီးမႃးၼၼ်ႉ ၵႆႉၵိုၵ်းပႃးၸွမ်းၽွၼ်းသိုပ်ႇမၼ်းယူႇ။ ပေႃး ၽႂ်တိုဝ်းၵမ်ႊႁဵတ်းၸွမ်း ပိူင်သိၼ်ၾႃႉပူင်ႊမႃး ၼႂ်းၸၢတ်ႈၼႆႉၸိုင်ပေႃးၸၢတ်ႈၼႃႈမႃး ၶဝ်တေလႆႈလီလႆႈ ပဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၼႃႇ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈၵူၼ်းၽိတ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃးၸိုင် ၸၢတ်ႈၼႃႈမႃး ၸၢင်ႊလႆႈၺႃး တူတ်ႈ တၢမ်ႇမၼ်းၸွမ်းၼႆယဝ်ႉ။

ပိူင်သီၶမ်း-ၵူၼ်းငဝ်ႈ ပဵၼ်ငိူၼ်ႈငဝ်ႈ တၢင်းၶႆႈၸႂ်မီးမႃးလွင်ႈၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ

ဢၼ်လႂ်ပဵၼ် ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ(သိၼ်) လႄႈ ဢၼ်လႂ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႆၼၼ်ႉသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈလႄႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ တူဝ်ယၢင်ႇ- ၸိူဝ်ႉၼင်ႇဝႃႈၸွင်ႇတေၸၢင်ႊဢဝ်ၽူဝ်ဢဝ်မေးလႆႈလိူဝ်သေၼိူင်ႈၵေႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၸွင်ႇတေၸၢင်ႊၵိၼ်လႆႈတၢင်းၵိၼ်သေ မဵဝ်းမဵဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ သႃႇသၼႃႇဢၼ်ၼိူင်ႈလႄႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ၵူၺ်းၵႃႊ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ၵမ်ႈ ၽွင်ႈတႄႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉယူႇ ၵူႊၽိင်ႈၶိူဝ်း၊ ၵူႊသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ပိူင်ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ႁၼ်ဝႃႈ မီးယူႇၼႂ်းၵူႊၽိင်ႈၶိူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵူႊသႃႇသၼႃႇတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ် လွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ‘ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁဵတ်းတေႃႇႁဝ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁဝ်းတေလႆႈႁဵတ်းတေႃႇ ပိူၼ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢၼ်ၼႆႉ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ပိူင်သီၶမ်း(Golden Ruel)ၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇတေယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ လႄႈ တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်းၵမ်ႈၼမ် ႁဵတ်းၸွမ်းတၢင်းၶႆႈၸႂ်ၶေႃႈၼႆႉယူႇၵူႊဝၼ်းဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈပိူင်ၶမ်းၼႆႉတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႊလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈသႃႇသၼႃႇလႂ် ဢမ်ႇၼၼ် ၽိင်ႈၶိူဝ်းလႂ် သၢင်ႈမႃး။

ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ၼႂ်းၸူဝ်ႊပၢၼ်ႁဝ်း

ငဝ်းလၢႆးၵူႊဝၼ်းဝၼ်းၼႆႉ ၵႆႉမီးငဝ်းလၢႆး မိူဝ်ႈဢၼ်ႁဝ်းလႆႈတႅပ်းတတ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ယူႇ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ႁဝ်းလႅပ်ႈတေဢမ်ႇဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇတင်း ‘ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ’ ၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ။ ပေႃးဝႃႈ ႁဝ်းဝူၼ်ႉၸွမ်းလူၺ်ႈပႃး တၢင်းၽိင်ႈတိုဝ်း ၵမ်ႊၼႆၸိုင်ပွင်ႇဝႃႈၼႆႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇမီးၶေႃႈထၢမ်တေႃႇ တၢင်းႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈႁဝ်း လႄႈ လွင်ႈၽွၼ်းသိုပ်ႇမၼ်းဝႃႈ တၢင်းႁဵတ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇပိူၼ်ႈ လႄႈ တေႃႇႁဝ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်လၢႆလၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။

ပေႃးႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းသေမဵဝ်းမဵဝ်းမႃး ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈၶႆႈၸႂ်ပႃးၸမ်း

လွင်ႈတုမ်ႉတၢင်းဢၼ်တေပဵၼ်လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၽၢႆႇတူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၽၢႆႇၸႂ်တေႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ တေႃႇပိူၼ်ႈ။
လွင်ႈတၢင်းဢၼ်တေတုမ်ႉတိူဝ်ႉ သရေႇၼႃႈတႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေႃႇ တင်း ပိူၼ်ႈ။
ၽွၼ်းယွၼ်ႈ ဢၼ်တိူဝ်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ တေႃႇသိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ။
လွင်ႈတၢင်းဢၼ်တေၽိတ်းပိူင်ႈတေႃႇပိူင်။

ၶေႃႈထၢမ် ဢၼ်သူထၢမ် လႄႈ ၶေႃႈတွပ်ႇဢၼ်သူပၼ်ၶိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီပဵၼ်သဵၼ်ႈၼမ်း ပၼ် တႃႇႁႂ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ တေႁဵတ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႊပဵၼ်တၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ်ပၼ်ႁႂ်ႈႁူႉဝႃႈ တၢင်း ႁဵတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၽိတ်းၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊႁိုဝ် မႅၼ်ႈၸွမ်းၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ၼႆယဝ်ႉ။

ၶေႃႈထၢမ်မၢင်ႊၽွင်ႈ ဢၼ်ႁဝ်းတေၸၢင်ႊထၢမ်ၶိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇႁဝ်း ၽွင်းႁဝ်းတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ဢီႈသင် ၽိတ်းလႄႈ ဢီႈသင် ထုၵ်ႇၸမ်း မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။

ၸွင်ႇမၼ်းတေပဵၼ်လွင်ႈၽိတ်း ပိူင်ၶမ်းႁိုဝ်?
ၸွင်ႇမၼ်းတေတုမ်ႉတိူဝ်ႉသေၵေႃႉၵေႃႉႁိုဝ်?
ၸွင်ႇမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းႁိုဝ်?
ၸွင်ႇတေတိူဝ်းပဵၼ်လွင်ႈလီ ႁိုဝ် တိူဝ်းပဵၼ်လွင်ႈၸႃႉ?
ၸွင်ႇယၢမ်ႈမီးပိူၼ်ႈလၢတ်ႈၼေဝႃႈ မၼ်းၽိတ်း? ပဵၼ်ၽႂ် ၵေႃႉယၢမ်ႈလၢတ်ႈ?
ပေႃးႁဵတ်းမႅၼ်ႈပူၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉၸိုင် ဝၢႆးမႃး ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေၶုၺ်ႉႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?
မၼ်းတေ တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇဢူၺ်းၵေႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း ၸိူင်ႉႁိုဝ်?
ၸွင်ႇမၼ်း တေမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈတေႃႇ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် သိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉႁိမ်းႁွမ်းႁိုဝ်?

လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လႄႈ လွင်ႈၸွမ်းၽိင်ႈမိူင်း

ၼႂ်းၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ မီးပိူင် လႄႈ ၽိင်ႈမိူင်း တဵမ်ဝႆႉလၢႆလၢႆယဝ်ႉ။တင်းသွင်ယၢင်ႇၼႆႉ ငၢႆးမိူၼ် ၵၼ်သေတႃႉ သမ်ႉပိူင်ႈ ၵၼ်ယူႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ။ပိူင် လႄႈ ၽိင်ႈမိူင်းၼႆႉ ႁဝ်းၵိုင်ႇလီလႆႈ တိုဝ်းၵမ်ႊၸွမ်း ၶဝ်ယူႇ ယဝ်ႉ။

ပိူင်(Rules) - ပိူင်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းသေၵေႃႉသေၵူၼ်း ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ ဢူႈမႄႈႁဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈ ၼၢမ်း သႃႇသၼႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် သေ ၸုမ်းၸုမ်း ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်လႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉၶဝ်တမ်း ဝၢင်းမႃး။ ပေႃးၽိတ်း မႅၼ်ႈပိူင်ၸိုင် ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်တႄႉ ဢမ်ႇလႆႈတူၵ်းၶွၵ်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ၵူၺ်းၵႃႊ သမ်ႉ ၸၢင်ႊမီး ၽွၼ်းသိုပ်ႇ မၼ်း ၸိူဝ်ႉ ၼင်ႇမႄႈ သူတေပွင်ႉထႃႉသူၼႄႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႊထုၵ်ႇလိုပ်ႈ ဢွၵ်ႇ ႁူင်း ႁဵၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိင်ႈမိူင်း(law) တႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းၾၢႆႇလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၶဝ် တမ်းဝၢင်းမႃး။ ၵၢၼ်ၸုမ်းလႅၼ်ႇ (Police) ၶဝ်တႄႉ ၵေႃႈလူဝ်ႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆ တိုဝ်းၵမ်ႊႁဵတ်းၸွမ်း ၽိင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်း ၸွမ်းၽိင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊၺႃး လႅၼ်ႇၶဝ်တီႉၵမ်ဝႆႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၸၢင်ႊလႆႈ ၶိုၼ်ႈ လုမ်းတြႃးသေ ပေႃးႁၼ်ဝႃႈ မီးတၢင်းၽိတ်းၸိုင် ၸၢင်ႊၺႃးတၢမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။တၢမ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႊလႆႈၺႃး ပေႃး ၽိတ်းမႅၼ်ႈၽိင်ႈမိူင်းၸမ်း ၸိူဝ်ႉၼင်ႇတၢမ်ႇငိုၼ်း၊ တၢမ်ႇတူၵ်းၶွၵ်ႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ မၢင်ႊမိူင်းၼႆႉ ယင်းမီးထိုင်တၢမ်ႇ တၢႆလူး ၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉ။

မီးပိူင် လႄႈ ၽိင်ႈမိူင်း တင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ်ႉ ဢၼ်ၵႆႉၸၢင်ႊတိုဝ်းၵမ်ႊၸွမ်းယၢပ်ႇ။မၢင်ႊမဵဝ်း (ၸိူဝ်ႉၼင်ႇပိူင်သီၶမ်း)ၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈတေႉတေႉ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ မီးပိူင်ၼႆႉသေလႄႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ ၸင်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ယူႇ ႁင်းၵွၺ်းမၼ်းလီလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပိူင်မၢင်ႊမဵဝ်းၼႆႉ သမ်ႉၵႆႉဢမ်ႇပေႃးမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇသင်ၵႃႊႁိုဝ်။ မၢင်ႊပွၵ်ႈၼႆႉ ၽိင်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၸၢင်ႊဢမ်ႇပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတဵၵ်းႁႂ်ႈၸွမ်းၽိင်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈထိုင်တီႈၸိူဝ်းၼႆႉလႂ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢဝ်ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊသေ ဝူၼ်ႉၶႆႈၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႊၸွၺ်ႈႁႂ်ႈႁဝ်းမေႃတႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေလႆႈၸွမ်းပိူင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၽိင်ႈမိူင်းၸိူင်ႉႁိုဝ်သေ၊ ပေႃးဝႃႈမီး မႃးပိူင် ဢမ်ႇၼၼ် ၽိင်ႈမိူင်း ဢၼ်လႂ်ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်းၸိုင် ႁဝ်းၸၢင်ႊဢဝ် တၢင်းႁူႉလွင်ႈၽိင်ႈ တိုဝ်း ၵမ်ႊ သေ ႁူႉလႆႈဝႃႈ မဵဝ်းလႂ်မႅၼ်ႈ ၸွမ်း ၽိင်ႈ တိုဝ်းၵမ်ႊ ႁိုဝ် ဢမ်ႇမႅၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ပိူင်(Rule-Based Ethics)

တၢင်းဝူၼ်ႉ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈ ပိူင်ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ၵိုင်ႇလီလႆႈတိုဝ်းၵမ်ႊၸွမ်း၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပေႃးၸွမ်း ပိူင်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်း ႁဵတ်း ဢၼ်လီၼႆၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ‘ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ပိူင်’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်း ‘ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ပိူင်’ ၼႆ ႁဝ်းၵိုင်ႇလီလႆႈ ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊၼၼ်ႉတႃႇသေ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ ႁဝ်း ၵေႃႈ သမ်ႉၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈၸွမ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။တူဝ်ယၢင်ႇ ၵွပ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ မႃးၶႃႈ၊ မႃးလၵ်ႉ၊ မႃးလႅၼ်ႁဝ်းလႄႈ ႁဝ်းၵေႃႈ ၸင်ႇဢမ်ႇႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်တေႃႇပိူၼ်ႈ။ ၸၢမ်းဝူၼ်ႉတူၺ်း တူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ယိပ်းတင်းၵွင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉလူး။ပေႃးဢဝ် ‘ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ပိူင်’ ဝႃႈၸိုင် ပိူင်ၼၼ်ႉ တေလၢတ်ႈဝႃႈ သူၵိုင်ႇလီလၢတ်ႈၼေဝႃႈ ဢူၺ်းၵေႃႉသူ မီးယူႇတီႈလႂ်ၼႆယဝ်ႉ။ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်လၢတ်ႈပႅတ်ႉလႅၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၽိတ်းၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ပိူင်ဝႃႈၸိုင် တၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လႂ် ၽိတ်းဢိူဝ်ႈထုၵ်ႇဢိူဝ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတူၺ်းတီႈၽွၼ်းသိုပ်ႇမၼ်း၊ တူၺ်းတီႈပိူင်သေ တႅပ်းတတ်းဢဝ် ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။

ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ၽွၼ်းသိုပ်ႇ(Consequential Ethics)

ဢၼ်ပိၼ်ႈၽူၼ်တင်း ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ပိူင်တႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ဢိင် ၼိူဝ်ၽွၼ်းသိုပ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢမ်းဝူၼ်ႉတူၺ်းၶိုၼ်း တူဝ်ယၢင်ႇ လွင်ႈဢၼ်မီးၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈၼၼ်ႉထႅင်ႈ တူၺ်းလူး။ သင်ၸိူဝ်ႉသူလႅၼ်လၢတ်ႈမၼ်း လွင်ႈဝႃႈဢူၺ်းၵေႃႉသူမီးတီႈလႂ်ၼႆၸိုင် မၼ်းလႅပ်ႈတေဢမ်ႇႁႃႁၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉသူဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁဵတ်းတီႈဢူၺ်းၵေႃႉသူ။ ပေႃးဢဝ်တူဝ် ယၢင်ႇၼႆႉဝႃႈၸိုင် ၽွၼ်းသိုပ်ႇလွင်ႈလၢတ်ႈလႅၼ်ၼႆႉမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈလီ လိူဝ်သေလၢတ်ႈလွင်ႈတေႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ၽွၼ်းသိုပ်ႇဝႃႈၸိုင် တၢင်းႁဵတ်းသေဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၽိတ်းႁိုဝ်မၼ်းထုၵ်ႇၼႆၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈတူၺ်းတီႈၽွၼ်းသိုပ်ႇမၼ်းသေ တႅပ်းတတ်းဢဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပၢႆးယုမ်ႇႁပ်ႉလိူၺ်ႈၽွၼ်းလီ (Utilitarianism)

ပၢႆးယုမ်ႇႁပ်ႉလိူၺ်ႈလွင်ႈၽွၼ်းလႆႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄႉ လုၵ်ႉတီႈၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ၽွၼ်းသိုပ်ႇသေ ၵိူတ်ႇမီးမႃးယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၽွၼ်းသိုပ်ႇမၼ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးမႃး ‘တၢင်းလီယႂ်ႇလူင် တႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်’ ၼႆၸိုင် တၢင်းႁဵတ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈ ၸွမ်းၽိင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈထတ်းသၢင်တေႃႇ ပၢႆးယုမ်ႇႁပ်ႉလိူၺ်ႈ လွင်ႈၽွၼ်းလီ ၶေႃႈၼိူင်ႈတႄႉၵေႃႈ ဝႃႈ ‘ၽွၼ်းလႆႈဢၼ်လီ တွၼ်ႊတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ တေပဵၼ်ၽွၼ်းလႆႈလီတႃႇၵူၼ်းၵူႊၵေႃႉ’ ၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇၸိုင် ၸၢမ်းဝူၼ်ႉတူၺ်း လွင်ႈႁိူဝ်းဢွၼ်လမ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးၵူၼ်းၼမ်ပူၼ်ႉႁႅင်း ၼိူဝ် မၼ်းၼၼ်ႉ ၸမ်ၸူမ်ၼႆႉဝႆႉၼႆလႄႈ။ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ တူၵ်းၼမ်ႉၵႂႃႇၸိုင် ႁိူဝ်းလမ်းၼၼ်ႉ တေ ၸၢင်ႊသိုပ်ႇၵႂႃႇလႆႈသေ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း တေလွတ်ႈ တၢင်းတၢႆၼႆယဝ်ႉ။တၢင်းႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ် တေၸၢင်ႊၵိူတ်ႇပဵၼ်ၽွၼ်းလႆႈဢၼ်လီ တႃႇၵူၼ်းၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ဢၼ်ယူႇၼိူဝ်ႁိူဝ်း ၼၼ်ႉသေတႃႉ၊ သမ်ႉပဵၼ်တၢင်းႁဵတ်း ဢၼ် ၽွၼ်းလႆႈမၼ်း ပဵၼ်လွင်ႈၸႃႉတေႃႇ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လႆႈတူၵ်းၼမ်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽိုၼ်ဢၢင်ႈဢၢင်

Jagger, S., & Simpson, M. (2019). Social science and the humanities: Student’s book. Mote Oo Education.