ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႊ
တွၼ်ႊၼမ်း
မိူင်းၼိူင်ႈမိူင်းၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးတေၶိုပ်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဝႆႉတေႉတေႉ ယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး တေ ၶိုပ်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းၵူႊ မဵဝ်းမဵဝ်း သေ ၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်း တေႉတေႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးတေ ၶိုပ်ႈၼႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းယၼ်ၼိူဝ်လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၊ ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ မိူင်းၵူႊမိူင်းဢၼ်မီးႁိမ်း ႁွမ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ တင်းၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ သင်ၶဝ်သႂ်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ၶဝ်ႈတေတိူဝ်းမႃး၊ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းတေတိူဝ်းၼမ်မႃး၊ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၶွင်ၵူၼ်းၼိူင်ႈၵေႃႉၵေႃႈတေ တိူဝ်းၼမ်မႃးယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်းၶဝ်တိူဝ်းၶႅမ်ႉမႃးသေ လႆႈယူႇသႃႇလူမ်ၸႂ်မႃးၼႆ ၸၢင်ႊတေမၵ်းမၼ်ႈမႃးၸိူင်ႉၼၼ် ၵေႃႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈမိူၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽၢႆႇလင်ၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်းၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈတိုၼ်းမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်မၼ်းတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄငိုၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်း ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၶွင်ႈၶမ် လႄႈ မဵတ်ႇမၢႆၶွင်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ မၼ်းယၢမ်ႈမီးမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင် ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းၼႆႉသေ ႁဝ်းတေၸႅၵ်ႇတူၺ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် 3 ပၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ် 3 ပၢၼ်ၼၼ်ႉတေႉၵေႃႈ-
- ပၢၼ်ၽႃႇလီႇမၢၼ်ႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ၊
- ပၢၼ်သူဝ်ႇသျလ်ႇလိသ်ႉ
- ပၢၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ
မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတၢင်းၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႊႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီး ၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်းၼမ်သေ မၢၵ်ႈမီးဝႆႉတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း မိူဝ်ႈၽွင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶူဝ်းရီးယႂ်းႁွင်ႇ၊ ၵူဝ်းရီးယႂ်းၸၢၼ်းၶဝ် တိုၵ်းၵၼ် မိူဝ်ႈပီႊ 1950-53 ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈသၢၼ် ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းတင်းၼမ်သူင်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼင်ႇၼၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ဢူးၼူႉၵေႃႉဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းၾၢႆႇလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၽသပလ မိူဝ်ႈပီႊ 1952 ၼႆႉၶဝ်ၶႅၼ်ႇတႅမ်ႈၶူင်းၵၢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းလူင် (စီမံကိန်းပြည်တော်သား) ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉသေ မၼ်းသူၼ်းတုမ်ႊဝႃႈ ၵူၼ်းၼိူင်ႈၵေႃႉၼႆႉ ႁႂ်ႈမီးႁိူၼ်းၼိူင်ႈလင်၊ ၵႃးၼိူင်ႈလမ်းၼႆ ယဝ်ႉ။
လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၵႂႃႇသေ လွင်ႈၼွၼ်းၾၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼႄၼမ်ႉၼႄတူဝ်မႃးလႆႈသေတႃႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ႁဝ်းၶၢတ်ႈလၢမ်းလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ဢၼ်မၢၵ်ႈမီးႁိူဝ်ႈႁိူင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပေႃးတေမႃးတူၺ်းတီႈၼႂ်းမိူင်းဢေးသီးယႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆၸိုင် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇတႅမ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တင်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ တင်းလႆႈၼပ်ႉထိုဝ် မိူင်းမၢၼ်ႊမႃးယူႇယဝ်ႉ။
သင်တေၼႄတူဝ်ယၢင်ႇၶွင် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆၸိုင် ၸၼ်ႉၸွမ်တီႈတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ဢၼ်ၶိုတ်း ၸၼ်ႉဢၼ်ၼိူင်ႈတီႈၼႂ်းမိူင်းဢေးသီးယႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ မီးႁူင်းၸၢၵ်ႈဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ မီးႁူင်း ၵၢၼ်ယဝ်ႉလႄႈ တင်းလႆႈသူင်ႇၵႃႉၶၢႆထိုင် မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းႁဝ်းၼၼ်ႉယူႇ ယဝ်ႉ။ ႁူင်းၸၢၵ်ႈလဵၵ်း ဢိၼ်းသိင်ႇ၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈယႃႈယႃ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ BPL တီႈၸူဝ်ႉၵူင်း၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈထူင်ၸၢၼ်ႈ တီႈၼွၵ်ႉၵူၵ်ႉၸိၼ်း လႄႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈတေႃးၶူဝ်းလႄႈမႆ တမၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းၸၢၵ်ႈဢၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်လူင်ယူႇယဝ်ႉ။မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၵၢၼ်ပူၵ်းတင်ႈပၢႆးၸၢၵ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းငဝ်းလၢႆးၵူဝ်းရီးယႂ်းၸၢၼ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်တင်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼင်ႇၵဝ်ႇ ၶၢဝ်းယၢမ်းမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈႁဝ်းလႆႈၶႂၢင်ႉသိုပ်ႇႁဵတ်းလွင်ႈ ဢၼ်းတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးတိၵ်းတိၵ်းၼႆၸိုင် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈပၢႆးၸၢၵ်ႈၼႆၵေႃႈ တေဢမ်ႇတႅမ်ႇလိူဝ်သေ ၵူဝ်းရီးယႂ်းပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၢင်ႉဢမ်ႇၵၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရီႇသီႇၼႆႉ မီးႁူင်းၵၢၼ်သုၼ်ႇလဵဝ် လႄႈ မၼ်းပဵၼ်ၽွင်းယၢမ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉတိုင်ႈၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်တေၼႄတူၺ်းတူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းၼိူင်ႈဢၼ်ၼႆၸိုင် လူတ်ႉသၢမ်လေႃႉဢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၶီႇ မိၵ်ႈပူဝ်ႇဢူင်းတီးၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၶဝ်မီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈတေတႄႇတင်ႈႁူင်းၸၢၵ်ႈလူတ်ႉၼႆၵေႃႈ ယၢမ်ႈငိၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈယင်းတိုၵ်ႉမီးပိုၼ်ႉ ငဝ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ဢွင်ႇလဵၵ်းသႂ်ႇထၢင်ႇ ၶဝ်ၼႆၵေႃႈမီးၵၢၼ်တၢင်းၼမ် တၢင်းလၢႆယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵေႃႇတင်ႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ မၼ်းမီးပိုၼ်ႉထၢၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉမၼ်းဝႆႉယဝ်ႉၼႆၵေႃႈဝႃႈ ယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဢၼ်ယၢမ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းမႄးတူၺ်းၶိုၼ်းတီႈၵၢၼ်ၽႄငိုၼ်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူဝ်လဵဝ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈငိုၼ်းတိုၼ်းလၢင်းလူင်ၼႆသေ ၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်းဢၼ်ႁဝ်းပိူင်ႇ၊ ငိုၼ်းၶဝ်ဢၼ်လႆႈတင်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းမီး ၵူၼ်းၽၢၼ်ၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈဝႆႉၼႆ မၼ်းႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိုဝ်ႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးၶဝ်လႆႈပိူင်ႇဝႆႉႁိူၼ်းတႅၵ်ႈႁိူၼ်းဢုတ်ႇ၊ လူတ်ႉ၊ ၵႅဝ်ႈသႅင် ငိုၼ်းၶမ်း လႄႈ လႆႈယူႇၸွမ်းၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇၸီးၸဵမ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢွမ်လူမ်းၶဝ်၊ ယၢမ်းမူင်းၶဝ်၊ ၽတ်ႉလူမ်းၶဝ်လႂ်တႄႇဢဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈမိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ ၵူၼ်းၵူႊ ၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈလႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ၵူႊၵေႃႇသေ သမ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈၵူၼ်းမီး၊ ၵူၼ်းၵႃႉၶဝ်ၵွၺ်းၵႂႃႇၶိုၼ်ႈလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၺ်းလႆႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၶူးသေ မေႃပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၵူႊၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတိုဝ်ႉတၢင်းဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇမႃးၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။ ၵူၼ်းၽၢၼ်ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈလႄႈ ၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ၸၢင်ႊမီးလႆႈ ၵူၼ်းႁပ်ႉၶူးလႆႈ သေတႃႉၵေႃႈ တႃႇတေႇလႆႈႁၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသူႈမီး။ မေႃသွၼ်လူင်ပႃႇမွၵ်ႉၶႃႉၵေႃႉ ၼိူင်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ သင်မၼ်း မိူဝ်းၵႂႃႇတီႈဝၢၼ်ႈ ၼႆၸိုင် ၵူၼ်းတင်းဝၢၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်ၵူၼ်း ႁပ်ႉၶူးလႄႈ ဢွၼ် ၵၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၾႆးဢမ်ႇၵုမ်ႇ ထူၼ်ႈၼႆလႄႈ ယင်း လႆႈတႆႈၾႆးလူတ်ႉသေ ၼႄၼႆၵေႃႈ ဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼႆႉ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတူၵ်းတႅမ်ႇၵႃႊႁိုဝ်ၼႆၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၸုမ်းလႂ်ဢုပ်ႇပိူင်ႇဝႆႉၼႆၵေႃႈ တင်းဢမ်ႇႁူႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ထၢင်ႇဝႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဢုပ်ႉဝႆႉၼႆၵေႃႈ မီးယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးတေမႃး တူၺ်းတီႈၼႆႈတေႉတေႉၼႆၸိုင် ၶိူင်ႈဢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်တင်းၵူၼ်း ႁဝ်းၶဝ် ၼင်ႇလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ၊ ဢွမ်လူမ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇပႆႇၽႅဝ် ဢမ်ႇလႆႈပိူင်ႇ၊ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵေႃႈၸႂ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်း လႄႈ ဝၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ႁူႉလႆႈၸႅင်ႈလႅင်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဝႃႇတႃႉၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိၵ်ႉမၢၵ်ႉသ်၊ လီႇၼိၼ်ႇ လႄႈ မဝ်ႇၸိုဝ်ႇတုင်းၶဝ် တွၼ်ႊတႃႇတေတႄႇတင်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၸဝ်ႈငိုၼ်း တိုၼ်းလၢင်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵၢဝ်ႇဝႃႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈငိုၼ်းတိုၼ်းလၢင်းၼႆ ယူႇယဝ်ႉ။
သင်ႁဝ်းတေမႃးႁုပ်ႈတူၺ်းၼႆၸိုင် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽႃႇလီႇမၢၼ်ႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ၶိုပ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ မၼ်းယၢမ်ႈမီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄငိုၼ်းၶဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းမီးလွင်ႈဢမ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်၊ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းၵေႃႈ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းၼမ်တင်းလၢႆဝႆႉ ပၢၼ်ၼိူင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈမီးလွင်ႈၽၢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သေတႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်ၽၢၼ်ၶဝ် ဢၼ်ယူႇတီႈၸၼ်ႉဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉမီးၵၢၼ်ၸုၵ်းၸင်ႈလႆႈႁင်းၶေႃသေ ယူႇလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႊတႃႇၶဝ်ႈၼိူင်ႈတႃႇတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇ ယၢပ်ႇတွၼ်ႊတႃႇၶဝ်ၼင်ႇၵွၼ်ႇ။ ပေႃးတေတူၺ်းတူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ၼႆၸိုင် ၵႆႉမေႃပၼ်ၵူၼ်းယွၼ်းၶဝ်ၼႆႉ လူၺ်ႈငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ် လႄႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊႁဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်ဢိုပ်းသေတၢႆၼႆႉ ဢမ်ႇမီး ၼႆၵေႃႈလၢတ်ႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးတေတူၺ်းၸဵင်ႇၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၼႆ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ် ပၢၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
ပၢၼ်သူဝ်ႇသျလ်ႇလိသ်ႉ
ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ မိူဝ်ႈပီႊ 1962 ၼၼ်ႉ မၼ်းမီး လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢၼ်တိုင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ဝႆးဝႆး ၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေမၼ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်းလုၵ်ႉ တီႈသဵၼ်ႈတၢင်း ၵၢၼ်ႁူၼ်ႈမုၼ်းၼၼ်ႉသေ လႆႈၶိုၼ်းတူၵ်းတႅမ်ႇၵႂႃႇ ယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်း ဢႃႇၼႃႇသေ ယႃႉပႅတ်ႈၽႃႇလီႇမၢၼ်ႇသေလႄႈ ၶိုၼ်းဢဝ်ၶွင်ႇသီႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ မႃးတႅၼ်းတၢင်တႃႇ တေသိုပ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၵႂႃႇ ၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်သင်ၼၼ်ႉ လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶေႃႈ ပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇ တႃႇၵူၼ်းၵူႊမဵဝ်းမဵဝ်း တေဢမ်ႇလႆႈတုၵ်ႉၶႃႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇ ႁိုဝ်ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ် တေဝႄႈလွတ်ႈလႆႈ ၵၢၼ်ၵိၼ်ၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း ၼၼ်ႉ တေၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉၼႆ ၶဝ်ပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇဝႆႉယူႇ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢမ်ႇပေႃးႁိုင်သင်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေၵႂႃႇၸွမ်း လၢႆးတၢင်းပူၵ်းတင်ႈပိူင်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉသေ ဢဝ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဢၼ် ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်တင်း ၵူၼ်းၸၢဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပိူင်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈသိမ်းႁဵတ်း ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပိူင်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႁိုဝ်ႉ၊ ၵုၼ်ႇသူင်ႇဢွၵ်ႇၶဝ်ႁိုဝ်ႉ၊ ၵုၼ်သူင်ႇ ၶဝ်ႈၶဝ်ႁိုဝ်ႉ၊ ႁူင်းငဝ်းတူင်ႉၶဝ်ႁိုဝ်ႉ၊ ႁူင်းလႅမ်းၶဝ်ႁိုဝ်ႉ တႄႇၸဵမ် ၸိူဝ်းၼႆႉ သိမ်းဢဝ်ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပိူင်ႇသေ ၸတ်းၵၢၼ်ၶိုၼ်းဢၼ် လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၶဝ် ပူၵ်းတင်ႈဝႆႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ ၼႂ်းၵႄႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်တႄႇပိုၼ်ႉငဝ်ႈ ၼၼ်ႉသေ တႃႇတေႁၼ်ၼမ်ႉႁၼ်တူဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႊလွၵ်း လၢႆး ၵၼ်မၢၵ်ႈမီးသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉသေၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈသေ လႆႈၵႆၵၼ်တင်း ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလုမ်ႈၾႃႉၵႂႃႇ ၵမ်းဢိတ်းဢိတ်းယဝ်ႉ။ လိုၼ်းသုၼ်းမႃး ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး တူၵ်းတႅမ်ႇမႃး၊ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵေႃႈ ယွမ်းလူင်းမႃး၊ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႊပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ၽၢၼ်လိူဝ်သေ ပိူၼ်ႈ ၼႆ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်းၸႃးလၢင်း (LDCS) ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးတူၵ်းလူင်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ လွင်ႈယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်းလႄႈ လၢႆးယူႇလၢႆးသဝ်း ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ လႆႈတူၵ်းၵိၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပိုၼ်ႉငဝ်ႈၶွင်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉၵူၼ်းႁဝ်း ဢၼ်ႁဝ်းလူဝ်ႇၸႂ်ႉၵူႊဝၼ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶဝ်ႈႁိုဝ်ႉ၊ ၼမ်ႉမၼ်းႁိုဝ်ႉ၊ ဢူၼ်သၵ်ႉႁိုဝ်ႉ၊ ၼမ်ႉၼူမ်းႁိုဝ်ႉ၊ ၼမ်ႉၼူမ်းႁိုဝ်ႉ၊ ၵိူဝ်ဝၢၼ်ႁိုဝ်ႉ၊ ထၢတ်ႈသီႇႁိုဝ်ႉ၊ တဵၼ်းႁိုဝ်ႉၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ မီးတီႈလၢၼ်ႉဢၼ် လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၶဝ် ပိုတ်ႉၶၢႆဝႆႉၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လႆႈဢဝ်ပပ်ႉသေ ႁဵတ်းသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆသေယဝ်ႉ ၵႂႃႇတီႈသမဝႃႇယႃႇမ(ၸုမ်းႁူမ်ႊသၢင်ႈ)ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ၵွၼ်ႇၸင်ႇၸၢင်ႊသိုဝ်ႉလႆႈ ယူႇယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၸႂ်ႉတၢင်းသွၺ် ဢၼ်ၶၢမ်ႇၸီးၸဵမ်ႇၼႂ်းႁိူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယႃႇဝႃႈတေသိုဝ်ႉၵွၼ်ႇလႃႈႁၼ်ၵေႃႈ တင်းဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဝၢႆးလင်မႃးၼႆႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇမီးလွၵ်းၵၢတ်ႇမိုတ်း မႃးလႄႈ မီးၵူၼ်း ဢၼ်လၵ်ႉတေႃႉဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်တီႈႁိမ်းလႅၼ်ႊလိၼ် ၼၼ်ႉသေ လႆႈသိုဝ်ႉၸႂ်ႉ ၶူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇ ၶဝ်ႈပိူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လွၵ်းၵၢတ်ႇမိုတ်းၼႆႉၸမ်ႉ လႆႈၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်လီ မၼ်းၼမ်သေတႃႉၵေႃႈ မၼ်းၵေႃႈမီးၽေး ၶဵၼ်ဢၼ် တေလႆႈမႆႈၸႂ်ဝႃႈ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၶဝ်ၵႆႉလႄႇၺွပ်းၼၼ်ႉယဝ်။ ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်လူဝ်ႇၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူဝ်းၶွင် ၼွၵ်ႈမိူင်းႁိုဝ်ႉ - တူဝ်ယၢင်ႇ မၼ်းၾႃႈၽႅၼ်ႈႁိုဝ်ႉ၊ ၶူဝ်းၼူင်ႈႁိုဝ်ႉ၊ ႁိူၼ်း ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈႁိုဝ်ႉ၊ ၶူဝ်းၶွင်ႁိုဝ်ႉ၊ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလွင်ႈပၢႆး ၸၢၵ်ႈႁိုဝ်ႉ၊ လူတ်ႉၶိူင်ႈႁိုဝ်ႉ၊ ၾႆးၾႃႉႁိုဝ်ႉ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ၶဝ်ႈတီႈၼႂ်းမိူင်းတီႈ ႁိမ်းလႅၼ် လိၼ် ဢၼ်ၸၢပ်ႈ ၵၼ်တင်းမိူင်းႁဝ်းၼၼ်ႉသေ ၵႃႉၶၢႆလူၺ်ႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶဝ်ႈပိူင်ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉလွၵ်းၵၢတ်ႇမိုတ်ႉသေ ၵႃႉၶၢႆၸူးၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉတႃႇသူင်ႇလူတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တႄႉၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈဢၼ်မီးငိုၼ်း ၶဝ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း(earning) ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းတႃႈ ႁိူဝ်းၶဝ်၊ ၵူၼ်းဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၶဝ်ပွၺ်ႇမႃး၊ လုၵ်ႉတီႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသေ ဢၼ်လႆႈၵႂႃႇတီႈၼွၵ်ႈမိူင်း သေႁဵတ်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆၵေႃႈ သူင်ႇလႆႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ သင်ဝႃႈၼႄလႆႈ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇမီး ၶႂၢင်ႉသူင်ႇဢွၵ်ႇ လႆႈယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ တႃႇတေလႆႈႁၼ် ၼႂ်းမိူင်း ႁဝ်းၼႆႉမၼ်းဢမ်ႇသူႈႁၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးတေဢဝ်ငဝ်းလၢႆးၵူၼ်းၽဵၼ်ႈ ၽဵၼ်ႈ ၼိူင်ႈၵေႃႉၼႆ တႃႇတေယၢင်ႈတမ်းတိၼ် ၼိူင်ႈယၢင်ႈ ၵူၺ်းၵေႃႈ မၼ်းမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေဢဝ်ၸရိၵ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇသေ တႃႇတေၵႂႃႇၶိုၼ်ႈလႆႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမိူၼ်လွင်ႈၼွၼ်းၾၼ်ၼိူင်ႈဢၼ်ၵွၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၼႂ်းပၢၼ်သူဝ်ႇသျလ်ႇလိသ်ႉၼႆႉၸမ်ႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁိုဝ်ႁူၼ်လင်သေ ၽႅဝ်မႃးပၢၼ်ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်း တူၵ်း လိုၼ်းဝႆႉၼႆ ပွင်ႇၸႂ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ တႂ်ႈပိူင်သူဝ်ႇသျလ်ႇလိသ်ႉၼႆႉ ၵူၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႊ ဝၼ်းၼိူင်ႈယဝ်ႉဝၼ်းၼိူင်ႈ မီးငဝ်းလၢႆးဢၼ်သုၵ်ႉသၢၵ်ႉလႆႈၶၢမ်ႇမႃးၼႆႉ ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် 26 ပီႊယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၼႂ်းပၢၼ်သူဝ်ႇသျလ်ႇလိတ်ႉၼႆႉ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄငိုၼ်းၶဝ်ႈ လႄႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေယဝ်ႉ မၼ်းမီးလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇၼႆႁၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ၼႆႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဵတ်းဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းပိူင်ႇယူႇၼႆသေတႃႉၵေႃႈ မၼ်းမီးၸိုဝ်ႈသဵင်ဝႆႉလၢႆလၢႆၵူၺ်းသေယဝ်ႉ မၼ်းမီးလွင်ႈၶီႈၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ၼိူဝ်ၵူၼ်မိူင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁဵတ်း ၵၢၼ်ဢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၼႆႉ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၶဝ် ဢဝ်လၢႆးတၢင်းၵူႊဢၼ်ဢၼ်သေႁေႉႁၢမ်ႈဝႆႉ ဢမ်ႇႁႃႁၼ်၊ ဢမ်ႇလႆႈသုၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ မီးလွင်ႈ ၸႂ်သုၵ်ႉသၵ်ႉ လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈသေ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႆႈသဵင်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႃႉၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၽိတ်းပိူင်ၶဝ်၊ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တႃႇလႆႈၼမ်ႉတွၼ်းသုၼ်ႇလဵဝ်ၶဝ်၊ သင် ဢမ်ႇၼၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မီးၽေးၶဵၼ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းၸွမ်းလူၺ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵၢတ်ႇမိုတ်ႉလူၺ်ႈ ဢမ်ႇၵူဝ်သင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႊ သင်ဝႃႈႁဝ်းတေ ပၵ်းၸႂ်တူၺ်းတီႈလဵဝ်ၵူၺ်းၼႆ ၸိုင် ၼႂ်းၵႄႈ ၵူၼ်းမီးလႄႈ ၵူၼ်းၽၢၼ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပေႃးမီးလွင်ႈ ႁၢင်ႇၵႆၵၼ်ၼႆ ႁူႉလႆႈၸႅင်ႈလႅင်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မီးတိုဝ်ႉတၢင်း လႄႈ ငိုၼ်းလိူၼ်ၵေႃႈၶႅမ်ႉၼႆ ၽူႈမီးၸၼ်ႉလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၶဝ်ၼႆၵေႃႈ တင်းပိူင်ႇဝႆႉတင်းၼမ် ႁိူၼ်းတႅၵ်ႈဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ လူတ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇလိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉ ၼမ်ၼမ်ၼႆႉ ပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်းသေ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈလႆႈၸၼ်ႉၸွမ်ၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းႁပ်ႉၶူးၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်မႃးတင်း ၼမ်ၵေႃႈမီးယူႇယဝ်ႉ။ ပၢၼ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉၼႆႉ ယွၼ်ႉၶူဝ်းၶွင် ဢမ်ႇပေႃးသူႈ ႁၼ်လႄႈ ၵႃႊၶၼ်ၵုၼ်ႇၵေႃႈလႆႈၶိုၼ်ႈမႃး၊ ငိုၼ်းၵေႃႈ လႆႈၵႂ်ႈမႃးယူႇ ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းဢမ်ႇပေႃးႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း ထိုင်ထၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼင်ႇၵွၼ်ႇ ပေႃးတေဢဝ် လွင်ႈၽတ်းၽဵင်ႇ မၼ်း သေ ၼိူင်းၵၼ်တူၺ်းၼႆၸိုင် မၼ်းၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၵူၺ်းၼႆ ၸၢင်ႊ လၢတ်ႈလႆႈယူႇ ယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇ- ၼမ်ႉၼဵင်ႈၼိူင်ႈၵွၵ်းၼႆႉ လႆႈပၼ် ငိုၼ်းၼိူင်ႈၶၼ်၊ လႅၼ်းယႃႈၼိူင်ႈမတ်ႉသမ်ႉလႆႈပၼ် ငိုၼ်း ၼိူင်ႈၵႅပ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် သၢမ် သိပ်းပျႃးယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈၼိူင်ႈဝၢၼ်ႇၼႆႉ လႆႈပၼ်ငိုၼ်း ႁႃႈၵႅပ်ႈၵူၺ်းၵေႃႈ တႃႇတေလႆႈၵိၼ် ၶဝ်ႈၼိူင်ႈဝၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈပႂ်ႉၶၢဝ်း ယၢမ်းႁိုင်ယူႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႊတႃႇႁိူၼ်း၊ သူၼ်၊ လွၵ်းၵၢတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈ မၼ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈငၢႆႈတႃႇတေလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်သူဝ်ႇသျလ်ႇလိသ်ႉၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈႁဝ်းမေႃၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်းၼႆၸိုင် ပၢၼ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉၼႆႉ မၼ်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁဝ်းတူၵ်းတႅမ်ႇၵေႃႈယဝ်ႉ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ တႄႉ မၼ်းတေတူၵ်းတႅမ်ႇၼိူင်ႈဢိတ်း ၵူၺ်းၼႆ ဝႃႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူႊ ဢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ မီးလွင်ႈသုၵ်ႉသၢၵ်ႉတဵမ်ဝႆႉယူႇၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႊမၵ်း မၼ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးတေတူၺ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇ ဢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းတွင်းၾႃႉ လပ်းသိင်ႇယူႇ ၼၼ်ႉႁိမ်းမွၵ်ႇၵုမ်ႈတင်းမီး သီလႅင်းယူႇႁိမ်းၸမ်မၼ်းသေ လႅင်းပၼ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးတေတူၺ်းလၢႆးတၢင်းထႅင်ႈၼိူင်ႈဢၼ်ၼႆၸိုင် တႃႇတေ လႆႈသေလွင်ႈလွင်ႈၼႆႉ တိုၼ်းတေလႆႈပွၺ်ႇၽႃႈသေ ဢၼ်ဢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈၼႆႉ တွၼ်ႊတႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းတေပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၶိုပ်ႈၼႃႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပၢၼ်သိမ်းဢႃႇၼႃႇ
မိူဝ်ႈပၢၼ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတူၵ်းတႅမ်ႇ လႄႈ ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1986 ၼၼ်ႉမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်၊ လွင်ႈယၢပ်ႇ ၽိုတ်ႇယႂ်ႇလူင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် ၸုၵ်းၸင်ႈႁင်းၶေႃလႄႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်း သၢၼ်ၵၼ်တင်းၼွၵ်ႈမိူင်း။ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ လွင်ႈလႆႈတၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ်တီႈၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယူပ်ႈ ယွမ်းႁႅင်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉငိုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ တူၵ်းၵိၼ်းဝႆႉလႄႈ မီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်တင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ လႆႈသဵင်ႇတႃႉတေႃႇငိုၼ်းတွင်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊလႄႈ လႆႈၵူႊယိမ်ငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းသေမႃးၸႂ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ဢၼ်ထူပ်းၺႃးလွင်ႈ ၸိူင်ႉၼၼ် ၵူႊမိူင်းမိူင်းၵေႃႈလႆႈ ထူပ်းၺႃးၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းၼႆသေ ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃး1988 ၼၼ်ႉ သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ လၢၼ်းသိၼ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇပႃႇတီႇၶဝ်ၼႆႉ ႁူႉပွင်ႇဝႃႈ လူဝ်ႇလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတီႈၼႂ်းမိူင်းမႃးယူႇ ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်တႄႇတၢင်ႈ မျၢၼ်ႇမႃႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉလၢၼ်း သိၼ်ႇ ပႃႇတီႇ ၼႆႉပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း( ဝၢႆးလင်မႃးၸွမ်ၸိုင်ႈ လႄႈ ပႃႇတီႇဢူၵ်ႉၵထ)ၶဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉၼႆႉသေ တႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ်မႃး ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼႆႉၼႆၵေႃႈ မၼ်းၵေႃႉႁဵတ်းဢွၵ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆသေ ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ မီးမႃးလွင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႊသေ ပဵၼ်မႃး ပၢၼ် ၈၈၈၈(ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်)သေ ပဵၼ်မႃးတပ်ႉသိုၵ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်သိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်တင်ႈၸုမ်း လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈလဝတ သေ ၶွတ်ႉၽွတ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းၶဝ်ၶိုၼ်ႈမႃးယဝ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးတၢင်းလွၵ်းၵၢတ်ႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼႆသေ ဝၢႆးသေၶဝ်ပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇပေႃးႁိုင်သင်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵိုင်ႉၵၢင်ႉႁႅၼ်းၽိင်ႈမိူင်းၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းလၢင်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းသေယဝ်ႉလႄႈ ၶဝ်ၽိတ်ႈ မွၵ်ႇ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၶဝ်ႈမႃးလူင်းတိုၼ်း လၢင်းယူႇယဝ်ႉ။
ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်သင်ၵူၺ်း ၶဝ်ၼႄလွင်ႈပိူင်ၶဝ်လႄႈၵၢၼ်ၽင် တိုၼ်းလၢင်း ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ သင်ဝႃႈမီးလွင်ႈၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၼ်တင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆ လႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ် တၢင်းတႄႉ ငိုၼ်းတိုၼ်းလၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ယူႇၼိူင်ႈဢိတ်းလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၵေႃႈ တႄႇတင်ႈလႆႈႁူင်းၵၢၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်တႄႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွၼ်းလႆႈၶွင်မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈ 199႐ ၼႆႉ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမၵ်းမၼ်ႈလႄႈ ႁူဝ်ၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈၵေႃႉဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် သေဢၼ်ယွၼ်းတီႇမူဝ်ၶရေႇသီႇၶဝ်၊ၽူႈၵေႃႉဢၼ်လႆႈသူးၼူဝ်ႇပႄႇသူးငမ်းယဵၼ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသူႇၸီႇၶဝ်ၼႆၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတူၵ်းၶွၵ်ႈဢၼ်လႆႈယူႇၼႂ်းႁိူၼ်းၵူၺ်းသေ ၼွၵ်ႈသေၼႆႉၸမ်း မိူၼ်းၼင်ႇၶဝ်သၢၼ်ၶတ်းၵူၼ်းၼႂ်းတူင်သေ ဢိုတ်းပႅတ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈႁဵတ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃးပၢၼ်လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ မၼ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈထိုင်တီႈလႄႈၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသင်။
လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းၶဝ်ၶဝ်ၼႆႉ တွၼ်ႊတႃႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႂ်း မိူင်းတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆႉ ၶဝ်တႄႇတင်ႈ ယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ် (Infrastructure)ဝႆႉပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းၾၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၵ်းပိူင်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇႁႂ်ႈ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၼႂ်းမိူင်းၼႆႉတၢင်ႉႁုၼ်ႈမုၼ်းမၼ်းတိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃးသေ တိူဝ်းၶိုတ်းၸၼ်ႉၶိုၼ်ႈသူင်ႇမႃး(Growth)လိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႊတႃႇတၢင်ႉႁုၼ်ႈမုၼ်းၼႆႉ တေၶိုတ်းၸၼ်ႉၶိုၼ်ႈသုင်မႃးၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇပႆႇၼပ်ႉသွၼ်ပႃးၵွၼ်ႇ။ ဢၼ်တေႉမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵူၺ်းလႆႈပၼ်သေ သမ်ႉၶိုၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇ လွင်ႈငိုၼ်းၵႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းယူႇယဝ်ႉ။သင်တေဢဝ်ငိုၼ်းၸေႈသေတူၺ်းၼႆ ၵႃႊၶၼ်ငိုၼ်းၼႆႉမၼ်းတူၵ်းၵႂႃႇႁႅင်းႁႅင်းၼႆ ၵူႊၵေႃႉၵေႃႈပွင်ႇၸႂ်လႆႈ ယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ် မျၢၼ်ႇမႃႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉလၢၼ်းသိၼ်ႇၼႆႉ ဢဝ်ငိုၼ်း 2 ပျႃးၼႆသေထူဝ်းထီႇၼႆႉ လႆႈပဵၼ်သႅၼ်မၼ်းမႃးသေတႃႉၵေႃႈ သင်ပဵၼ်ၼင်ယၢမ်း မိူဝ်ႈလဵဝ်ဢၼ် တေႃႈလဵဝ်ၼႆႉၼႆၸိုင် သင်ပၼ်ငိုၼ်း 300 ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလႆႈထူဝ်းထီႇသေ လႆႈငိုၼ်းထိုင် (1500) သႅၼ် ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မၢင်ႊမဵဝ်းၼႆႉ ဝႆႉသေၵွၼ်ႇလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ပိူင်လူင် မၼ်းၼႆႉ သင်လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းၶဝ်လူဝ်ႇငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ လႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇၸႂ်ႉငိုၼ်းၸေႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ဢၼ်ႁၢင်ႊႁၢႆႉသုတ်းတႄႉၵေႃႈ ၽလေႃးၸႅၵ်ႉၼႆႉၸမ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၵၢၼ်ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈမႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽိင်ႈယၢမ်ႈလူႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။ၼွၵ်ႈသေၼႆႉၸမ်ႉ ၽလေႃး ၸႅၵ်ႉၶဝ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈႁဵတ်းမႃးတႅတ်ႈတေႃးသေ ၼႄၼမ်ႉၼႄတူဝ်းမၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈသေ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးၽေးၶဵၼ် ႁိမ်း ႁွမ်းယူႇ ယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇတႂ်ႈၸဝ်ႈႁႅင်းပွင်ႊဢႃႇၼႃႇၶဝ်၊ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းၶဝ်ၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉ တႃႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆႉ တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇမၼ်း ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ပၵ်းပိူင်သူဝ်ႇသျလ်ႇလိသ်ႉလႄႈ သဵၼ်ႈမၢႆမၼ်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈမႃးၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းသေမႃးလူင်းတိုၼ်းလၢင်းၼႆႉၸမ်ႉပဵၼ် (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း - ႁူင်းၵၢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊ ႁူင်းၵၢၼ်ယဵပ်ႉၶူဝ်းၶဝ်) ၊ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၵေႃႉၸုမ်းလင်ၼႆႉၸမ်ႉ ပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်သုၼ်ႇလဵဝ်လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း - ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဵတ်းႁိူၼ်းၶဝ်၊ ၶူဝ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၶဝ်) ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၶဝ်ႈ၊ၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇၶဝ်၊ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈတိူဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ တင်းလႆႈငိၼ်းဝႃႈ တီႈၼႂ်းၸလၢင်းမိူင်းဢၼ် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတူၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉ တင်းဢမ်ႇသႂ်ႇပႃး မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ လႆႈသိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင်ၵူႊမဵဝ်းတီႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ လႄႈ လွင်ႈယူႇသဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈလႆႈၸၼ်ႉသုင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးတေမႃးတူၺ်းလွင်ႈၼၼ်ႉၼႆၸိုင် မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းၼႆႉ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်ႉတႅၵ်ႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်လီပဵင်းပေႃးၸႂ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တီႈၵၢၼ် ၸႅၵ်ႇငိုၼ်းၼႆႉလူးပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ဝႆႉၽွင်ႈ။ ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈႁႅင်းပွင်သိုၵ်း ႁႅင်းဢႃႇၼႃႇၶဝ်ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈမႃးၼႆႉၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶဝ် မိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉၼိမ်သဝ်းယူႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈတူင်ႉၼိူင်မႃးလႄႈ မၢင်ႊၵေႃႉၵေႃႈ မၼ်းသၢင်ႇတေႃႇတွၼ်ႊတႃႇၶဝ်သေ၊ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ မၢၵ်ႈမီးမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇတင်ႈႁူင်းၵၢၼ်သေ ၵေႃႉႁဵတ်းႁူင်းၸၢၵ်ႈၵေႃႈႁဵတ်း ၊ ၵေႃႉႁဵတ်းႁူင်းလႅမ်းၵေႃႈႁဵတ်းသေ၊ ၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်းၵူၼ်းဢဝ်ၶူဝ်း ၵုၼ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈႁဵတ်းသေ ၊ ၵေႃႉဢၼ်တင်ႈႁူင်းဝႆႉငိုၼ်းသုၼ်ႇလဵဝ်ၵေႃႈႁဵတ်းသေ၊ ၵေႃႉဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈႁိူၼ်းၵေႃႈၵေႃႇသေ ယဝ်ႉ၊ ဢဝ်ၸိုဝ်ႈတူဝ်လဵဝ်သေယဝ်ႉ မၢၵ်ႈမီးမႃးၵေႃႈမီးမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီး ထႅင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈၸမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ်သေယဝ်ႉ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ဢဝ်ငိုၼ်းၸိူဝ်းၶဝ်မီးၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇပၵ်းသဝ်းတီႈဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းလူင်(တီႈဢၼ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ) မိူၼ်ၼင်ႇ တႃႈၵုင်ႈၶဝ် ၊ ဝဵင်းလိူဝ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႉၵူၺ်း ပဵၼ်မႃးၵႃႊၶၼ်လိၼ်၊ ၶၼ်ႁိူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃး ပဵၼ်လၢႆလၢႆပုၼ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မၢင်ႊၵေႃႉၵေႃႈဢဝ်တီႈလိၼ်ၶဝ် ဢၼ်မီးၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉသေၶၢႆပႅတ်ႈ ယွၼ်ႉဝႃႈလႆႈၵႃႊၶၼ် မၼ်းၶႅမ်ႉသေ ၶိုၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇတီႈႁိမ်းၶွပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ်ဝဵင်း တီႈ ဢၼ်ၵႃႊၶၼ်မၼ်းပေႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၵႃႊၶၼ်ၶွင် တီႈလိၼ်၊သူၼ် ၊ ႁိူၼ်းယေး ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးဝႃႈမၼ်းတူၵ်းၵႂႃႇသေ ၵူၼ်းဢၼ်မၢၵ်ႈမီးဝႆႉ ၸဵမ် မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းၼႆႉ ၼိူင်ႈၶႅၼ်းတိူဝ်းမၢၵ်ႈမီးမႃးလူဝ်သေၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈ ၵႃႊၶၼ်တီႈလိၼ် ၊ သူၼ် ၊ ႁိူၼ်းယေး ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်း ၶိုၼ်ႈမႃး ပဵၼ်လၢႆလၢႆပုၼ်ႈလႄႈ လွင်ႈယူႇသဝ်းၶဝ်ၼႆႉ တိူဝ်း မီးမႃး ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇသိုပ်ႇဢၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းၶဝ်ၼႆႉ ၶတ်းၸႂ်ႁႃလွၵ်းလၢႆးတၢင်းၵေႈလိတ်ႈလွင်ႈၶွင်ႈၶမ် မိူၼ်ၼင်ႇ ႁဵတ်း ဢွၵ်ႇ တီႈလိၼ်ဢၼ်မႂ်ႇၶဝ် ၊ ဢဝ်တီႈလိၼ်ၼၼ်ႉသေ ၸႅၵ်ႇပၼ် ၵူၼ်း/ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၶဝ် ၸွမ်းလူၺ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၶဝ်၊ ပၼ်ႁႂ်ႈပူၵ်းတင်ႈ ႁူင်းၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တီႈလိၼ် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၢႆႉသေ မီးမႃးႁွင်ႈၶၢတ်ႈတၢင်းၼမ်လႄႈ မၼ်းမီးၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီမႃးတၢင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း တပ်ႉသိုၵ်း လႄႈ ၽူႈဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇသူင်ႇဝႆႉတီႈဝဵင်းၵူႊတီႈတီႈ ၽူႈမီးၸၼ်ႉဢၼ်သုင် ၼင်ႇ VIP ၶဝ်ၼႆႉ လႆႈပိူင်ႇတီႈလိၼ် သေလႄႈ ပဵၼ်မႃးၵူၼ်းဢၼ်မၢၵ်ႈမီႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၼႆႉ လွင်ႈၸႅၵ်ႇငိုၼ်းၼႆႉ မၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႊတႃႇၵူၼ်းၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈတႄႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈၶၼ်ၵုၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယဝ်ႉၶိုၼ်ႈထႅင်ႈလႄႈ တႃႇတေၵေႈလိတ်ႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ၵၢၼ်ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးတၢင်းၵူႊမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။ သင်ပႂ်ႉၵိၼ်းငိုၼ်းလိူၼ်ၵေႃႉပဵၼ်ငဝ်ႈႁိူၼ်းၵူၺ်းၼႆ မၼ်းဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ တွၼ်ႊတႃႇတေလႆႈငိုၼ်းၶဝ်ႈမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်ထိုင်ပၢၼ်မႃးၼႆႉ လႆႈဢွၵ်ႇႁႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ မၢင်ႊၵေႃႉၵေႃႈ လႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းသေ ယၢၼ်မိူင်းၵႂႃႇႁႃႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် ၶတ်းၸႂ်သေတႃႇတေသိုပ်ႇမီးသၢႆၸႂ်ၵႂႃႇ ယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၶဝ်ၼႆႉ မၢၵ်ႈမီးသေယဝ်ႉ ယူႇသဝ်းၸွမ်းၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်းၶဝ်ၵေႃႈမီး ၊ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ်ဢၼ်သုင် ၼၼ်ႉၸမ်ႉ မီးႁိူၼ်းဢုတ်ႇႁိူၼ်းဝႃးသေ၊ မီးၸွမ်းလွင်ႈဢၼ်လီ သိူဝ်းမူၼ်ႈယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တွၼ်ႊတႃႇလုၵ်ႈလၢင်းၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးငိုၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ သူင်ႇၵႂႃႇသွၼ်ႁဵၼ်းတီႈမိူင်းပိူၼ်ႈသေ ပၼ်ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ႁႂ်ႈလႆႈႁပ်ႉၶူးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတီႈၼႂ်းမိူင်းၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉယူႇသေတႃႉၵေႃႈ မၼ်းတူၵ်းတႅမ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းလႆႈၶူးၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉမၼ်းၼမ်သေယဝ်ႉ တႃႇဝႃႈမီးဝႂ်ႁပ်ႉပဝ်ႈတႃႇလႆႈၵၢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼင်ႇ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ သင်တေတူၺ်းတီႈၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီဢၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းပၼ်ၼၼ်ႉသေ သမ်ႉလႆႈပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ် ႁူင်းယႃသုၼ်ႇလဵဝ် ဢၼ်လႆႈပၼ်ၵႃႊၶၼ်သုင်သုင်ၼၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇပၼ် လႆႈငိုၼ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ်ယႃယႃဢၼ်ႁႃဢဝ်တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉတင်း မေႃယႃတွင်းတိင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉၵေႃႈ တွၼ်ႊတႃႇၵူၼ်းဢၼ်မီးငိုၼ်းသေ ပၼ်လႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်း ၶဝ်ဢမ်ႇပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ် ႁူင်းယႃၼႂ်းမိူင်း တင်းမေႃယႃၼႂ်းမိူင်းၼႆႉသေ ၵႂႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ - သိင်းၵၽေႃးၶဝ် ၊ မိူင်းထႆး ၶဝ်ၸိူဝ်ၼႆႉသေယဝ်ႉၵေႃႈ ၵႂႃႇယူတ်းယႃႇလူၺ်ႈငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈတီႈမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းၼႆႉ မၼ်းပိူင်ႈၵၼ်ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈသုင်မႃးၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇမိူင်းသေတႃႉၵေႃႈ ၽွၼ်းသိုပ်ႇလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်မၼ်းတၢင်းလင်ဢၼ်မႃး ၼၼ်ႉၸမ်ႉ မီးၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄငိုၼ်းတွင်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ် လႄႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းၼႆၵေႃႈလႆႈမီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈလႆႈႁၼ် မႃးယူႇယဝ်ႉ။ သင်ပဵၼ်တီႈယူႇၵူၼ်းမိူင်းၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ ၼၼ်ႉၸမ်ႉ သင်ၶဝ်ၶႂ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်ၵေႃႈၶဝ်ႈၸႂ်သေ ၊ သင်ဢမ်ႇၶဝ်ၶႂ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်လမ်ႇလွင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇဝႆႉၼႆသေတႃႉၵေႃႈ တႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈၼႂ်း မိူင်းၼႆႉ တင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းသေယဝ်ႉ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉၼႆလႄႈ တႃႇလူင်ပွင်ႊၸိုၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းလမ်ႇလွင်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈဢမ်ႇဝႃႈသေတႃႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶဝ် ၊ ၵူၼ်းဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပၵ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ၶဝ်ၵႆႉလႄႇဝူၼ်ႉလွင်ႈတႃႇႁႂ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵူၺ်းသေ ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄငိုၼ်းတွင်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်ႉၵႆႉလႄႈလူင်လိုမ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႊတႃႇလွင်ႈတၢင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ တေပဵၼ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇတၢင်းႁၼ်ဢၼ်ၶိုၵ်ႇၶႅမ်ႉတီႈ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊၵၢၼ်မိူင်း(Political Science) ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တင်ႈတႄႇဢဝ် ၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် ၊ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶဝ် ဢၼ်မီး တီႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ သင်တေမႃးတူၺ်းသေ ထတ်းသၢင်ႈတူၺ်းၼႆ ၸိုင် မၼ်းဢမ်ႇမီးဢၼ်လႂ် ဢၼ်လီပဵင်းပေႃးၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃး တေမႃးလၢတ်ႈတေႉတေႉၵေႃႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၶဝ် (Freedom) လႄႈ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၶဝ် (Equity) ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်ဢူၺ်း လီၵၼ်သေ ယဝ်ႉမီးယူႇၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈတိုၼ်းလၢင်းၼၼ်ႉၼႆ မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းယူႇသေတႃႉၵေႃႈ လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇ ၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးမႃးသေ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈသူဝ်ႇသျလ်ႇလိသ်ႉၼၼ်ႉ ၸမ်ႉမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းဢၼ်မႃးသေတႃႉၵေႃႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း(လွင်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ)ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးမႃးထႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တၢင်တူဝ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႉယၢမ်ႈထူပ်းမႃးမိူဝ်ႈပၢၼ် သၢမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉသေလႄႈ လႆႈလၢတ်ႈပိူင်ပဵၼ်တေႉ ၼင်ႇဢၼ်တၢင်း ၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႄႈ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼႆႉမၼ်း ဢမ်ႇမီးမႃးၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈထူပ်းမႃး တၢင်းသၢမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈတူဝ်ထူပ်းသေ ၶိုၼ်းထတ်း သၢင်ႈတူၺ်းဝႃႈ ပၢၼ်ဢၼ်လႂ်ၼႆႉၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈလႃႇ။ ပၵ်းပိူင်ဢၼ် လႂ်ၼႆႉၶႅမ်ႉတႃႇ မိူင်းၼႃႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶိုၼ်းဝူၼ်ႉသေ တွပ်ႇ တူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တွၼ်ႊတႃႇမိူဝ်ႈယၢမ်းပၢၼ်တေႃႈလဵဝ်ၼႆႉသေ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း လႄႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်(တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ) မီးမႃးလၢႆးတၢင်းသင် ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇဝႃႈႁဝ်းၶႃႈတႄႉတေ ယွမ်းႁပ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵိုင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၵူၺ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်း မီးလွင်ႈဢမ်ႇၽဵင်ႇပဵင်ၼႆႉၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ်။ သင်ဝႃႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသင်မႃးၼႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈၼင်ႇၵဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ သင်ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတွၼ်ႊတႃႉဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၵိုင်ႇလီၼိူင်းတူၺ်းၵူႊၽၢႆႇၽၢႆႇ လႄႈ ႁႂ်ႈမၼ်းမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။