တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွၺ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမွၼ်း

တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွၺ်ႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမွၼ်း(Mon National Liberation Army)

တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွၺ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမွၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉပဵၼ် ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမွၼ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၼႆ ယဝ်ႉ။ၶဝ်ပဵၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇပႃႇတီႇမိူင်းမွၼ်းမႂ်ႇဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ(NMSP)လႄႈလႆႈတိုၵ်းတေႃးၵၼ်တင်းတပ်ႉသိုၵ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1949 လူၺ်ႈၸိုဝ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼႆယူႇ။ NMSPလူင်းလၢႆးမိုဝ်းဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မိူဝ်ႈ October ဝၼ်းထီႈ 15 ၼႂ်းပီႊ 2015 တင်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလၢႆလၢႆၸုမ်း လႄႈ တင်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆယဝ်ႉ။

ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ(History)

တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွၺ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမွၼ်းၼႆႉ လႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈပဵၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇပႃးတီႇမိူင်းမွၼ်းမႂ်ႇ မိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႈ 29 August 1979 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း MNLA ၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းသိုၵ်းၵဝ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းမွၼ်း လႄႈ မွၼ်းဢၼ်လုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ လႄႈၸၼ်ႉၸွမ် ၶဝ်သေမီးယိူင်း ဢၢၼ်း တႃႇ ယုၵ်ႉမုၼ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငၢမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်တိုၵ်းၶွင်ႇသီႇငၢမ်းယဵၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း

မိူဝ်ႈၶွင်ႇသီႇငမ်းယဵၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း(SPDC) ဢၼ် သေႃးမွင်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1988 ၼၼ်ႉၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆၼၼ်ႉၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸုမ်း MNLA ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ MNLA ၶဝ်တိုၵ်းၵၼ်တင်းတပ်ႉမတေႃႇသေ သိမ်းဢဝ် ၵွင်းမူးသၢမ်သူႇ (Three Pagodas Pass) သေတႃႉမိူဝ်ႈ 1990ၼၼ်ႉ လႆႈဢၢပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း တီႈသိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ ၶဝ်ၼႆယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉလႄႈၵူၼ်းမိူင်းမွၼ်းလႆႈပၢႆႊဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁိူၼ်းၵႂႃႇ။ မိူဝ်ႈ 1994 လိူၼ် July ၼၼ်ႉဝၢႆးသေတိုၵ်းတေႃးၵၼ်တင်းတပ်ႉမတေႃႇယဝ်ႉ မွၼ်း လႆႈပၢႆႊၶဝ်ႈၵႂႃႇမိူင်းထႆး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 6000 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။မိူဝ်ႈ 1995ၼၼ်ႉ ၸုမ်း NMSP လႆႈၸႂ်တႃႇတေ ဢဝ်ငမ်းယဵၼ် သေၵိုတ်း တိုၵ်း ၼႂ်း ၵႄႈ SPDC လႄႈ MNLA ၼႆယဝ်ႉ။ဢိင်ၼိူဝ်ၶဝ်ဢဝ် လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၵိုတ်းတိုၵ်းမိူဝ်ႈ 1995 ၼၼ်ႉသေ မိူင်း မွၼ်း၊မိူင်းယၢင်း ၊လႄႈလုၵ်ႉဢဝ် တိူင်းတၼိၼ်းတယီႇ ၼၼ်ႉတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ဢမ်ႇၸၢင်ႊၶဝ်ႈ ၵႅဝ် ၸွမ်း ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႉမီးယူႇ 12 တီႈၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်ၵၼ်တင်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ဢွင်ႇသၢၼ်းသူႉၵျီႇ

မိူဝ်ႈလိူၼ် June ဝၼ်းထီႈ 17 ပီႊ 2016 တပ်ႉမတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႊဢဝ်ပၢင်တိုၵ်းၵိုင်ႈၵၢင်ႉသေၶဝ်ႈလေႃႇတိုၵ်းMNLAတီႈဝဵင်းKuaikmayawၼႆယဝ်ႉ။တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ2005ၼၼ်ႉ ၸုမ်း MNLA ၶဝ် မီးလုမ်းဝႆႉတီႈ ဝဵင်း Kyaikmayaw ၼႆႉသေငမ်းယဵၼ်ဝႆႉတေႃႇထိုင်ၶဝ်ပႆႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉၶဝ်ႈလေႃႇတိုၵ်းၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ယွၼ်ႉၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ငိုၼ်းၸုမ်း MNLA လႄႈ လွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်ၼႂ်းၵႄႈ MNLA လႄႈ တပ်ႉမတေႃႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႊတိူဝ်းသုင်မႃး။တပ်ႉမတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ် ဢွင်ႇပႃးၶေႃႈပူင်ဝႃႈ MNLA တေလႆႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇ တီႈ ဝဵင်းမူႉတူင်ႇ၊ တၢၼ်ႇၽိဝ်ႇၸယႅတ်ႉ၊ Kyaikmayaw ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢၼ် ၶဝ်လူင်းလၢႆး မိုဝ်းၵိုတ်း တိုၵ်း ၵၼ် မိူဝ်ႈ 2012 ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းပူၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆႉယူႇ။

မိူဝ်ႈ November 27 ပီႊ 2019ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းယၢင်း(BGF)သိမ်းဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်း MNLA ဢၼ်မီးတီႈ ၵွင်းမူးသၢမ်သူၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမွၼ်းၶဝ် လႆႈပၢႆႊၶဝ်ႈမိူင်းထႆး ႁူဝ်ၼပ်ႉမၼ်းမီးယူႇ 700 ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ December ဝၼ်းထီႈ3ၼၼ်ႉ MNLA ၶဝ်ႈ မႃးယူႇၶိုၼ်းတီႈတပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ၼၼ်ႉၼိူင်ႈတီႈသေလၢတ်ႈဝႃႈလွင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ်ႁဵတ်းၼႆႉမၼ်းယႃႉပႅတ်ႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵိုတ်းတိုၵ်း(NCA)ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ဢိင်ၼိူဝ်ၼႆႉသေ  ၶဝ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဝႃႈ တေ ထွၼ် တူဝ် ဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်တိုၵ်းၸွမ်းKMLA(Conflict against the KNLA)

လွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင် ၼႂ်းၵႄႈ MNLA လႄႈ KNLAၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်းၽိူၵ်ႇ(KNU)ၼၼ်ႉ တႄႇ ပဵၼ်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1988။ လွင်ႈၼႆႉမၼ်းပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵၼ်ၽိတ်းမေႃးၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလႅၼ်ႊလိၼ်ဢၼ်မီးတီႈတၼိၼ်းတႃႇယီႇႁိမ်းႁွမ်း ၵွင်းမူးသၢမ်သူႇသေလႆႈၽိတ်းထဵင်ၵၼ်ၼႆယူႇ။ လႅၼ်ႊလိၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ 1980 ၼၼ်ႉ MNLA ၶဝ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉသေတႃႉ မိူဝ်ႈ 1990 ပီႊတဵမ်ၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ် ၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ်ၶိုၼ်းၼႆယူႇ။ဝႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉမိူဝ်ႈ1990ၼၼ်ႉၸုမ်း National Democratic front ၶဝ်ႈ ၵႅဝ် ငူပ်ႉၺိပၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တင်းသွင်ပႃႈသွင်ၽၢႆၽွမ်ႉၸႂ်တႃႇတေၵိုတ်းတိုၵ်းသေ ဢဝ်ငမ်း ယဵၼ် ၼႆ ယူႇ။ၼင်ႇၼၼ်ၵူၺ်းမိူဝ်ႈSeptember 2016 MNLA လႄႈ KNLA ပဵၼ်ပၢင် တိုၵ်းၵၼ် ၶိုၼ်း တီႈ တ ၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေပၢင်တိုၵ်းပွၵ်ႈၵမ်းၼိူင်ႈယဝ်ႉၵႂႃႇသေ တႃႇတေႁႃလၢႆးတၢင်းငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼႃႈလူင်MNLAလႄႈ KNLAႁူမ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်သေတႃႉ ထိုင်မႃး December 20 , 2016 တိုၵ်း ၵၼ်ထႅင်ႈတီႈ Mann Aung (မၢၼ်ႈဢွင်ႇ)ထႅင်ႈၼႆယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃး 2018 ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း January – March ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႆႉလႄႈ MNLA လႄႈ KNLA တိူဝ်းမီးလွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်တေႃႇၵၼ်မႃးၼႆယူႇ။တႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄၵၢၼ်တႅပ်းတူၼ်ႈမႆႉၼႆႉၸုမ်း NMSP ၶဝ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶေႃႈႁႄႉႁမ်ႈဝႃႈတေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႆႉၼႆသေ KNLA ၸင်ႇပၼ်ၶႂၢင်ႉႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ယူႇတီႈ MNLAၶဝ်သေႁၼ်ဝႃႈၵၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႆႉၼႆႉမၼ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၶဝ်ႈပိူင်လႄႈမိူဝ်ႈ January 13 ဝၼ်းၼၼ်ႉၸင်ႇလႆႈၺွပ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ 48 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈ February လႄႈ March ၼႆႉ MNLA ၶဝ်တိုၵ်း KNLA ၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ပွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ February 24,208တီႈႁိမ်းႁွမ်း မၢၼ်ႈဢွင်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ MNLA ၶဝ် ၶဝ်ႈလေႃႇတိုၵ်းထႅင်ႈၼႆယူႇ။ မိူဝ်ႈလိူၼ် March ဝၼ်းထီႈ 9 တီႈ Alel Sakhan တီႈသူၼ်ယၢင်တင်ၼၼ်ႉ ၵေႃႈပဵၼ် ဝႆႉပၢင်တိုၵ်း ၵၼ်သွင် ပႃႈ သွင် ၽၢႆႇၼႆယူႇ။

ၶၢဝ်းပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉNMSP လႄႈ KNU တင်းသွင်ၸုမ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCAသေ မိူဝ်ႈ March 14 ပီႊ 2018 ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ၵၼ်တႃႇၵိုတ်းတိုၵ်း ဢဝ်ငမ်းယဵၼ်ၵၼ်ၸူဝ်ႊၶၢဝ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈOctober 2019 ၼၼ်ႉ တီႈလႅၼ်ႊၸၢပ်ႈ မွၼ်း လႄႈ ယၢင်းၶဝ်ၼၼ်ႉပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းၵႄႈ NMSP လႄႈ KNLA ထႅင်ႈသေတႃႉ ႁူဝ်ၼႃႈလူင်သိုၵ်းသွင်ၸုမ်းၼၼ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈတေၵိုတ်းတိုၵ်းပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်ၼႆမီးၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ 2024

မိူဝ်ႈ February 14 ပီႊ 2024 ၼၼ်ႉၸုမ်းပႃႇတီႇမိူင်းမွၼ်းမႂ်ႇ New Mon State Party (ၸုမ်းသၢၼ်ၶတ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်း)ပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇဝႃႈၶဝ်တေဢမ်ႇဢုပ်ႇၵုမ်တိူင်ႇပၢင်ႇၸွမ်းၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ်သင်ယဝ်ႉၼႆသေ တေႁူမ်ႈၸွမ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵွၺ်းၼႆယူႇ။ လွင်ႈတႅပ်းတတ်းဢၼ်ၼႆႉၼၼ်ႉ လႆႈဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈ ပၢင်တိုၵ်းၵၢင်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉၼႆယူႇ။ MNLA- AMD လႄႈ ၸုမ်းၵၢၼ် မိူင်းဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းမွၼ်းဢၼ်မႂ်ႇ  ဢၼ် MNLA ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ မိူင်းမွၼ်းၼၼ်ႉယွၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ တိုၵ်းတေႃး သေလႆႈ ၵွၺ် ၵႂႃႇ ၼႆ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ February 25 ၼၼ်ႉၽူႈတၢင်လၢတ်ႈၸုမ်း NMSP-AD ပိုတ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸုမ်းၶဝ်ဢၢၼ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸွမ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆယဝ်ႉ။

Reference

Wikipedia contributors. (n.d.). Mon National Liberation Army. Wikipedia. Retrieved November4,2026, fromhttps://en.wikipedia.org/wiki/Mon_National_Liberation_Army