ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး

ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး

ပိုၼ်းဝၼ်းလင် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး

        မိူဝ်ႈ1996 ၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၸွမ်သိုၵ်းမၢႆသွင် ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း လုၵ်ႉတီႈတပ်ႉၸုမ်း SURA (Shan United Revolutionary Army) သေ ဢွၼ်ႁူဝ် ၵေႃႉသိုၵ်းႁၢၼ် 800 ၵေႃႉသေ ၵႂႃႇတၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းၵၢင် လႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇတင်ႈပဵၼ်မႃး တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA ( Shan State Army ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း လႄႈၶုၼ်သႃႇ ဢမ်ႇယွမ်းဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ် တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝၢႆးၼႆႉမႃးၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ၶိုၼ်းၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ၵူၼ်းသိုၵ်း ၼိူင်ႈႁဵင်ၵေႃႉသေ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး ၶိုၼ်းမိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇသေ ၵေႃႇတင်ႈပဵၼ်မႃး တပ်ႉငဝ်ႈ ႁွင်ႉလွၺ်တႆးလႅင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီႊ2000 မႃးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၸုမ်း SSA သေၶွတ်ႇၽွတ်ႈမႃးၸုမ်း RCSS( Restoration Council of Shan State) ႁႂ်ႈပေၼ်ၵိင်ႇၽႄ မုၵ်ႉၸုမ်းသေ တူင်ႉၼိုင်ပႃးၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ လိူၵ်ႈတင်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မုၵ်ႉၸုမ်း 11ၵေႃႉ တႃႇႁႂ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ်ႁုဝ်ပဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်း RCSS သေ တေသိုပ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇတေႃႇထိုင် 13.2.2014 ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၼႆႉမႃးတေထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇၼႆသေ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ပဵၼ်မႃး RCSS ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ2005 ၼၼ်ႉ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လႆႈပၼ်ၵႂၢမ်းမၼးဝႃႈ တေႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵၼ်တင်းတပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး (SSNA) သေတေႃႇသူႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၽွင်းငမ်းမိူင်း ပုၼ်ႈတႃႇတေလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃးတပ်ႉသိုၵ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး (SSNA) လႆႈၸႂ်ၽွမ်ႉႁူမ်းတင်း RCSS တႃႇတေတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်း ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 2008 တီႈလွၺ်တႆႈလႅင်း လႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး ( Shan State Congress) ယူႇပႃႈတႂ်ႈၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းၵုမ်းၵမ်သေ မီးမႃးတေႃႇထိုင် 2010။ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၼႆႉတေမီးယူႇလၢႆလၢႆၸုမ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းႁူမ်ႈတုမ်တီႇမိူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႃးႁူႇ( LDU ) ၊ ၸုမ်းပူတ်းပွၺ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈပဢူဝ်း (PNLO) ၊ ၸုမ်းၶိုၼ်ႈမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးၸိုင်ႈတႆး ၵေႃႇမတီႇၵပ်း သၢၼ်တႆး(TCC) လႄႈ ၸုမ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႃႉ ( WNO )ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

           ၵွၼ်ႇၼႃႈပႆႈမီးမႃႈၸုမ်း SSC ၼၼ်ႉ RCSS/SSA ယၢမ်ႈမီးၸုမ်းဢူၺ်းလီႁူၵ်းၸုမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉပဵၼ် ပႃႇတီႈပူတ်းပွၺ်ႇမိူင်းရၶႅင်ႇ ( APL ) ၊ ၸုမ်းႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶျၢင်း ( CNF ) ၊ ၸုမ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶၢင် ( KNO ) ၊ ၸုမ်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်းၽိူၵ်ႇ ( KNU ) လႄႈ ပႃႇတီႈမႂ်ႇသုင်ၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈယၢင်းၽိူၵ်ႇ ( KNPP ) ၸိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၵွၼ်ႇၼႃႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းပီႊ2010 ၼႆႉ ၶႂ်ႈၶိုၼ်းသၢင်ႈႁႂ်ႈမီးမႃးၶိုၼ်းၸုမ်းဢူၺ်းလီၸိူဝ်းၼၼ်ႉၶိုၼ်းၼႆယဝ်ႉ။

           ၼႂ်းပီႊ2012 လိူၼ် January 16 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊလႄႈ RCSS/SSA  လႆႈၸႂ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်ဝႆႉ 11 ၶေႃႈ တေမီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ -

1)    ပၼ်ၶႂၢင်ႉႁႂ်ႈRCSS/SSA မီးၵိင်ႇၽႄတပ်ႉ တီႈမိူင်းထႃႉ လႄႈ ႁူဝ်မိူင်း။

2)    မႄးဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉ လႄႈ လႄႈဢဝ်ၶိုၼ်း တီႈယူတၼ်းသဝ်း RCSS/SSA လႄႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလၢတ်ႈမႃး ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႊမၢႆၼိူင်ႈၼၼ်ႉ။

3)    လုၵ်ႉတီႈမုၵ်ႉၸုမ်း RCSS/SSA သေလႆႈၸႂ်မၵ်းမၼ်ႈၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႈလႆႈ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉမီးသုၼ်ႇလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ။

4)    သိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇၸွမ်း မိူင်းထႃႉ လႄႈ ႁူဝ်မိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၵမ်ႉၸွၺ်ႈပၼ် ၸုမ်းRCSS/SSA။

5)    ပုၼ်ႈတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ႁူဝ်ၼႃႈၼႂ်းၸုမ်း RCSS တင်းလၢႆၼၼ်ႉ တင်းသွင်ပႃႈသွင်ၽၢႆႇတေ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ်။

6)    ၸုမ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈလႄႈ တပ်ႉၸုမ်း RCSS တေဢုပ်ႇဢူဝ်ႈငူပ်ႉငီႉၵၼ် ၼိူဝ်လွင်ႈဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်တီႈလႂ်လၢႆလၢႆၼႆ ၶဝ်ၸၢင်ႊၶဝ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈ။

7)    တင်းသွင်ႈပႃႈသွင်ၽၢႆႇလႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႆႉဝႃႈ သင်ၽၢႆႇၼိူင်ႈတေဢဝ်ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈၽၢႆႇၼိူင်ႈ ၼႆတေလႆႈလၢႆးငၢၼ် ပွင်ႇၶၢဝ်လူင်ႈၼႃႈ။

8)    လႆႈၸႂ်တေပိုတ်ႇလုမ်းၵပ်းသၢၼ် ၼႂ်းၵႄႈ RCSS လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႊ တီႈ တူၼ်ႈတီႈ၊ ၶူဝ်လမ်၊ ၵဵင်းတုင် ၊ တႃႈၶီႇလဵၵ်း လႄႈ တေတင်ႈလုမ်းၵႃႉၶၢႆတီႈ မူႇၸေႊ လႄႈ ၼမ်ႉၶမ်း။

9)    ၽၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႊတေၵမ်ႉၸွၺ်ႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်း RCSS တင်ႈလႆႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ် ႁူင်းၸၢၵ်ႈႁင်းၶေႃ လူၺ်ႈတေပိုၼ်ႊၽေႈပၼ်ပၢႆးၸၢင်ႊ ( technology )။

10) ၵၢၼ်ႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇတေႁုၼ်ႈမုၼ်းၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်း

11) ပိူဝ်ႈတႃႇႁူမ်ႈမိုဝ်းတင်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈမၢၼ်ႊသေ တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ် ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်။

ၸွမ်းလူၺ်ႈ RCSS လၢတ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈလိူၼ် February 2021 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၶဝ်ႈတိုၵ်းRCSS တီႈဝဵင်းသီႇပေႃႉသေ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈၶေႃႈလႆႈၸႂ် NCA ။ မိူဝ်ႈပီႊ 30,November,2023ၼၼ်ႉ RCSS ပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်းတင်း တပ်းသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA။

           မိူဝ်ႈ19/ February/2024 ၼၼ်ႉ RCSS/SSA လႆႈပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးဢႃႇယူႉ ၼႂ်း လႄႈ18 – 45 ၼႆႉ တေလႆႈႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ်သိုၵ်းတီႇဢေႇသုတ်း6ပီႊတဵမ်တဵမ်ၼႆသေ လွၵ်ႇငိူတ်ႈဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်ၼင်ဢၼ် RCSS လၢတ်ႈၸိုင် တေယိုတ်းဢဝ်တီႈလိၼ် လႄႈ ၶူဝ်းၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း တင်းမူတ်း။

           မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ20 လိူၼ် September ပီႊ2024 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းလႃးႁူႇ လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႊဢမ်ၵပ်းသိုပ်ႇတင်းသိုၵ်းလႃးႁူႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ် မႆးလူင်းတိုၵ်းတပ်ႉ RCSS တီႈမိူင်းမိူင်းပဵင်း ၼႆယဝ်ႉ။

လိၼ်လႅၼ်ႊ

တပ်ႉၸုမ်း SSA မီးဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ 5 တီႈ ဢၼ်မီးႁိမ်းမိူင်းထႆးလႄႈ မၢၼ်ႊ

လွၺ်တႆးလႅင်း-  ပဵၼ်ၼႃႈတီႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေပိူၼ်ႈ မီးႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းထႆးလႄႈ မႄႈႁွင်ႈသွၼ်

လွၺ်မုင်ႈမိူင်း-  မီးႁိမ်းၸမ် မိူင်းထႆး မႄႈႁွင်ႈသွၼ် လႄႈ  ၸေႊဝဵင်း Wiang Haeng

Loi Lam-  မီးၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး လႄႈ မီးၸမ်ၸေႊဝဵင်း Wiang Haeng

လွၺ်သၢမ်သိပ်း-  မီးၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊ ၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆးလႄႈ ၸေႊဝဵင်း Fang

Loi Gaw Wann-  မီးႁိမ်းၸေႊဝဵင်းမႄႈၾႃႉလူင် ၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊ ၵဵင်းရၢႆး

လွၺ်တႆးလႅင်း( Loi Tai Leng )

           လွၺ်တႆးလႅင်း ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ယူႇဝႆႉတီႈၼိူဝ်လွၺ် မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ တီႈၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႊႁွင်ႉလွၺ်တႆးလႅင်း။ မီးႁိင်းၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မိူင်းမၢၼ်ႊ လႄႈ မိူင်းထႆး။ တပ်ႉငဝ်ႈၸိုင်ႈ RCSS - လွၺ်တႆးလႅင်း။ ပေႃးမႃးၸႅၵ်ႇတူၺ်းတီႈပွင်ႇမၼ်းၼႆ လွၺ် မၢႆထိုင်တီႈဢၼ်သုင်လႄႈမုင်ႈ ႁၼ်လႆႈၵႂၢင်း ၊ တႆး မၢႆထိုင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး လႄႈ လႅင်း မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ သၢႆိႁူဝ်ႈလႅင်း။ ပေႃၶိုၼ်းတူၺ်း ႁူမ်ႈႁူမ်ႈၵေႃႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼိူဝ်လွၺ်တီႈဢၼ်မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁိူဝ်းႁိူင်းဝႆႉ လႄႈ ပဵၼ်တီႈဢၼ် တႆးတိုၵ်းတႃႇလွတ်ႈလႅဝ်း။ (contributors, n.d.)

References

contributors, W. (n.d.). Shan State Army (RCSS). Retrieved from Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Shan_State_Army_(RCSS?utm_source=chatgpt.com