ၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ

ၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ

           ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သၢမ်ပီႈၼွင်ႉ မိူၼ်မၢၼ်ႊႁွင်ႉ ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့  ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဢူၺ်းလီတၢင်း AA၊ MNDA ၊ လႄႈ TNLA သေ လႆႈတႄႇမီးမႃးမိူဝ်ႈ ပီႊ2019 ၼႂ်းလိူၼ် June ၼႆယဝ်ႉ။ မုၵ်ႉၸုမ်းၼႆႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းလႆႈယႂ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပီႊ 2023 ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းဢၼ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႃႇ ၵၢၼ်သိမ်းဢႃႇၼႃႇ 2021 ၼၼ်ႉ။ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ 3 ၸုမ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ဢမ်ႇလၢတ်ႈသင် လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉသေတႃႉ မိူဝ်ႈလိူၼ် March 2021 ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ် မီးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ပၢင်တိုၵ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ ၸုမ်းၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်မႃးတိုၵ်းၼႂ်း မိူင်း Rakhine လႄႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ။ မိူဝ်ႈ လိူၼ် October 27 ပီႊ 2023 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ် လႆႈပိုတ်ႇပၢင်တိုၵ်း 1027 ဢၼ်ပဵၼ် ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းၼႂ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆယဝ်ႉ။

ပိုၼ်းလင်

           မိူဝ်ႈ 2016 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်ၼႂ်းၵႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း Rohingya ၼႂ်း ၸေႊမိူင်း Rakhine ဢၼ်မီးဝႆႉပွၵ်းဢွၵ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႊ လႄႈ  ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်မီး ပၢႆးဝူၼ်ႉပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႂ်း ၵၢၼ်ၵိူဝ်းယမ် ပုၵ်ႉထႃႉ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၼၼ်ႉသေ လူင်ႈပွင်ၸိုၼ်ႈမၢၼ်ႊၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်မူၺ်ႉၽဵဝ်ႈ ၵူၼ်း Rohingya ဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်း မိူင်း Rakhine ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင် ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃး ႁႅင်းႁႅင်း မိူဝ်ႈ ၸုမ်း ARSA(Arakan Rohingya Salvation Army) လႆႈ တိုၵ်းတေႃႇ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ။ ထိုင်မႃး ဝၢႆး 2010 ၼၼ်ႉ ၸုမ်း Rakhine (AA) ဢၼ်လႆႈတိုၵ်း ၸုမ်းလွတ်ႈလႅဝ်း ၶၢင် (KIA)  လႄႈ ၸုမ်းတပ်ႉမတေႃႇမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ လႆႈမီး လွင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇမႃးထႅင်ႈသေ ၼႂ်းမိူင်း Rakhine ၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းမႃးထႅင်ႈ လႄႈ မိူဝ်ႈ 2018 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းမိူင်း Rakhine ၼၼ်ႉ မီးပၢင်တိုၵ်းဢၼ် လႆႈယိူင်းထိုင် တပ်ႉမတေႃႇယူႇ။

           ၸုမ်း တဢၢင်း (TNLA) ၵေႃႈလႆႈ ႁဵတ်းပၢင်တိုၵ်းတေႃႇ တပ်ႉမတေႃႇၼႂ်း မိူင်းတႆး ပွၵ်းႁွင်ႇ ၵွၼ်ႇပႆႇထိုင် မိူဝ်ႈသိမ်း ဢႃႇၼႃႇ 2021 ၼင်ႇၵွၼ်ႇ။ ပႅၵ်ႇသမ်ႉဝႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈတႄႇၶွတ်ႇၽွတ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီႊ 2009 ၼၼ်ႉသေ တိုၵ်ႉပဵၼ်မႃး မႂ်ႇမႂ်ႇလိူဝ်သေ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လၢႆလၢႆ ၸုမ်းၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႊ သေတႃႉ TNLA လႆႈႁပ်ႉဢဝ် လွင်ႈၵမ်ႉၸွၺ်ႈ ၼမ်ႉလၢႆ တီႈၼႂ်း ၵူၼ်းတဢၢင်း သေဢမ်ႇၵႃး ပႃးတင်း ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိူၼ်ႉ တၢင်ႇၸိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ KIA လႄႈ UWSA လူးၵွၼ်ႇ။ ၵွၼ်ႇပႆထိုင် မိူဝ်ႈသိုၵ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ TNLA လႄႈ RCSS ယင်းလႆႈတိုၵ်းၵၼ်သေ ႁိမ်ၼႃႈတီႈၵၼ်တီႈၼႂ်း မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇလူးၼင်ႇၵဝ်ႇ။

           ၸုမ်း MNDAA ၼႆႉ ပဵၼ် ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ် တၢင်တူဝ် ပီႈၼွင်ႉ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉဢၼ်ယူႇဝႆႉတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ ပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႇပႆထိုင် မိူဝ်သိုၵ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းပၢင်တိုၵ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼႂ်းၵႄႈ တပ်ႉမတေႃႇ လႄႈ TNLA ၵူၺ်းၼႃႇ ထိုင်မႃး 2019 သမ်ႉ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ငမ်းယဵၼ်တင်း တပ်ႉမတေႃႇၼႆယဝ်ႉ။

           မုၵ်ႉၸုမ်း ဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇ 4 ၸုမ်း ပႃးတင်း MNSAA, AA, TNLA, လႄႈ KIA ဢၼ်လႆႈတႄႇမႃး မိူဝ်ႈ 2016ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼႂ်း ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းငမ်းယဵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုၼ်ႈမၢၼ်ႊ မႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 2017 လိူၼ် April ၼၼ်ႉ ၸုမ်း ဢူၺ်းလီ ပွတ်းႁွင်ႇ ပႃးတင်း ၸုမ်း EAOs( UWSA, NDAA, SSA(ႁွင်ႇ)) လႆႈသၢင်ႈ ၶွမ်ႊမတီႊဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၢၼ်မိူင်း ၾႅတ်ႇတရႄႇ။

လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ

           ၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈလိူၼ် July 2019 ၽွင်းသိုၵ်းရၶႅင်ႇ လႄႈ သိုၵ်းတႆး ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼႂ်းၸေႊမိူင်းရၶႅင်ႇ လႄႈ ၸုမ်း MNDAA လႄႈ TNLA ၶဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်း ၼႂ်းၸေႊမိူင်းတႆး။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ၸိုဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၸုမ်းဢူၺ်းလီပီႈၼွင်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးမၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈပႃးၸွမ်း ၸုမ်း KIA ဢၼ်ပဵၼ် တွၼ်ႈၼိူင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်း FPNCC ၼၼ်ႉ။ ဢၼ်ၸုမ်း 3BA ၶဝ် မႃးပဵၼ်ပၢင်ယိုဝ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းတႆး လႄႈ တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇ။ လွင်ႈတိုၵ်းယိုဝ်းၼႆႉ ၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈႁူဝ်လိူၼ် September 2019 သေ ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ် ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊ တီႈဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၼႆယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၼႂ်းၵႄႈသွင်ပႃႇတီႇသေ လႆႈၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်တႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်း 1 လိူၼ် တေႃႇထိုင် ဝၼ်းတီႈ 8/10/2019 ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိုတ်းပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ MNDAA ၵိုတ်းယင်ႉ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈထႅင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူဝ်ႈသိုၵ်းသိမ်း ဢႃႇၼႃႇ 2021 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸုမ်း 3BA လႆႈယိုတ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၵိုတ်းတိုၵ်း တေႃႇထိုင် ပီႊ 2020 သေတႃႉ ၼႂ်းၵႄႈ ၸုမ်း AA လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းတႆး ၼႂ်းၸေႊမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ယူႇ။

           ပၢင်ၵိုတ်းတိုၵ်း ၵဵင်းတုင်ၼႆႉ သိုပ်ႇပဵၼ်မႃး တေႃႇထိုင် လိူၼ် March 2020 ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈလိူၼ် March 23 ဝၼ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းတႆး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းရၶႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇထႅင်ႈ မိူဝ်ႈလိူၼ် May 2020 ယွၼ်ႉဝႃႈ လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း တိုၵ်ႉသိုပ်ႇယိုတ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းယူႇၼၼ်ႉသေ တိုၵ်းသူၼ်း ႁႂ်ႈတပ်ႉမတေႃႇ ၼပ်ႉယမ် လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း ၼႂ်းၸေႊမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉ ဢၼ်ၶိုၼ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈလိူၼ် July 2020 သေ ၸုမ်း AA လႄႈ 3BA ၶဝ် တႄႇဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊယဝ်ႉ။ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းရၶႅင်ႇ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ် မိူဝ်ႈလိူၼ် November 2020 သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸုမ်းၶဝ် လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်း ၵုမ်းၵမ် ၸေႊမိူင်းရၶႅင်ႇ ၵမ်ႈၼမ်သေ ႁဵတ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၸေႊမိူင်း de facto ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီႊ 2021 ၼႆႉ ၼႂ်းၵႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်း လႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သၢမ်ပီႈၼွင်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်ယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်ဝၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ

           ၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသိုၵ်းတေႃႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်းလဵဝ် ဝၢႆးသေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မိူဝ်ႈလိူၼ် February 2021 ၼၼ်ႉလႄႈ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼႆႉသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႆႈဝႆႉ လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီ ပဵၼ်လွင်ႈယႂ်ႇ တႃႇတေလႆႈ လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ March ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်း Arakan လႆႈဢဝ်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ၸုမ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၶဝ် တႃႇတေလႆႈ လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ယွၼ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း တႄႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ ၸုမ်း TNLA လႄႈ MNDAA ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈမၢႆတွင်း ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ၵမ်းလဵဝ်။

           မိူဝ်ႈ 29/03/2021 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသၢမ်ၸုမ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢၼ်ၶတ်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီ ၸုမ်းသိုၵ်း ၼႂ်း Facebook ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းသၢမ်ၸုမ်း လၢတ်ႈဝႃႈ “တေၶိုၼ်းထတ်းသၢင် လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းၽၢႆႇလဵဝ်” ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းၼႆႉ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ ယွၼ်ႉၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ် တိုၵ်းတေႃး သိုၵ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်း ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 10/4/2021 ၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်း 3BA ၶဝ် လၵ်ႉလွမ်ပႂ်ႉတူၺ်း တပ်ႉပလိၵ်ႈ တီႈဝဵင်းၼေႃႇမွၼ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇသေ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပလိၵ်ႈ လႆႈတၢႆၵႂႃႇ 14 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်း သိုၵ်းတႆးၶိုၼ်းၵုမ်းၵမ်လႆႈ တပ်ႉပလိၵ်ႈ ၽၢႆႇၼႃႈသေ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်း 3BA ၶဝ် လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။

           ပီႊ 2021 ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းဢၼ် ၼႂ်းၵႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၸုမ်းဢူၺ်းလီ ပီႈၼွင်ႉသၢမ်ၸုမ်း ဢမ်ႇပေႃးမီး လွင်ႈၽိတ်းမေႃးၵၼ်။ MNDAA လႄႈ TNLA တႅၼ်းတီႈ ၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းလိုဝ်ႈသဝ်းၶဝ် တႃႇၽိုၵ်းၽွၼ်ႉသိုၵ်း လႄႈ လပ်ႉလွင်းၸွႆႈထႅမ် ၸုမ်း PDF ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၼႂ်းဝဵၼ်းလိူဝ်ႇ။ ၸုမ်း 3BA ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈဢၼ် သိုၵ်း ႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇ ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း ထၼ်တလၼ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ ၸုမ်း AA ၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႃႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်း ၵုမ်းၵမ်လႆႈ ၸေႊမိူင်းရၶႅင်ႇ ၵမ်ႈၼမ်သေ မိူဝ်ႈလိူၼ် August ၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ၵုမ်းၵမ်လႆႈ သွင်ပုၼ်ႈၼႂ်းသၢမ်ၵုၼ်ႈ ၸေႊမိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။

           ထိုင်မႃး ပီႊ 2021 ၸမ်တေသုတ်း ၼႆႉ ယွၼ်ႉသိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA ၶဝ်ႈတိုၵ်း ဝၢၼ်ႈဢီႇၼီး ၸႄႈမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇလႄႈ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ။ ၸုမ်း MNDAA ၵေႃႈ လႆႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ လွင်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး မိူဝ်ႈလိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2021 ၼၼ်ႉ 126 ပွၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း ဢၼ်တႄႇပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈလၢႆႇ July ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

           မိူဝ်ႈ December ၼၼ်ႉ သိုၵ်းၸွမ်သိုၵ်းလူင် ဢဝ်သိုၵ်း လူမ်း 500 ပၢႆ ၼိူဝ်ဝဵင်းလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းၼမ်ႇၽၢၼ်ႇ ဢၼ်ၸုမ်း MNDAA ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၼႂ်း တပ်ႉမတေႃႇ တၢႆၵႂႃႇ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၵုမ်းၵမ် MNDAA  ၵေႃႉၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉသေ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလႅၼ်ႈပၢႆႈဢဝ်ႇတူဝ်လွတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈ ဢၼ်သိုၵ်ႉမၢၼ်ႊ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၶဝ်တိုၵ်းလူင်တေႃႇ ၸုမ်း 3BA သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ De Facto MNDAA  ၼိူဝ်ၼမ်ႉၽႅၼ် တိူဝ်းမၼ်ႈမႃး။ ၽူႈၼမ်းၼႂ်း တပ်ႉသိုၵ်း TNLA တႃးပုၼ်ႇၵျေႃႇ လၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈဢၼ် ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၶဝ်ႈတိုၵ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်း 3BA ၶဝ် ႁၼ်ၶဝ်ပဵၼ် ၽူႈၶဵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။

           မိူဝ်ႈလိူၼ် February 2022 ၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းမေႃတွင်း မိူင်းရၶႅင်ႇ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းၵပ်းၵၢႆႇ AA လႄႈ ပိုၼ်ႉတီႈ မိူင်းရၶႅင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၸုမ်း AA ဢမ်ႇယွမ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ပူၼ်ႉမႃး 5 လိူၼ် ၼႂ်းလိူၼ် July 2022 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်း AA ၶဝ် ဢဝ်လူမ်းယိုဝ်း တပ်ႉပၢင်သဝ်း AA ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ၸုမ်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းသိုၵ်း AA လႆႈတၢႆၵႂႃႇ 6 ၵေႃႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၼႆႉသေ သိုၵ်းရၶႅင်ႇ AA ၵႂႃႇမူၵ်းပႂ်ႉသိုၵ်းတႆး တီႈမေႃတွင်းသေ တၢႆ 4 ၵေႃႉ၊ ပၢင်တိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃး ၼႂ်းလိူၼ် August တေႃႇထိုင် လိူၼ် November တင်းမူတ်းသေ ၼႂ်းၸေႊဝဵင်းရၶႅင်ႇ 9 ဝဵင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း 100 ပွၵ်ႈ။ တပ်ႉပၢင်သဝ်းသိုၵ်းတႆး 36 တီႈ လႆႈထုၵ်ႇယႃႉလႅဝ်သေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ 31 တီႈ ပဵၼ်ပွတ်းႁွင်ႇမၢၼ်ႊ၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ပိုတ်ႇပၢင်တိုၵ်းၶိုၼ်း မိူဝ်ႈလိူၼ် November ၼၼ်ႉသေတႃႉ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈလူႉတၢႆၼမ်။ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၵိုတ်းတိုၵ်း မိူဝ်ႈ November 26 ဝၼ်း။

           ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸုမ်း MNDAA လႄႈ ၸုမ်း TNLA ၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ပီႊ 2022 သေ ၶွၼ်ႈတုမ်ၵုမ်းၵမ် ပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈ သိမ်းဝႆႉ ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ သိုၵ်း TNLA ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းလွင်ႈတိုၵ်းယိုဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယႂ်ႇလူင်သင်သေတႃႉ ပိုတ်ႇပၢင်တိုၵ်း ဢွၼ်ႇဢိတ်း တႃႇၼႄဢႃႇၼႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီႊ 2023 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သၢမ်ပီႈၼွင်ႉ ၶိုၼ်းထဵင်ၶိုၼ်း ၸုမ်းသိုၵ်းၶဝ် ၼမ်မႃးသေ သၢၼ်ၶတ်းဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၶဝ် ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၵႅတ်ႇၶႄပၼ် ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း တႃႇလၢႆၸုမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်းတႄႉ ၸုမ်း 3BA ၼႆႉ တႄႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တပ်ႉၵႅတ်ႇၶႄၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယၢင်းလႅင် ၼမ်မႃး။ ၼႂ်းလိူၼ် May 2023 ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်း TNLA လႆႈပိုတ်ႇပၢင်ၵဵပ်းသိုၵ်း ၵမ်းဢွၼ်ႇ တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၼႃႈလိၼ်ၵုမ်းၵမ် တပ်ႉသိုၵ်း။

           မိူဝ်ႈလိူၼ် July 2025 ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႊ လႆႈဢဝ်ၶိုၼ်း ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ၸေႊမိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ လူၺ်ႈ ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်း 560 လိူဝ်လိူဝ် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 11 လိူၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇဝဵင်းၼႆႉ ၸမ်ၸမ်ပီႊၼိူင်ႈ။ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ ၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈ ၽၢႆႇလူမ်းသေ လွင်ႈဢၼ် တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၽၢႆႇလူမ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵုမ်းၵမ်လႆႈ ဝဵင်း ဝၢႆးသေ ၶဝ်လႆႈဢွင်ႇပေႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းယဝ်ႉ။

           မိူဝ်ႈၵၢင်လိူၼ် March 2026 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းဢူၺ်းလီ MNDAA လႄႈ TNLA လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ ယွၼ်ႉလွင်ႈၵွင်ႈထႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ တႃႇတေပိုတ်ႇၶိုၼ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။ MNDAA ၸႂ်ႉႁိူဝ်းမိၼ် Drone သေ တိုၵ်းယိုဝ်း ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ဢၼ် TNLA ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ သိမ်းဢဝ်ဝဵင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 16/03/2019 ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းၵေႃႇတင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းရၶႅင်ႇ ၶွပ်ႈတဵမ် 17 ​​ပီႊၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်း MNDAA လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်း TNLA ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေသိုပ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ် ဢိၵ်ႇပႃး တေႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်း AA သေ တေႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ တေႃႇထိုင် "တၢင်းႁၼ်ထိုင် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ" ပေႃးလႆႈမႃး ၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်တိုၵ်း 1027

           ၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ လႆႈပိုတ်ႇပၢင်တိုၵ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်းတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 27/10/2023 သေ လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ပၢင်တိုၵ်း 1027 ၼႆယဝ်ႉ။ပၢင်တိုၵ်းဢၼ်ၼႆႉ လႆႈတႄႇမႃး ယွင်ႉ လွင်ႈဢၼ် ၸုမ်းသိုၵ်း ၶဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်း ဝဵင်းလၢႆႇၸႃႇ ဢၼ် KIA ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ ၼႂ်းၸေႊမိူင်းၶၢင်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈလိူၼ် တႄႇတႄႇ October ၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇဢွင်ႇပေႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လွင်ႈတိုၵ်းတေႃး ဢၼ်ဢမ်ႇဢွင်ႉပေႉၼၼ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းၶဝ် ဢဝ်သိုၵ်းလူမ်းယိုဝ်း ၵူၼ်းတၢႆ 29 ၵေႃႉ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း 1027 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သၢမ်ပီႈၼွင်ႉ သိမ်းဢဝ် ဝဵင်းသိၼ်ႇၶျေႇၶျေႃး ယႃႉပႅတ်ႈ တပ်ႉပၢင်သဝ်း သိုၵ်း ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်း တီႈလွႆ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ၊သႅၼ်ဝီ၊ၵူတ်ႉၵၢႆႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်သေ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းလူင် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းၼမ်လၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢင်တိုၵ်း ၼၼ်ႉလႆႈႁပ်ႉ လွင်ႈၵမ်ႉၸွၺ်ႈ လႄႈ လွင်ႈယွင်ႈယေႃး တီႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်း PDF တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ KNPLF၊ PLA လႄႈ NUG ၼႆယဝ်ႉ။ (Wikipedia, 2026)

References

Wikipedia. (2026). EAOs. Three Brotherhood Alliance.

[[Category:Politics]]

[[Category: ပၢႆးမိူင်း ]]