ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတီႈတႄႇတႆး လႄႈ လွင်ႈၶၢႆႉယၢႆႉတႆး: Difference between revisions
No edit summary |
No edit summary |
||
| Line 142: | Line 142: | ||
လွင်ႈၸၢဝ်းတႆးၼႆႉ သမ်ႉၶိုၼ်းမႃးၽုတ်းပေႃႇမီး ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးၶႄႇထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မိူဝ်ႈဢၼ်မၢၼ်သူး (လိၵ်ႈမၢႆတမ်းလွင်ႈၸၢဝ်းမၢၼ်)ၼႆ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ ၆၀၀-၇၀၀ ပီႊ။ မိူဝ်ႈၽွင်းဢၼ်ၾၼ်ၶျူဝ် လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်း တၢင်းၵႂႃႇၸူးမိူင်းၼၢၼ်ႉ ၸဝ်ႈသေ လႆႈတႅမ်ႈမၢႆလွင်ႈတၢင်းမိူင်းၼၢၼ်ႈၸဝ်ႈမႃး ၼင်ႇဢၼ်ပၢႆးၼႄမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းပိူင်းၼႄႁႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆးၼႆႉ ယင်းတိုၵ်း ပၵ်းသဝ်းမီးဝႆႉယူႇၼႂ်း တီႈဢွင်ႈၵဝ်ႇၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈၾၼ်ၶျူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈတူၵ်ႇလၢတ်ႈထိုင်မိူင်း သယၢမ် ဢမ်ႇၼၼ် သျၢၼ်းသင်၊ ၵူၺ်းၵႃႊ သမ်ႉလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈမိူင်းပိဝ်ႇ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်းမၢၼ်ႊ။ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈၵေႃႈ မိူင်းသယၢမ်(သႅမ်ႊ) ဢၼ်ယၢမ်ႈသူင်ႇ ၶုၼ်းၽွင်းတၢင်ႇမိူင်း လႄႈ ၶူဝ်းၾၢၵ်ႇၶွင်တွၼ်ႈမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လႆႈၺႃးမိူင်း ၼၢၼ်ၸဝ်ႈ ၶူႈဢဝ်သေယဝ်ႉ ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈၽွင်းငမ်းၼၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵႃႇ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈ ပဵၼ်ၵႃႇလိၼ်လႅၼ်ႊၵူၼ်း ၶဵဝ်ႈၶမ်း၊ ၵူၼ်းၶဵဝ်ႈငိုၼ်း၊ ၵူၼ်းသမ်းလၢႆးၸွမ်းၼႃႈ လႄႈ ၸွမ်းတူဝ်။ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ထႅင်ႈပွတ်းတွၼ်ႊၼိူင်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊမိူင်းပိဝ်ႇၵႃႇၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃးထႅင်ႈလၢႆပၢၵ်ႇပီႊ ၸၢဝ်းတႆးၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်းမႃးတင်ႈ မိူင်းၼႂ်းငမ်း(ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ)ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ၊ ၵွၼ်ႇၼႃႇ ပႆႇလႆႈၺႃးမၢၼ်ႊ လႄႈ ၶႄႇ ယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ ဝၢႆးလင်ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၃ တေႃႇ ထိုင်ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၅။ ဝၢႆး ၼၼ်ႉမႃးတႄႉၵေႃႈ ၸၢဝ်းတႆးဢမ်ႇလႆႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်း တင်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလႆႈထႅင်ႈ တေႃႇပေႃးထိုင်ယၢမ်းၸင်ႇၼႆႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းတႆးၼႆႉ လႆႈတႅၵ်ႇ ယၢႆႈၵႃႇပဵၼ် လၢႆပႃႈလၢႆၾၢႆႇၼႆသေတႃႉ ၸၢဝ်းတႆး တႄႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉပၵ်းသဝ်းယူႇ သၢင်ႈယူႇၼႂ်းဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းလႆႈသိုပ်ႇ မႄႇၶႂၢၵ်ႈၵႃႇထိုင် မိူင်းဢႃႇ သမ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်း။ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၄- ၁၅ ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽွင်းယၢမ်း ၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၼ်တႆးႁိူဝ်ႈႁိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။ | လွင်ႈၸၢဝ်းတႆးၼႆႉ သမ်ႉၶိုၼ်းမႃးၽုတ်းပေႃႇမီး ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးၶႄႇထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မိူဝ်ႈဢၼ်မၢၼ်သူး (လိၵ်ႈမၢႆတမ်းလွင်ႈၸၢဝ်းမၢၼ်)ၼႆ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ ၆၀၀-၇၀၀ ပီႊ။ မိူဝ်ႈၽွင်းဢၼ်ၾၼ်ၶျူဝ် လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်း တၢင်းၵႂႃႇၸူးမိူင်းၼၢၼ်ႉ ၸဝ်ႈသေ လႆႈတႅမ်ႈမၢႆလွင်ႈတၢင်းမိူင်းၼၢၼ်ႈၸဝ်ႈမႃး ၼင်ႇဢၼ်ပၢႆးၼႄမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းပိူင်းၼႄႁႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆးၼႆႉ ယင်းတိုၵ်း ပၵ်းသဝ်းမီးဝႆႉယူႇၼႂ်း တီႈဢွင်ႈၵဝ်ႇၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈၾၼ်ၶျူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈတူၵ်ႇလၢတ်ႈထိုင်မိူင်း သယၢမ် ဢမ်ႇၼၼ် သျၢၼ်းသင်၊ ၵူၺ်းၵႃႊ သမ်ႉလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈမိူင်းပိဝ်ႇ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်းမၢၼ်ႊ။ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈၵေႃႈ မိူင်းသယၢမ်(သႅမ်ႊ) ဢၼ်ယၢမ်ႈသူင်ႇ ၶုၼ်းၽွင်းတၢင်ႇမိူင်း လႄႈ ၶူဝ်းၾၢၵ်ႇၶွင်တွၼ်ႈမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လႆႈၺႃးမိူင်း ၼၢၼ်ၸဝ်ႈ ၶူႈဢဝ်သေယဝ်ႉ ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈၽွင်းငမ်းၼၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵႃႇ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈ ပဵၼ်ၵႃႇလိၼ်လႅၼ်ႊၵူၼ်း ၶဵဝ်ႈၶမ်း၊ ၵူၼ်းၶဵဝ်ႈငိုၼ်း၊ ၵူၼ်းသမ်းလၢႆးၸွမ်းၼႃႈ လႄႈ ၸွမ်းတူဝ်။ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ထႅင်ႈပွတ်းတွၼ်ႊၼိူင်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊမိူင်းပိဝ်ႇၵႃႇၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃးထႅင်ႈလၢႆပၢၵ်ႇပီႊ ၸၢဝ်းတႆးၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်းမႃးတင်ႈ မိူင်းၼႂ်းငမ်း(ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ)ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ၊ ၵွၼ်ႇၼႃႇ ပႆႇလႆႈၺႃးမၢၼ်ႊ လႄႈ ၶႄႇ ယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ ဝၢႆးလင်ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၃ တေႃႇ ထိုင်ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၅။ ဝၢႆး ၼၼ်ႉမႃးတႄႉၵေႃႈ ၸၢဝ်းတႆးဢမ်ႇလႆႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်း တင်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလႆႈထႅင်ႈ တေႃႇပေႃးထိုင်ယၢမ်းၸင်ႇၼႆႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းတႆးၼႆႉ လႆႈတႅၵ်ႇ ယၢႆႈၵႃႇပဵၼ် လၢႆပႃႈလၢႆၾၢႆႇၼႆသေတႃႉ ၸၢဝ်းတႆး တႄႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉပၵ်းသဝ်းယူႇ သၢင်ႈယူႇၼႂ်းဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းလႆႈသိုပ်ႇ မႄႇၶႂၢၵ်ႈၵႃႇထိုင် မိူင်းဢႃႇ သမ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်း။ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၄- ၁၅ ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽွင်းယၢမ်း ၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၼ်တႆးႁိူဝ်ႈႁိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။ | ||
สมพงศ์ วิทยศักดิ์พันธุ์. (2544). ประวัติศาสตร์ไทใหญ่. โครงการประวัติศาสตร์สังคมและวัฒนธรรมชนชาติไท. | |||
[[Category:History]] | |||
[[Category:ပိုၼ်း]] | |||
Revision as of 17:05, 22 October 2026
ၶေႃႈၼမ်း
မီးယူႇၶေႃႈထၢမ်ၶေႃႈၼိူင်ႈ ဢၼ်ထၢမ်ၵၼ်မႃးယူႇတင်းႁိုင် ဢၼ်ဝႃႈ တႆးလုၵ့်တီႈလႂ်မႃး ဢမ်ႇၼၼ် တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးမီးတီႈလႂ်၊ တႄႇၶၢႆ့ယၢႆ့မႃးယူႇတီႈ တီႈ ဢၼ်ယူႇ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆ့ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလႂ် ၼႆၼၼ့်ယဝ့်။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် တႄႇမီးၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းတႆး လႄႈ လွင်ႈၵူၼ်းတႆးမႃး မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၉ ၼၼ့်မႃး မီးလိၵ်ႈလၢႆးၵပ်းၵၢႆႇ လူၺ်ႈလွင်ႈတီႈယူႇၵဝ်ႇတီႈယူႇမွၼ်တႆးၼၼ့် တင်းၼမ်တင်းလၢႆဢွၵ်ႇမႃးတေ့ တေႉ၊ ၸိူဝ့်ၼင်ႇလိၵ်ႈလၢႆး လႃးၶူးပိူဝ်ႊရီႇၶွၵ့်ၶရဵၼ်း၊ ဢီးလီးယႅတ့် လႄႈ လၢႆ ၵေႃႉလၢႆတူၼ်ၶဝ်။ မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈယၢမ်းပၢၼ်ၼၼ့်ၵေႃႈ ၸင်ႇမီးၶေႃႈလူပ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တီႈယူႇၵိူတ်ႇၵဝ်ႇတႆးၼၼ့် ယူႇၸွမ်းၸိူဝ်းၸေႊမိူင်းသိုဝ်ႇၶျွၼ်ႈ လႄႈ ပွတ်း တွၼ်ႊၵၢင်မိူင်းၶႄႇၼႆယဝ့်။ တႆးလႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့လူင်းမႃး ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶႄႇမႃးတိုၵ်း တေႃး။ သင်ၸိူဝ့်ႁပ့်ႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈၼႆ့ၸိုင် ပွင်ႇဝႃႈ တႆးပဵၼ်ၸုမ်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်တူၵ်းၵိုတ်းဝႆ့ယူႇၼႂ်းမိူင်းၶႄႇသေ သမ့်လႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့ၵႂႃႇ ဢမ်ႇပေႃးၵႆပဵင်း ၼင်ႇတႆး(ထႆး) ၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸိူဝ်းဢၼ်ၶၢႆ့ယၢႆ့ပၢႆႊၼီပူၼ့်ၵမ်မိုဝ်းၶႄႇလႆႈသေ သၢင်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလႆႈၼၼ့်ၼႆယဝ့်။ လွင်ႈယုမ်ႇႁပ့်ထႅင်ႈၶေႃႈၼိူင်ႈတႄ့ၵေႃႈဝႃႈ တႆးမီးတီႈယူႇၼႂ်းလႅၼ်ႊ တွၼ်ႊတႂ်ႈၶူင်းၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းၵႂၢင်းသီ၊ ၵႂၢင်းတူင်ႈ လႄႈ ၽၢႆႇ တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းဝႅတ့်ၼၢမ်း။ သင်ဝႃႈပဵၼ်ၸိူဝ့်ၼၼ်ယူႇၸိုင် ၸၢင်ႊလၢတ်ႈ လႆႈဝႃႈ တႆး(လူင်)ၼႆ့ လႆႈလုၵ့်တီႈၵႆသေ ၶၢႆ့ယၢႆ့မႃးဝႆ့တေ့တေ့၊ လႆႈၶၢမ်ႈမႄႈၼမ့်၊ ၶၢမ်ႈႁူၺ်ႈၶၢမ်ႈလွၺ်သေ ပႆတၢင်းသူႇၸူးၼႃႈတၢင်းတူၵ်း မႃးၵိုတ်းသဝ်းတင်ႈ ႁၢၵ်ႈ ႁဵတ်းႁႃၵိၼ်ယူႇၼႂ်းတီႈယူႇဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆ့ၼႆယဝ့်။ သင်ၸိူဝ့်သမ့်ႁပ့်ႁၼ်ဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈၼႂ်းဝၼ်းၸင်ႇၼႆ့ၼႆ့ ပဵၼ်ၶဵတ်ႇ လႅၼ်ႊတႂ်ႈၶူင်းၼႂ်းမိူင်းၶႄႇဝႆ့ယူႇၼႆတႄႉၵေႃႈ သမ့်ၸၢင်ႊလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ တႆး တိုၼ်းယူႇၼႂ်းလႅၼ်ႊၼႆ့မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇမိူဝ်ႈမိုၼ့်သေ ဢမ်ႇလႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့တီႈယူႇ ဢွင်ႈသဝ်းသင်။ ပွင်ႇဝႃႈၼႆ့ တီႈယူႇတႆးတိုၼ်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇမိူဝ်ႈ မိုၼ့် ၼႆၼၼ့် ယဝ့်။ ၽိုၼ်လမ်းတိုၼ်းဢၼ်ၼႆ့တႄ့ၵေႃႈ တေဢမ်ႇတွပ်ႇၶေႃႈထၢမ်ဢၼ် ဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးလုၵ့်တီႈလႂ်မႃးၼႆၼၼ့်၊ ၵူၺ်းတေတွပ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းတႆး(လူင်) လုၵ့် တီႈလႂ်မႃးၼၼ့်ၼၼ့်ၵွၺ်း၊ ယဝ့်ၵေႃႈ တေၶတ်းၸႂ်သေႃႉႁႃၶေႃႈမုၼ်းယူႇသွင် တီႈ၊ ၼိူင်ႈ - ႁႃၶေႃႈမုၼ်းၵႃႈတီႈလိၵ်ႈလၢႆးပိုၼ့်မိူင်းၸၢဝ်းတႆး(လူင်)၊ လႄႈ သွင်- ႁႃၶေႃႈမုၼ်းဢၼ် ပဵၼ်ၽိုၼ်လမ်းတိုၼ်း ၽူႈလမ်းတိုၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႄႇ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆ့ယဝ့်။
ငဝ်ႈၵဝ်ႉတိုၼ်းတႆး ၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၾူးတွင်းလိၵ်ႈလၢႆးတႆး
တႆး(လူင်)ၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸၢဝ်းတႆးတၢင်ႇၸုမ်းၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ့်၊ ပေႃး လၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈၶဝ်တႄႇၵိူတ်ႇမီးမႃးၸိုင် တႄႇလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈတၢင်းယုမ်ႇ ယမ်ၾၢႆႇတၢင်းသႃႇသၼႃႇပုတ့်ထၸွမ်း။ ဢႃႈသိူၵ်ႈဢႃႈပုမ်ႇတႆး(လူင်) ဢၼ် လၢတ်ႈၶႆႊၼေၵၼ်မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ဢၼ်ၵွင့်ၵၢႆႇတင်းသႃႇသၼႃႇသေ လၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈဝႃႈ ၵမ်ႇၾႃႇႁဵတ်းႁိုဝ်တႄႇပဵၼ်မႃးၼႆၼၼ့်ၸမ်း ပဵၼ်လွင်ႈ ၾႆးမႆႈၵမ်ႇၾႃႇ(လူၵ်ႈ)ၼၼ့်ယဝ့်။ လွင်ႈမၼ်းတႄ့ၵေႃႈ ဝၢႆးသေၾႆးမႆႈ ၽိုၼ် လိၼ်မိူင်း ထိုင်တီႈပေႃးပဵၼ်သီလမ်ၶႅမ်ႈၵႂႃႇယဝ့်ၼၼ့် ၾႆးၵေႃႈ လႆႈလၢမ်းထိုင် ၵႂႃႇမိူင်းၽီတႃႇဝတိင်ႇသႃႇ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ မႆႈတေႃႇပေႃးထိုင်မိူင်းၽီၸၼ့်ထၢၼ်ႈၼိူဝ် ဢၼ်သုင်သုတ်း။ ၾႆးသိုပ်ႇမႆႈတင်းႁိုင်ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းလၢႆလၢႆလၢၼ့်ပီႊ၊ ဝၢႆး သေၼၼ့် ၾႆးၸင်ႇၵွၺ်ႈမွတ်ႇၵႂႃႇၵမ်းလွၺ်းလွၺ်း။ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇတႄႇမီးၾူၼ် တူၵ်းမႃးလွၺ်းလွၺ်းသေ သိုပ်ႇတူၵ်းလူင်းမႃးႁႅင်းႁႅင်း၊ မဵတ့်ၾူၼ်ၵေႃႈ တႄႇ ယႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးတိၵ်းတိၵ်း ပဵင်းတၢၼ်ႇမဵတ့်ၶဝ်ႈသၢၼ်မႃး၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ယႂ်ႇပဵင်းမဵတ့် ထူဝ်ႇ၊ သိုပ်ႇယႂ်ႇပဵင်းမဵတ့်မၢၵ်ႇၵႅင်း၊ ႁဵတ်းၼႆသေ မဵတ့်ၾူၼ်ယႂ်ႇတေႃႇပေႃးပဵင်း ၼင်ႇႁိူၼ်းၼိူင်ႈလင်မႃး။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ့်ထူမ်ႈလူင်ၵႂႃႇၵူႊတီႈၵူႊတၢင်း။ ၵမ်ႇၾႃႇ လူင်ၵေႃႈ ၼမ့်တဵမ်လူင်ၵႂႃႇထၢၼ်ႈပေႃးတၢၼ်ႇၼမ့်သမုတ့်သေ ၼမ့်လႆႁႅင်း လႄႈ ၸႅဝ်ႈဝႆ့တေ့တေ့ၼႆယူႇ။ ၼမ့်ထူမ်ႈသုင်ၶိုၼ်ႈတိၵ်းတိၵ်းသေ တေႃႇပေႃး ထူမ်ႈထိုင်ၸၼ့်မိူင်းၽီလၢႆလၢႆၸၼ့်ၵႂႃႇ၊ တႄႇဢဝ်ၸၼ့်လၢင်ႈ တေႃႇၸၼ့်ၼိူဝ် သုင်သုတ်း။ ၼမ့်ထူမ်ႈၵမ်ႇၾႃႇဢၢၼ်ႇႁူဝ်သႅၼ်ပီႊမၼ်း။ ဝၢႆးမႃးၵေႃႈ မီးမွၵ်ႇ မူဝ်ၶမ်း ၽုတ်းၶိုၼ်ႈမႃးတႂ်ႈၼမ့်၊ ပဵၼ်မွၵ်ႇမူဝ်ဢၼ်ႁၢင်ႊလီသေ မီးငဝ်းႁိူဝ်ႈ ယူႇၼႂ်းၵႄႈမိူင်းၵူၼ်း လႄႈ မိူင်းၽီ၊ မွၵ်ႇမူဝ်ၼၼ့် မီးၵိပ်ႇပဵၼ် ၁၀၀ ၸၼ့်၊ ၸၼ့်လႂ်ၸၼ့်ၼၼ့်ၵေႃႈ မီးငဝ်းႁိူဝ်ႈဢွၵ်ႇ ႁၢင်ႊလီႁၢင်ႊငၢမ်း ဝႆ့။
ဝၢႆးမႃး ၶုၼ်သၢင်လူင် ဢၼ်ယူႇၼိူဝ်မိူင်းၽီ(မိူင်းၾႃႉ)သုင်သုတ်းၵေႃႈ လႆႈႁူႉထိုင်လွင်ႈၼႆ့လႄႈ ၸင်ႇလႆႈလူင်းမႃးတူၺ်းမွၵ်ႇမူဝ်ၶမ်းသေယဝ့် လႆႈႁၼ် ဝႃႈ ၽၢႆႇၸၼ့်တၢင်းၼႂ်းသုတ်း ၼႂ်းမွၵ်ႇမူဝ်ၼၼ့် မီးၶိူင်ႈၶူဝ်းၸႂ်ႉၸဝ်ႈပုတ့်ထ ယူႇ ၅ ယိူင်ႈ၊ ပွင်ႇဝႃႈၼႆ့ တေမီးၸဝ်ႈပုတ့်ထၵိူတ်ႇမႃးၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆ့ ၅ တူၼ်၊ ၶုၼ် သၢင်လူင် ယိၼ်းလီယိၼ်းၸူမ်းတေ့တေ့ဝႃႈဝႃႈသေ လႆႈဢဝ်ၶိူင်ႈၶူဝ်းလူင်တင်း ၅ ယိူင်ႈၼၼ့် ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းဝႆ့ ပဵၼ်တီႈဝႆႈသႃယူႇတီႈၸၼ့်မိူင်းၽီၶူင်းၼိူဝ်။
ၶၢဝ်းယၢမ်းၵေႃႈ လႆႈပူၼ့်မႃးတင်းႁိုင်တင်းၼၢၼ်းသေ ၼမ့်လႆႈယွမ်း လူင်း၊ မွၵ်ႇမူဝ်ၵေႃႈႁဵဝ်ႇႁႅင်ႈ၊ ၵိပ်ႇမွၵ်ႇမူဝ်ၵေႃႈ လႆႈႁူင်ႈလႆႈလူၼ်ႇသေ ပဵၼ်မႃး လိုမ်လိၼ်လူင် ၄ လိုမ်၊ ၵိပ်ႇမူဝ် ဢၼ်လဵၵ့်လဵၵ့် ၸိူဝ်းၼၼ့်သမ့် လႆႈယဵၼ်းပဵၼ် ၵုၼ်လဵၵ့်ၵုၼ်ၼွၺ့် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ ၵၢၼ်ႈမွၵ်ႇမူဝ် သမ့်လႆႈယဵၼ်းပဵၼ် သဝ်ၵမ့်ၾႃႉ ၄ သဝ်၊ မိူင်းၽီၸၼ့်လၢင်ႈသုတ်းၼၼ့် တိူဝ့်ၸပ်းတင်းသဝ်ၵမ့် ၾႃႉသေ မီးၶုၼ်ၽီပႂ်ႉသီႇၼႃႈမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၼႃႈႁွင်ႇ၊ ၼႃႈဢွၵ်ႇ၊ ၼႃႈတၢင်း တူၵ်း လႄႈ ၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်း ၄ တူၼ်သေ ၶုၼ်ၽီတင်းသီႇတူၼ်ၼၼ့်ၵေႃႈ လႆႈပႂ်ႉပႃးဝႆ့သဝ်ၵမ့် ၾႃႉတင်း ၄ သဝ်ထႅင်ႈ။
ဝၢႆးသေၾႆးမႆႈမိူင်းၵူၼ်းယဝ့်ၼၼ့် ၽႅၼ်လိၼ်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇဢၢႆႊႁွမ် ႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းၽီ၊ ၶုၼ်ၽီၼိူဝ် မိူင်းၽီၶဝ် ၃၆ တူၼ်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈၺိၼ်းဢၢႆႊ ဢွၼ်ၵၼ်လူင်းမႃးၵိၼ်လိၼ်ႁွမ်၊ ၶဝ်ၸင်ႇၸႅၵ်ႇၵၼ်မႃး ပဵၼ် ၄ ၸုမ်း၊ ၼိူင်ႈ ၸုမ်းလႂ် ၉ တူၼ်သေ ၵႂႃႇယူႇၼႂ်းၵႃႊ ၄ လိုမ်မိူင်း။ ဝၢႆးသေလႆႈၵိၼ်လိၼ်ႁွမ် ယဝ့်ၼၼ့် ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႊၶိုၼ်ႈမိူင်းၽီလႆႈၶိုၼ်းသေ ၸင်ႇသမ့်ပေႃးလႆႈယူႇ သဝ်းဝႆ့ၼႂ်းၵမ်ႇၾႃႇ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ မီးလွင်ႈႁၵ့်လွင်ႈပႅင်းၵၼ်မႃး၊ မီးလုၵ်ႈမီးလၢင်း မႃး။ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ့်ၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃးၵူၼ်းပၢၵ်ႇၸၢဝ်း။ ၶုၼ်သၢင် မီးဢႃႇယူႉလႆႈထိုင် ၁၀၀ လၢၼ့်ပီႊ။ ၶုၼ်ၽီဢၼ်လုၵ့် မိူင်းၽီမႃးၼၼ့်ၵေႃႈ လႆႈဢွၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ၵႂႃႇၽဵဝ်ထိူၼ်ၶိူဝ်းပႃႇမႆ့သေ ႁဵတ်းႁႆႊႁဵတ်းၼႃး၊ သၢင်ႈ မၢၼ်ႈသၢင်ႈမိူင်းသေယဝ့် ၸင်ႇၵွၺ်ႈမီးၵူၼ်းယူႇသၢင်ႈသဝ်းၼမ်မႃးတိၵ်း တိၵ်း။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆ့ မီးၼႂ်းၽိုၼ် ပိုၼ်းၸဝ်ႈပုတ့်ထ ။
ဢႃႈသိူၵ်ႈဢႃႈပုမ်ႇ လွင်ႈတႄႇပဵၼ်မႃးၵမ်ႇၾႃႇၼႆ့ မီးယူႇၼႂ်းၵူၼ်းတႆး ၸိူဝ်းဢၼ်ၼပ့်ထိုဝ်သႃႇသၼႃႇပုတ့်ထတင်းလၢႆ၊ ၵူၺ်းၵႃႊ လွင်ႈတၢင်းႁူဝ် ယွၺ်ႈမၼ်းတႄ့ၵေႃႈ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ။
ဢႃႈသိူၵ်ႈဢႃႇပုမ်ႇထႅင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၽေႈလၢႆဝႆ့ယူႇၼႂ်းတႆးၵေႃႈ ယင်းမီးထႅင်ႈ။ ၼႂ်းၼၼ့်လၢတ်ႈၶႆႊၼေၵၼ်မႃးဝႃႈ မီးပွၵ်ႈၼိူင်ႈ ပူၼ့်မႃးႁိုင် ၼႃႇယဝ့်ၼၼ့် မီးၵူၼ်းၸၢႆးၸူဝ်ႊၶူပ်ႇ ၅၀၀၀ ပီႊၵေႃႉၼိူင်ႈ၊ လုၵ့်ၼႃႈတၢင်း ဢွၵ်ႇသေ ပႆၶၢဝ်းတၢင်းမႃး တႃႇတေမႃးႁႃမေးၵေႃႉဢၼ်မီးၸူဝ်ႊၶူပ်ႇပဵင်း ၵၼ် တင်းမၼ်း၊ သမ့်လိူၵ်ႈလိူၵ်ႈမီးၽူႈယိင်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးၸူဝ်ႊၶူပ်ႇပဵင်းမၼ်း ၼၼ့် လုၵ့်တၢင်းတူၵ်းသေ ပႆၶၢဝ်းတၢင်းမႃးတႃႇမႃးႁႃၸဝ်ႈၽူဝ် ဢၼ်မီးၸူဝ်ႊ ၶူပ်ႇပဵင်းမၼ်းၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၶႃလႆႈထူပ်းၵၼ်တီႈၼႂ်းၵၢင်မိူင်းတႆးသေ လႆႈယူႇ ပဵၼ်ၽူဝ်ပဵၼ်မေးၵၼ်သေယဝ့် မီးမႃးလုၵ်ႈၸၢႆး ၈ ၵေႃႉ၊ လုၵ်ႈ ယိင်း ၈ ၵေႃႉ။ ဝၢႆးမႃး ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ့်ၶိုၼ်းၵူပ့်ၵူႈသွၼ့်မိင်ႈၸွမ်းၵၼ်သေ မီးမႃးလုၵ်ႈလၢၼ် ပဵၼ်တႆးမႃး၊ လႆႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇယူႇၵေႃႉႁူးၵေႃႉ တၢင်းႁင်းၽႂ်မၼ်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵေႃႉ ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈၼႂ်း ၈ ၵေႃႉၼၼ့် မီးလွင်ႈသူပ်းၵႂၢမ်းၽိတ်းၵၼ်သေ ထိုင်တီႈပေႃး ဢမ်ႇၸၢင်ႊၶဝ်ႈၵၼ်လႆႈယဝ့်လႄႈ ၸင်ႇသမ့်ပေႃးလႆႈၵႂႃႇႁွင့်မွၵ်ႇ ဢဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉ (ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း) ၂ တူၼ် ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၶွင်ၶုၼ်သႅင် ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈပဵၼ် ယႂ်ႇၼိူဝ်ၾႃႉၼၼ့်မႃးၽွင်းငမ်းၶဝ်။ ၸဝ်ႈၾႃႉသွင်တူၼ် ဢၼ်မႃးၼၼ့်ၵေႃႈ ပႃးဢဝ်တင်းၽူႈႁူႉမေႃ ၽူႈလူင့်လႅၼ်ႇတင်းလၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၾႃႉပိူင်ႇၶုၼ်ၼၢင်း တင်းလၢႆ ၶဝ်မႃးၸွမ်း။ ၶုၼ်ၸၢႆး ၂ တူၼ် ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်သႅင်တီႈၼႆ့ၼႆ့ ၵႆ့မၢႆထိုင် ၶုၼ်လူး ၶုၼ်လၢႆး(လႆး) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈလႅင်းလွၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶုၼ်သၢင် ၼိူဝ်မိူင်းၾႃႉၼၼ့်ယဝ့်။ မီးသိူၵ်ႈပိုၼ်းလၢႆလၢႆဢၼ် ၵႆ့တႄႇၶႆႊထိုင်ဝႃႈ လႅင်း လွၼ်း လႆႈသူင်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၂ ၵေႃႉ လူင်းမႃးတႃႇၽွင်းငမ်းၵူၼ်းတႆး တီႈ မိူင်းႁီးမိူင်းႁမ်း(ဢမ်ႇၼၼ် မိူင်းႁၢမ်း) ဢၼ်တႆး(ယႂ်ႇ)ၵႆ့ယုမ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ငဝ်ႈ ၵၢင်ႊဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၶဝ်။ လႅင်းလွၼ်း ႁႂ်ႈၶုၼ်လူးၶုၼ်လႆး တင်းသွင် တႆႇၶူဝ်လႆ ၶမ်း (သႃးလဵၵ်းသႃးၶၢင်) ပႃးတင်းၵႆႇ ၁ တူဝ် လႄႈ လႅဝ်းၼိူင်ႈမၢၵ်ႈသေ လူင်း မႃး၊ ဢိၵ်ႇပႃးတင်းၶုၼ်ၵႂၢၼ်းၽွင်းမိူင်း။ မိူင်းၵူၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ့် ယင်းပႆႇမီး ၽူႈၽွင်းငမ်း၊ မၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈသုၵ့်ယုင်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၶုၼ်ၸၢႆးတင်း သွင်သမ့် လိူၵ်ႈလိူၵ်ႈလိုမ်းဝႆ့ၵႆႇလႄႈလႅဝ်းၶႃၼၼ့်ၵႃႈတီႈမိူင်းၾႃႉ(မိူင်းၽီ)။ ၸင်ႇလႆႈ ႁႂ်ႈၶုၼ်ၼၢင်းၽူႈၼိူင်ႈ ဢၼ်လဝ်ႊယွၼ်းဝႃႈ တေၶိုၼ်းမိူဝ်းဢဝ်မႃး ပၼ်။ ၵႆႇလႄႈလႅဝ်းတီႈၼႆ့ၼႆ့ လမ်ႇလွင်ႈပုၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်ဝႆႈပၢႆႈၸူးထိုင် လႅင်း လွၼ်း ၽွင်းယၢမ်းႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင်လူၵ်ႈမိူင်းၵူၼ်း၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ၽႂ်လႆႈၵိၼ်ႁူဝ်ၵႆႇ ၵေႃႈ တေလႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်။ ပွတ်းၸိူဝ်းလိူဝ်ၼၼ့်သမ့် ၸႅၵ်ႇပၼ်ႁႂ်ႈၶုၼ် ၵႂၢၼ်းၽွင်းမိူင်းၶဝ်ၵိၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းသိူၵ်ႈပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် ၽူႈၵေႃႉ ဢၼ်လႆႈၵိၼ်ႁူဝ်ၵႆႇၼၼ့် သမ့်ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းဢဝ်မႃးၶိုၼ်း ၵႆႇလႄႈ လႅဝ်း။ ဝၢႆးမႃး ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ့်ၵေႃႈ လႆႈဢုပ့်ပိူင်ႇမိူင်းၶႄႇသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဝွင့်ၵႂႃႇ။ ၶုၼ်လူးၶုၼ်လႆးသမ့် လႆႈၵိၼ်တွၼ်ႊတူဝ်ၵႆႇလႄႈ ၵွၺ်းလႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး (ယႂ်ႇ)။ ၵူၺ်းၵႃႊ ပိုၼ်းတႆးၽိုၼ်တႆးၽႃၵေးသမ့်တႅမ်ႈဝႆ့ၸႅင်ႈၸႅင်ႈ လႅင်းလႅင်း ဝႃႈ လႅင်းလွၼ်းဢဝ်ၵႆႇၾႃႉလူၺ်သႅင် ပၼ်ဢၢႆႈၶုၼ်လူး လႄႈ ယီႈ(ၺီႈ)ၶုၼ် လႆးသေ တႆၶူဝ်လႆမိူင်းၾႃႉ(ၽီ)လူင်းမႃး တီႈမိူင်းႁီးမိူင်းႁိမ်း တႃႇတေမႃးၽွင်း ငမ်းမိူင်းတႂ်ႈၾႃႉ။ သွင်မိူင်းၼႆ့ လႆႈဝႃႈပဵၼ်မိူင်းငဝ်ႈၵၢင်ႊဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ။ ပေႃး ႁႅမ်ၵႆႇတၢႆယဝ့်ၸိုင် ဢၢႆႈၶုၼ်လူး ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈၼၼ့် လႆႈၵိၼ်ႁူဝ်ၵႆႇသေ လႆႈၽွင်း ငမ်းဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈတင်းမူတ်း။ ၸဝ်ႈယီႈၶုၼ်းလႆးၵေႃႉပဵၼ်ၼွင့်ၼၼ့်သမ့် လႆႈၵိၼ်ပိၵ်ႇၵႆႇလႄႈ လႆႈၸွၺ်ႈပီႈဢၢႆႈမၼ်းၽွင်းငမ်းမိူင်း။ ၶေႃးၵႆႇၼၼ့်သမ့် ပၼ်ၶုၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈႁူဝ်သိုၵ်းဢၼ်ၸွၺ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းပႂ်ႉပႃးဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၶုၼ်ၽၢႆႇၶႂႃႇသမ့် လႆႈၵိၼ်တပ်းၵႆႇ၊ ၶုၼ်ၽၢႆႇသၢႆ့လႆႈၵိၼ်ၶူင်းၼႂ်းၵႆႇ၊ ၶႃႈၸႂ်ႉသမ့် လႆႈၵိၼ်တိၼ်ၵႆႇ၊ ၼိူဝ့်ၵႆႇသမ့် ပၼ်တွၼ်ႊတႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးပိုင်ႈဢိင်ႈ။ လိူဝ် သေၼၼ့် လႅင်းလွၼ်းယင်းလႆႈသွၼ်ပၼ်ပႃး လၢႆးႁဵတ်းၼႃးၸွမ်းလူးၵွၼ်ႇ။ ပိုၼ်းတႆး ၽိုၼ်မိူင်းယႆၵေႃႈ ယင်းလႆႈၵၢဝ်ႇၶႆႊၼေဝႆ့ဝႃႈ မိူဝ်ႈၶုၼ်လူး ၶုၼ်လႆးလူင်းမႃးၼၼ့် မီးၶိူဝ်းၶုၼ်တဵမ်သၢမ်ၶွၼ်မႆ့ပႅၵ်ႇထဝ်ႈ၊ မီးၶႃႈၸဝ်ႈသၢမ် မိုၼ်ႁိူၼ်း၊ ၵဝ်ႈမိုၼ်ႇၵေႃႉ။ မိူဝ်ႈလူင်းမႃးထိုင်မိူင်းႁီးမိူင်းႁမ်းယဝ့်ၼၼ့် လႆႈ ၸႅၵ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ ၶိူဝ်းၶုၼ် လႄႈ ၶိူဝ်းၶႃႈ။ တီႈလႂ်ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၵေႃႈ တေမႃးယွၼ်း လုၵ်ႈလၢၼ်ၶုၼ်လူးၵႂႃႇၽွင်းငမ်း။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် “ၼႃႈၾႃႉမိူင်းတႆး ပႆႇမီး ၸဝ်ႈ” ၼႆလႄႈ ၸင်ႇမႃးယွၼ်းၶုၼ်လူး တီႈမိူင်းႁီးမိူင်းႁမ်း မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ် ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၵူၼ်းတႆးမိုၼ်ႇမေႃႈၶဝ်ႈၼၼ့်သမ့် လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ၃ ၸုမ်းသေ ၽႄတၢင်းၵၼ်ၵႂႃႇ။ ၸုမ်းႁႅၵ်ႈၼၼ့် ၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ။ ၸုမ်းသွင်ၼၼ့် ၵႂႃႇမိူင်းၾၢင် (တိပ့်ပႅတ့်) ၊ ၸုမ်း သၢမ်ၼၼ့်သမ့် ယူႇတီႈမိူင်းမၢဝ်း။ ဢႃးၸၢၼ် ၿၼ်ႊၸူပ်ႇ လႆႈထတ်းသၢင်ဝႃႈ ၶုၼ်လူးၶုၼ်လႆး လႅပ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵူၼ်းတႆး၊ ယဝ့်ၵေႃႈ လႅပ်ႈတေလုၵ့်ဢွင်ႈတီႈလႅၼ်ႊသုင်သေမႃး၊ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈယူႇတီႈထုင့်။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇသမ့်ပေႃးလႆႈသွၼ်လၢႆးႁဵတ်းၼႃး ၽုၵ်ႇ သွမ်ႈတီႈထုင့်တီႈလၢပ်ႈၼႆယဝ့်။ ၶေႃႈထတ်းသၢင်တီႈၼႆ့ၼႆ့ လီလႆႈသႂ်ႇၸႂ်ၸွမ်း ဝႆ့ယူႇတေ့။ သင်ၸိူဝ့်ဝႃႈ ထတ်းသၢင်တူၺ်းၶိုၼ်း သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆးၸိူဝ်းၼၼ့် လီ လီငၢမ်းငၢမ်းသပ်းသပ်းသေးသေးၸိုင် ၸၢင်ႊႁၼ်လႆႈဝႃႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းၵမ်ႈၼမ် ၼႆ့ လႆႈလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈဝႃႈ ၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ် လုၵ့်ၼိူဝ်မိူင်းၾႃႉသေလူင်းမႃး၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶုၼ်သၢင်လူင် ဢမ်ႇၼၼ် လႅင်းလွၼ်း၊ ပႃး တင်းၶုၼ်ၵႂၢၼ်းၽွင်း မိူင်းသေလႆႈလူင်းမႃး ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ၸိူဝ့်ၶိူဝ်းၶုၼ်သၢင်ဢၼ်လူင်းမႃးၵိၼ် လိၼ်ႁွမ်။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆ့တင်းသဵင်ႈ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၼၼ့် လုၵ့်တၢင်ႇတီႈတၢင်ႇလႅၼ်ႊသေမႃး ပုၼ်ႈတႃႇတေမႃးၽွင်းငမ်း ၼႂ်းတူင်ႇပိုၼ့်တီႈၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ သင်ပဵၼ်ၵူၼ်းၼႂ်း တူင်ႇပိုၼ့်တီႈၶိုၼ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈၵူၼ်းဢၼ်မီးမုၼ်သုင်သေယဝ့်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈၽွၺ်းႁႂ်ႈသိူၵ်ႈပိုၼ်းဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈသိုပ်ႇၸိူဝ့်ၶိူဝ်းၾႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၾႃႉလႆႈၸွၺ်ႈထႅမ်ဝႆ့၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁႂ်ႈပေႃးမီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းၶႃႈတင်းလၢႆ ။
ပေႃးၶႆႊထိုင်မိူင်းမၢဝ်းလူင်ၸိုင် တႆးၵႆႉၶႆႊထိုင် သိူၵ်ႈပိုၼ်းမိူင်းမၢဝ်း ဢၼ်တႄႇဝႃႈ မီးၼၢင်းၵေးသႃဝတီႇႁူမ်ႇၽႃႈလႅင်သေ ၼွၼ်းဢွမ်ႇလႅတ်ႇ။ ၼူၵ့်ထီးလင်ႇၵႃႇသမ့်ဝူၼ့်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈၼိူဝ့်ၼႆသေ ၸင်ႇၵၢပ်ႈၵႂႃႇဝၢင်းဝႆ့ၼိူဝ် တူၼ်ႈၼိဝ့်လူင်။ မီးၸဝ်ႈရသေးတူၼ်ၼိူင်ႈ လႆႈမႃးၸွၺ်ႈၼၢင်းဝႆ့။ ၼၢင်းလႆႈ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈမႃးသေ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈဢူးတိင်ႇ။ ယွၼ့်ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းမႃးပၼ် တိင်ႇတီႈမၼ်း။ သင်မၼ်းလဵတ်းတိင်ႇၸိုင် ၸၢင်ႊႁွင့်ဢဝ်ၸၢင်ႉတင်းပႃႇထိူၼ်ႇ မႃးၸူးမၼ်းလႆႈ။ ဝၢႆးမႃးၸဝ်ႈဢူးတိင်ႇလႆႈၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢဝ်း။ သိူၵ်ႈပိုၼ်းလွင်ႈၶုၼ်တိုင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶုၼ်တိုင်းၶမ်း ဢၼ်ဝၢႆးမႃး လႆႈၽွင်း ငမ်းမိူင်းမၢဝ်းၼႆ့ၵေႃႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ်သိူၵ်ႈပိုၼ်းငဝ်ႈ လွင်ႈဝႃႈၸဝ်ႈၾႃႉ တႆးလုၵ့်တီႈလႂ်မႃးၼႆယဝ့်။ လွင်ႈသိူၵ်ႈပိုၼ်းၶုၼ်တိုင်းၼႆ့ၸမ်းလၢတ်ႈဝႆ့ဝႃႈ ပူႇ သုင် လႄႈ ၼၢႆးသႅင် မီးလုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼိူင်ႈသေ၊ မၼ်းၼႆ့ မေႃႁွင့်ၵႂၢမ်းသဵင် ဝၢၼ် တေ့တေ့လႄႈ ထိုင်ဝၼ်းၼိူင်ႈၼၢင်းငိူၵ်ႈ(ၼၵႃး) လႆႈငိၼ်းသဵင်သေယဝ့် ၵိူတ်ႇၸႂ်ႁၵ့်မႅၼ်ႈသေ ၸင်ႇလႆႈလၢႆႊႁၢင်ႊပဵၼ်သၢဝ်ႁၢင်ႊလီသေယဝ့် ႁွင့် ဢဝ် ၸၢႆးၼုမ်ႇၵေႃႉၼၼ့် ၵႂႃႇမိူင်းငိူၵ်ႈ(ၼၵႃး)။ ဝၢႆးမႃး ၸၢႆးၼုမ်ႇၵေႃႉၼၼ့် လႆႈႁူႉ လွင်ႈတေ့မၼ်းသေယဝ့် ၸင်ႇယွၼ်းပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းၵူၼ်း။ ၼၢင်းငိူၵ်ႈ လႆႈ ဢွၵ်ႇၶႆႇမႃး ၁ လုၵ်ႈသေယဝ့် ပၼ်ႁႂ်ႈၽူဝ်မၼ်းဢဝ်မႃးၸွမ်း။ ၽိူဝ်ႇၶၢဝ်း မၼ်း ထိုင်မႃးၵေႃႈ ၶႆႇတႅၵ်ႇၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးသေ ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ် တိုင်းၶမ်း။ ၶုၼ်တိုင်းၶမ်း လႆႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇ ၁၆ ပီႊၼၼ့် လႆႈငိၼ်းလွင်ႈၸဝ်ႈဝွင့် မိူင်းမီႉထီႉလႃႇ လိူၵ်ႈလုၵ်ႈၶူၺ်။ မၼ်းဢဝ်လုၵ်ႈသၢဝ်မၼ်းယူႇ ၼႂ်းႁေႃၵၢင် ၼမ့်သေ မီးၵွင်ႊယႂ်ႇလူင်ဢၼ်ၼိူင်ႈဝႆ့ၸွမ်း။ ၽႂ်ၸၢင်ႊၶၢမ်ႈၼမ့်သေ ၵႂႃႇႁႃ သၢဝ်ဢွၼ်ႇသေယဝ့် ႁႆႇၵွင်ႊလႆႈ လူၺ်ႈဢမ်ႇပႃးႁိူဝ်းပႃးပႄးသင်၊ တူဝ်ၶိင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈလႆႈယမ်းၸိုင် တေလႆႈၵူပ့်ၵူႈတင်းၼၢင်းသၢဝ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းပပ့် ၽဝတ့်တီႈ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈမိူင်း။ ၶုၼ်တိုင်းၶမ်းၵေႃႈ လႆႈယွၼ်းႁႂ်ႈ မႄးမၼ်းၼၢင်းငိူၵ်ႈၼၼ့်ၸွၺ်ႈသေ ထိုင်တီႈပေႃးၵႂႃႇထိုင်ၵုၼ်ၵၢင်ၼမ့်ၼၼ့် လႆႈ။ ယဝ့်ၵေႃႈ လႆႈၵူပ့်ၵူႈၵၼ်။ ၸဝ်ႈမိူင်းမိၵ့်ထီ့လႃႇၵေႃႈ မွပ်ႈဝၢင်းပၼ် ႁႂ်ႈၶုၼ် တိုင်းၶမ်း ၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢဝ်း။ ဝၢႆးမႃးမီးလုၵ်ႈၸၢႆးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်လူး သိုပ်ႇပုတ်ႈ ၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢဝ်း။ ဝၢႆးၼၼ့်မႃး ၶုၼ်လူးမီးလုၵ်ႈၸၢႆးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်လၢႆးၼႆ သေ သိုပ်ႇပုတ်ႈဢူႈမၼ်းၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢဝ်း။
လွင်ႈတၢင်းပႃႈၼိူဝ်ၼႆ့ ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႊၼိူင်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၼႂ်းပိုၼ်း မိူင်းသႅၼ်ဝီ။ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီၵေႃႈ လႆႈလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈဝႃႈၸဝ်ႈၾႃႉ လုၵ့်တီႈလႂ်မႃးၼႆ လီလီငၢမ်းငၢမ်းဝႆ့ဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ပႅၵ်ႇ ပိူင်ႈတင်းၵူၼ်းၽဵင်ႈ ၽဵင်ႈတင်းလၢႆ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ၵႆ့လုၵ့်တၢင်ႇတီႈ ဢမ်ႇၼၼ် လႆႈႁပ့်ၵၢၼ်တႅင်ႇၶၢၼ်း ၵႃႈတၢင်ႇတီႈသေ မႃးၽွင်းငမ်းၵူၼ်းတႆး။ ဢမ်ႇၼၼ် သင်တေၽုၺ်ႇတီႈပွင်ႇ မၼ်းထႅင်ႈလၢႆးၼိူင်ႈၵေႃႈ တႆးတင်းသဵင်ႈတင်းလူင်ၼႆ့ မီးၸိူဝ့်သၢႆဢၼ်လုၵ့် တီႈၸဝ်ႈၾႃႉမႃး ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ၶႃႈၽႆႈ ဢၼ်ၸွမ်းၶုၼ်လူးၶုၼ်လႆးသေ လုၵ့် မိူင်းၾႃႉလူင်းမႃး။ လၢႆးႁပ်ႉႁၼ်ၸိူဝ့်ၼႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႆးၶုၺ်ႉႁၼ်ဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ သိုပ်ႇၸိူဝ့်ၶိူဝ်းမႃးတီႈၾႃႉ၊ မီးတၼ်းႁဵင်းသုင်လိူဝ်သေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတၢင်ႇၶိူဝ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်းထင်ၸွမ်းၵၼ်။ ၼႄလွင်ႈထၢၼ်ႈသုင် လႄႈ မီးသၢႆပိုၼ်းၽိင်ႈ ငႄႈ ၽိင်ႈထုင်းဢၼ်ႁိုင်ၼၢၼ်း။ ပဵၼ်လွင်ႈသၢင်ႈတူဝ် ၶွင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်းၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈယဝ့်။
တေလႆႈဝႃႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းလွင်ႈၸၢဝ်းတႆး ၼင်ႇဢၼ်လႆႈလၢတ်ႈမႃး တၢင်းၼိူဝ်ၼႆ့ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ႁႂ်ႈႁူႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးလုၵ့်တီႈလႂ်မႃး၊ မီးလွင်ႈ ၵွင့်ၼွင်ႇတင်း လွင်ႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶႆႇၾႃႉၸိူင့်ႁိုဝ်သေ သမ့်လႆႈသူင်ႇလူင်းမႃးၽွင်း ငမ်းမိူင်းတႆးၼႆလႄႈသင်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၽူႈမီးပိူင်ၾၢင်လၢၵ်ႇလၢႆးပႅၵ်ႇ ပိူင်ႈ တင်းၵူၼ်းတင်းလၢႆသေယဝ့် ပေႃးၸၵ်းၸွၼ့်လွင်ႈတၢင်းသိူၵ်ႈပိုၼ်းၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ် လွင်ႈဢၼ် ဢိင်ဢဝ်ၸႃႇတၵႃႉၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ပုတ့်ထမႃး၊ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈလွင်ႈတႅမ်ႈ မၢႆသိူၵ်ႈပိုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ့် ၼႆ့ တႄႇတႅမ်ႈမႃးဝၢႆးလင်လႆႈႁပ့်ဢဝ် တၢင်းယုမ်ႇယမ်သႃႇသ ၼႃႇပုတ့်ထယဝ့် ယဝ့်ၼႆယဝ့်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းယုမ်ႇယမ်လၢႆးၵဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈၽီ လွင်ႈ သၢင်ၼၼ့်ၵေႃႈႁၢႆၵႂႃႇ။ ယဝ့်ၵေႃႈ ဢၼ်လီၾၢင့်ႁူႉၸမ်း သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆးၵမ်ႈၼမ် ၼႆ လႆႈႁၼ်မီးလွင်ႈၵွင့်ၵၢႆႇ တင်းၸၢဝ်းၶႄႇယူႇသေႇသေႇ။ ဢမ်ႇဝႃႈပဵၼ်လွင်ႈ ငူးဢၼ်ဝၢႆးမႃးၵိၼ်ႁူဝ်ၵႆႇသေ လႆႈၽွင်းငမ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ့်လႄႈသင်၊ ဢမ်ႇ ၼၼ်ၵေႃႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းမိူင်းမၢဝ်း ဢၼ်ဝႃႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမၢဝ်း လႆႈၵူပ့်ၵူႈတင်း လုၵ်ႈသၢဝ်ၶႄႇ(ၼၢၼ့်ၸဝ်ႈ)။ ၵူၺ်းၵႃႊ သမ့်ဢမ်ႇပေႃးမီးလွင်ႈတၢင်းၵွင့်ၵၢႆႇ တင်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႊသင်ၵႃႊႁိုဝ်၊ တီႈတေ့ ၵွပ်ႈဢဝ်ၽိင်ႈထုင်း လႄႈ လႅင်ႊမိူင်း ဝႃႈၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီမီးလွင်ႈၵွင့်ၵၢႆႇတင်းမၢၼ်ႊ လိူဝ်ယူႇသႄႈ။
ၵူၺ်းၵႃႊ ဢမ်ႇသင်ၵေႃႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆ့ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈႁူႉႁၼ်ဝႃႈ ၸၢဝ်းတႆး လႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့မႃယူႇသဝ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တိုၼ်းတင်ႈသဝ်းထင်ဝႆ့ယူႇတီႈ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းဝၼ်းၸင်ႇၼႆ့ၼႆ့ ၸဵမ်လႂ်ၸဵမ်ၵွၼ်ႇ။ ယဝ့်ၵေႃႈ ၵၢၼ်ၶၢႆႉယၢႆႉမႃး ပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႊဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၶၢႆ့ယၢႆ့တင်းမုင့်တင်းႁိူၼ်း တႃႇတေ ၸပ်းၸွမ်းႁွမ်းပႆတင်း လုၵ်ႈလၢၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉၸိူဝ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးႁႃပူၵ်းတင်ႈမိူင်းမႂ်ႇ။ ပိူင်ၾၢင်ၸိူင့်ၼႆၼႆ့ ပေႃႇမီးယူႇၼႂ်းသိူၵ်ႈ ပိုၼ်းတႆးလၢႆလၢႆၶိူဝ်းဝႆ့မိူၼ်ၵၼ်။ ၸိူင့်ၼင်ႇ သိူၵ်ႈပိုၼ်းၶုၼ်ပေႃးရူမ်းၶွင်လၢဝ်း ၶဝ်လႄႈသင်၊ ပိုၼ်းမိူင်းၵဵင်းမႂ်ႇလႄႈသင်ၸိူဝ်းၼႆ့။
ပၢင်ၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းမႂ်ႇၸၢဝ်းတႆးၼိူဝ်ၶဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လွင်ႈၶၢႆ့ ယၢႆ့သဝ်းထင်ဝႆ့ယူႇ။ ၸိူဝ့်ၼင်ႇဝႃႈ ဝၢႆးသေႁဵတ်းႁိူၼ်းယဝ့်ၼၼ့် တေမီးပၢင် ၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းမႂ်ႇ။ ၸဝ်ႈၶွင်ႁိူၼ်းလႄႈလုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေးမၼ်းတေ ႁဵတ်းသၢင်ႇ ႁၢင်ႊၼင်ႇပဵၼ်ၶႅၵ်ႇ ပႆတၢင်းမႃး တႃႇမႃးၶဝ်ႈလိုဝ်ႈၼႂ်းႁိူၼ်းလင်မႂ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁဵတ်းပၢင်ဝႆ့ယူႇၼၼ့်ၵေႃႈ သမ့်မီးၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းသူၼ် ၼၼ့် ၼင်ႈယူႇၼႂ်းႁွင်ႈၵၢင်ႁိူၼ်း။ ပေႃးၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼၼ့်ပႆမႃးထိုင်တီႈ ၼႃႈၾၵ်းတူယဝ့်ၸိုင် တေႁွင့်လၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်းလိုဝ်းသဝ်း။ ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်း ၵႄႇသမ့်တေထၢမ်ဝႃႈ “ပဵၼ်ၵူၼ်းသင်လုၵ့်ထႂ်မႃး”။ ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်း ၵေႃႈ တေတွပ်ႇၶိုၼ်းၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈထုင်းသေဝႃႈ “ပဵၼ်ၵူၼ်းလီလုၵ့်ႁူဝ်ၶူင်းလူင်ႊ လိူဝ်ႇမႃး” ၼႆ။ “ႁူဝ်ၶူင်းလူင်ႊလိူဝ်ႇ” တီႈၼႆ့ၼႆ့ မၢႆထိုင်မႄႈၼမ့်ၶူင်းတၢင်းပွတ်း ႁွင်ႇ(ၼိူဝ်) ၼၼ့်ယဝ့်။ ၽူႈႁူႉမေႃတႆးလႄႈၶႄႇၶဝ်မၢင်ႊတူၼ်ၵေႃႈ လႆႈပိုတ်ႇတီႈ ပွင်ႇလွင်ႈၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းမႂ်ႇၼႆ့သေယဝ့်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈမွၵ်ႇၼႄတီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ဝႃႈလုၵ့်တီႈလႂ်မႃး၊ ဢမ်ႇသင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူႉဝႃႈ တႆးလႆႈမီးၵၢၼ်ၶၢႆ့ယၢႆ့မႃးသဝ်း ထင်ယူႇ ဢွင်ႈတီႈၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်။ ၼႂ်းလိၵ်ႈသိူၵ်ႈပိုၼ်းဢၼ်ၽေႈၸွတ်ႇဝႆ့ယူႇၼႂ်းတႆး ဢမ်ႇဝႃႈၼႂ်းမိူင်း ၶႄႇ ႁိုဝ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၵေႃႈယဝ့် ၼႂ်းလိၵ်ႈလွင်ႈ “ပုၵ်ႈပုမ်ႇၶိူဝ်းမိူင်းတႆး” ၼၼ့် လႆႈလၢတ်ႈလွင်ႈ” ငဝ်ႈၽေၸိူဝ့်ၶိူဝ်းတႆး” ဝႆ့ဝႃႈ လုၵ့်တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ(ၼိူဝ်)မႄႈ ၼမ့်ယၢင်ႇၸေႊ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႃႈပီႊပုတ့်ထ ၃၀၀၀ ပီႊသေ ၶၢႆ့ယၢႆ့မႃးၼႆ မီးၼင်ႈ ဝႃႈ…
“ၵွၺ်းဝႃႈ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ့် ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈမီးၸွမ်ၵၼ် ၶဝ်ၵေႃႈယွၼ်း ၵၼ် သွၵ်ႈသွၵ်ႈႁႃႁႃ ႁူဝ်မုၵ်းႁူဝ်မၼ်းမီးယူႇသဝ်းဝႆ့…ထိုင်ဢွၼ်တၢင်းလၵ်း ၼီႈပီႊၽြႃး(ပႃ) ၂၅၁၃ ပီႊၼၼ့် ၸင်ႇမီးၸဝ်ႈမီးၸွမ်။ ၸိူဝ့်ၸဝ်ႈတူၼ်ၼၼ့် ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈတူၼ်ယူၵ်ႇ…မီးဝဵင်းႁေႃၶမ်း ၸိုဝ်ႈဝဵင်းသႅင်သၢႆး…ၶႃႈသိုင်ႇၵူၼ်း မိူင်း မၼ်းၸဝ်ႈႁၵ့်ႁွမ်မၼ်း ဢမ်ႇသုတ်းဢမ်ႇသဵင်ႈ ႁွင့်ဝႃႈ ၸဝ်ႈသႅင်ၶဵဝ်(တူၼ်ယူၵ်ႇ)”
ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈတႆး လုၵ့်တီႈ “ပၢၼ်မိူင်းဢုၺ်ၾႆး” လႆႈႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃး ပဵၼ် “ပၢၼ်ငိုၼ်းပၢၼ်ၶမ်း” ။ ပေႃး ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ လႆႈတႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ၆ မိူင်း ၵေႃႈ တင်းႁူၵ်းမိူင်းလႆႈတိုၵ်းလႆႈတေႃးၵၼ်ၶိုၼ်းသေ တေႃႇထိုင် “မိူင်းၶုၼ် သိူဝ်” ပေႃးလႆႈလူမ့်ပင်းသေ လႆႈတႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် “ပၢၼ်တႆးၵဝ်ႈမိူင်း” ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ လႆႈသိုပ်ႇလူမ့်ပင်းထႅင်ႈၼႂ်းပီႊဢွၼ်တၢင်းၶရိတ့် ၂၀၃ ။ ဝၢႆးၼၼ့်ၵေႃႈ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈၶိူဝ်းမိူင်းၼၢၼ်ၸဝ်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈမူႇၼႆ့ၼၼ့် လၢတ်ႈဝႆ့ဝႃႈ မိူင်းၼၢၼ်ၸဝ်ႈ ပဵၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၵႄႇဢၼ်ၵူၼ်းထႆးၵေႃႈ ယၢမ်ႈလႆႈယုမ်ႇၸိူဝ့်ၼၼ် မႃး။
လွင်ႈတႆးၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းသိူၵ်ႈပိုၼ်းၽိုၼ်ၼႆ့ၼႆ့ၸိုင် မၼ်းတႅမ်ႈဝႆ့ဝႃႈ တႆးၼႆ့ မီးမႃးႁိုင်ႁီးဝႆ့တေ့တေ့ဝႃႈဝႃႈ၊ မီးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႃႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၼၼ့်သၢမ်ႁဵင်ပီႊ။ သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆးယင်းလႆႈဝႃႈပႃးထႅင်ႈလွင်ႈဝႃႈ တႆးမီးလွင်ႈ ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်းဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၼၢၼ့်ၸဝ်ႈ၊ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈဢၢႆႈလၢဝ်းထႅင်ႈလူး ၵွၼ်ႇ။ ပေႃးပဵၼ်ၸၢဝ်းတႆးၸိူဝ်းလဵၼ်ႈလိၵ်ႈလဵၼ်ႈလၢႆးၸိုင် ပဵၼ်ၽိုၼ်ဢၢင်ႈ ဢိင်တွၼ်ႊတႃႇၶဝ်ဝႆ့ၵမ်ႈၼမ်ယဝ့်။ ယွၼ့်ဝႃႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈသိူၵ်ႈပိုၼ်းမဵဝ်းၼႆ့ၼႆ့ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸၢဝ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်တႅမ်ႈဝႆ့သေ မီးၽွၼ်းယွၼ်ႈတေႃႇ ၵၢၼ်တႅမ်ႈလွင်ႈသၢႆပိုၼ်းတႆးဝႆ့၊ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းထႆးၶဝ်ၵေႃႈ မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈၼိူင်ႈပၢၼ် ၼိူင်ႈၼၼ့် ယၢမ်းမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်မိူၼ်ၸိူဝ့်ၼႆၼင်ႇ ၵဝ်ႇယဝ့်။
ပေႃးတေမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်းၶိုၼ်း ၼႂ်းပပ့်လိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆးၼႂ်းတူင်ႇ ပိုၼ့်မိူင်းတႆးယဝ့်ၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ လွင်ႈတၢင်းတင်းသဵင်ႈတင်းလူင်ၼႆ့ ၵွၺ်းပဵၼ်လွင်ႈၶၢႆ့ယၢႆ့သဝ်းထင်။ ၵူၺ်းၵႃႊ သမ့်ဢမ်ႇၸၢင်ႊၸီ့ၸမ်ႈၼေလႆႈ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇငဝ်ႈတိုၼ်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ လွင်ႈၼိူင်ႈဢၼ်ၸီ့ပိူင်းၼႄလႆႈၸႅင်ႈလႅင်း လီတႄ့ လွင်ႈၶၢႆ့ယၢႆ့သဝ်း ထင်ပွၵ်ႈလႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ တိုၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၶၢႆ့ယၢႆ့ ဢၼ် ပႃးၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉ။ သိူၵ်ႈပိုၼ်းပိုၼ့်မိူင်း တိူဝ်းၸီ့ၸမ်ႈႁႂ်ႈ ၸႅင်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၼၼ့် ၸွမ်းၼင်ႇၸိုဝ်ႈ မၼ်းသေ မီးလွင်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်းၾႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် မိူင်းၽီၼႆသေ ၽူႈမႃးၽွင်းငမ်းမိူင်း ၵူၼ်းၼၼ့် လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၶႆႇၾႃႉ ၼႆယဝ့်။ လွင်ႈဢၼ်ၸၢဝ်းတႆးၶဝ် လဝ်ႊၶၢၼ်မွၵ်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႆႇ ၾႃႉ ၶုၼ်းလူးၶုၼ်လႆး လႄႈ လႅင်းလွၼ်း ၵေႃႉဢၼ်မီးႁႅင်းပွင်ႊၼိူဝ်ၾႃႉၼၼ့် မၼ်းၼႄဝႃႈ တႆးယုၵ့်ယွင်ႈၽူႈၼၢမ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ၵၢၼ်ယုၵ့်ယွင်ႈတီႈမႃးၽူႈၼၢမ်းၼၼ့် ပဵၼ်ၵၢၼ်သၢင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈ သိုပ်ႇၶိူဝ်းဢၼ်ထၢၼ်ႈသုင်၊ မီးၽိင်ႈငႄႈထၢၼ်ႈသုင်လိူဝ်သေ ၸၢဝ်းတၢင်ႇၶိူဝ်း ၼႆၼၼ့်ၵွၺ်းယဝ့်။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ လွင်ႈတၢင်းၼႂ်းသိူၵ်ႈပိုၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇတပ်ႈ လူဝ်ႇလႆႈလၢတ်ႈဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈယူႇၵဝ်ႇငဝ်ႈတိုၼ်းၶဝ်လုၵ့်တီႈလႂ်မႃး။ ၵူၺ်း ၶႂ်ႈ မွၵ်ႇၼႄဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမဵဝ်းၸိူဝ့်ႁိုဝ်၊ မီးသၢႆပိုၼ်းသိုပ်ႇမႃးတီႈၽႂ်လႂ် ၼႆ ၼၼ့်ၵွၺ်း။ လွင်ႈၼႆ့ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇလိုၵ့်လမ်ႇသေယဝ့် သၢင်ႈ ပိူင်ၾၢင်တႆး ၼႂ်းတူင်ႇၵူၼ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းၸင်ႇၼႆ့ဝႆ့ယူႇယဝ့်။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းလၢၵ်ႇလၢႆၸၢဝ်း ၶိူဝ်းဢၼ်ၸၢဝ်း တႆးၵေႃႈ ပႃးယူႇၼႂ်းမၼ်းၸွမ်းဝႆ့ၼၼ့် ယဝ့်။
ပႅၵ့်သမ့်ဝႃႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းပိုၼ့်မိူင်း ဢမ်ႇလႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ဢွင်ႈၵဝ်ႇ ငဝ်ႈတိုၼ်း တႆးပဵၼ်တီႈလႂ်ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း လႆႈပွၵ်ႈဝႆ့ပီႊ မိူင်း ဢၼ်ၸၢဝ်းတႆး လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈမႃးယူႇ။ လိၵ်ႈလမ်းတိုၼ်း ၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ်မၢင်ႊၵေႃႉတႄ့ၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႆ့ဝႃႈ မိူဝ်ႈမွၵ်ႈပီႊၶရိတ့် ၅၆၈ ၼီႈ ၼၼ့် ၵိူၼ်လုၼ် ၵိူၼ်လၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၶုၼ်လူးၶုၼ်လႆး လႆႈသိမ်းဢဝ် တွၼ်ႊတႂ်ႈ ဢၼ်မၢႆထိုင်မိူင်းမၢဝ်း ပဵၼ်ငဝ်ႈၵၢင်ႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆယဝ့်။ ပွင်ႇဝႃႈ လႆႈႁုမ်ႈတွမ်ႊဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းပဵၼ်ၵွၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ်သေ ထိုင်မႃးၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇ ပီႊ ၁၀ ၼၼ့် ႁူဝ်ၼႃႈၵူၼ်းတႆး မိူင်းမၢဝ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈဢူးတိင်ႇ ၼၼ့် လႆႈပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းသေယဝ့် သၢင်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈတႆး ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ မိူင်းၵေႃးၸမ်ႇပီႇ(ၵေႃးသမ်ႇၽီႇ)ၼႆသေ မီးၸေႊလူင်တင်ႈယူႇတီႈလွၺ်ဝဵင်း။
သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸိူဝ့်ၼင်ႇ ၽိုၼ်လမ်းတိုၼ်းၸၢဝ်းၶႄႇၵေႃႉၽူႈၼႆ့တေ့ ယဝ့်ၼႆၸိုင် မၼ်းၼႄဝႃႈ တႆးလႆႈတင်ႈငဝ်ႈႁၢၵ်ႈယူႇၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊပွတ်းတႂ်ႈ ဢၼ် ပဵၼ်တႂ်ႈၶူင်းၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆ့မႃး ႁိုင်ၼၢၼ်း ၂ ႁဵင်ပီႊမိူင်းပၢႆယဝ့်ၼႆ ယဝ့်။ ယဝ့်ၵေႃႈ သင်ဝႃႈမီးလွင်ႈၶၢႆ့ယၢႆ့မႃးၵေႃႈ တိုၼ်းတေလႆႈပဵၼ်မိူဝ်ႈၶၢဝ်း ယၢမ်းၵွၼ်ႇၼႃႈ ၂ ႁဵင် ပီႊၼၼ့်ယဝ့်။ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈၼႆ့ တႆးမီးသၢႆပိုၼ်းဢၼ် ၸၢင်ႊသိုပ်ႇလၢမ်းလႆႈဝႃႈ ႁိုင်ၼၢၼ်းမႃး သွင်ႁဵင်ပီႊမိူင်း ၼႆယဝ့်။
ဢွင်ႈတီႈယူႇၵဝ်ႇငဝ်ႈတိုၼ်းတႆး ၼႂ်းၽိုၼ်လၢႆးၶႄႇ
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ဢွင်ႈတီႈယူႇၵဝ်ႇငဝ်ႈတိုၼ်းတႆး လႄႈ ၵူၼ်းထႆး ၼႆ့ ၶႄႇၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆဝႆ့ယူႇ။ လွင်ႈဢၼ်ပိူၼ်ႈ သူင်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈတႄ့ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်မီးႁူဝ်ၶေႃႈဝႃႈ “ဢႃႇၼႃႇ ၸၢၵ်ႈၼၢၼ့်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸင်ႈၶွင်ၸၢဝ်းတႆး(ထႆး)”၊ ၵူၺ်းၵႃႊ ပဵၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၽွင်းငမ်းၼိူဝ်လိၼ်လႅၼ်ႊၸၢဝ်း တႆးၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ။ ယဝ့်ၵေႃႈ လွင်ႈဢၼ်ၵုပ်ႇလၢႆႇၶၢၼ်ႇမႃး တိုၵ်းတေႃးမိူင်း ၼၢၼ့်ၸဝ်ႈၼၼ့် ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႆးလႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့ပၢႆႊၽၢတ်ႇယႂ်ႇယႂ်ႇ လူင်လူင် မိူၼ်ၼင်ႇၾၢႆႇလူင်ၵူၼ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶၢႆ့ယၢႆ့ ပေႃးတၢၼ်ႇၼမ့်လူင် လေႃႈလႆႊသေယဝ့် မႃးတင်ႈမိူင်းဢယုတ့်ထယႃး လႄႈ လၢႆ လၢႆတီႈလၢႆလၢႆမိူင်း။ လၢႆးဝူၼ့်ၼႆ့သမ့် ပဵၼ်လၢႆးဝူၼ့်ဢၼ်ၶတ်းၵၼ်တင်းၸဝ်ႈ ပၢႆးႁူႉမေႃမိူင်းဝၼ်း တူၵ်းၶဝ် လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်းၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈမိူင်းၼၢၼ့် ၸဝ်ႈ ပဵၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၸၢဝ်းတႆး ၼႆၼၼ့် ယဝ့်။
ၽိုၼ်လမ်းတိုၼ်း ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢိၵ်ႇပႃး တင်း ၽိုၼ်လမ်းတိုၼ်းထႆး ၸိူဝ့်ၼင်ႇ ဝီ့ၼၺ်း ၽူင်းသီႇၽဵၼ်း (၁၉၉၀)၊ သူႇၶျၢတ့်ၽူမီ့ပရီႉရၵ်း (၂၅၂၆)ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆ့ လႆႈတၢင်ႇပၢႆးၼႄမႃး လၵ်းထၢၼ် သၢၵ်ႈသေႇ လႄႈ လွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တၢင်းယုမ်ႇယမ်ဢၼ်ဝႃႈ ဢၼ်တႆးၶၢႆ့ ယၢႆ့လႆ လူင်းမႃးတၢင်းဢေးသီးယႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၃ မိူဝ်ႈ ဢၼ်ၵုပ်ႇပီႇလၢႆႇၶၢၼ်ႇမႃးတိုၵ်းၼၢၼ့်ၸဝ်ႈၼၼ့် ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတေ့မၼ်း။ တီႈတေ့မၼ်း မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းၼၼ့် ဢမ်ႇၼၼ် ၵွၼ်ႇၼႃႈၼၼ့်ၼႆ့ သမ့်ပေႃး မီးတႆးလၢႆလၢႆၸုမ်းၶၢႆ့ယၢႆ့သေ မႃးယူႇသဝ်းလေႃးလႄးၸွမ်း ၸုမ်းၸၢဝ်းဢွသ့် တြူဝ်ႇၼီးသီးယႂ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸုမ်းမွၼ်းၶမဵၼ် ဢၼ်တိုၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် တူင်ႇပိုၼ့်တီႈဝႆ့ယူႇၼၼ့်ယဝ့်ယဝ့်ၼႆ။ ယဝ့်ၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၵၢၼ်ၶၢႆ့ယၢႆ့လႆလူင်း မႃးၵမ်းလွၺ်းလွၺ်းၵွၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈၵိုင့်ၵၢင့်ၶၢႆ့ယၢႆ့လူင်းမႃးယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင် ၵမ်းသိုဝ်ႈ (Wijeyaward, ၁၉၉၀)။
ၽူႈႁူႉမေႃၶႄႇၶဝ် လႆႈမီးၶေႃႈလူပ်းလိုၼ်းမႃးဝႃႈ လၵ်းၼမ်းၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်ဢုပ့်ပိူင်ႇၵုပ်ႇလၢႆႇၶၢၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶိူဝ်းၶုၼ်ယႂႅၼ်ႈၼၼ့်ၸိုင် ပဵၼ်ၵၢၼ်တႅင်ႇၶၢၼ်းႁူဝ်ၼႃႈပိုၼ့် မိူင်းၶိုၼ်းၽွင်းငမ်းၶိုၼ်းၵွၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ လႄႈဝႃႈ ပွၺ်ႇၶုၼ်ၶႄႇၵႂႃႇၽွင်းငမ်း။ တေႃႇၼင်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ၼၢၼ့်ၸဝ်ႈ လႄႈ တႃႈလီႈၵေႃႈ ၾၢႆႇႁေႃၶမ်းၶႄႇၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁၢႆ့ၶႃႈႁႅမ်တၢႆသင်။ ယင်းပၢႆႁႂ်ႈ သိုပ်ႇၼင်ႈငမ်းမိူင်းမႃးယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်ၸိူဝ့်ၼႆၸိုင် သင်ၸၢဝ်းတႆးပဵၼ် ၸဝ်ႈၶွင် မိူင်းၼၢၼ့်ၸဝ်ႈၼႆ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ဝႃႈ တႆးလူဝ်ႇလႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့လူင်းမႃး ထႅင်ႈ။ ယဝ့်ၵေႃႈ ပေႃးလၵ်းထၢၼ်ၾၢႆႇၶႄႇၶဝ်လူပ်းလိုၼ်းဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၼၢၼ့်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၸၢဝ်းတႆး၊ ၵူၼ်းတႆး ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ် ယူႇတႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၼၢၼ်ၸဝ်ႈၵွၺ်းၼႆလႄႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်း လူဝ်ႇလႆႈ ၶၢႆ့ယၢႆ့ၵူၼ်းၸိူဝ့် ၼင်ႇဢၼ်ၽူႈႁူႉမေႃမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ၶၢတ်ႈလၢမ်းမႃး။
ပေႃးပဵၼ်ၼၼ့်ၸိုင် ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် ၸင်ႇယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸၢဝ်း တႆးတိုၼ်းယူႇသဝ်းၼႂ်း ဢွင်ႈတီႈယူႇၵဝ်ႇဝႆ့ၵွၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့လုၵ့်တီႈလႂ် မႃး။ ပွင်ႇဝႃႈ ၼႆ့ တီႈယူႇၵဝ်ႇငဝ်ႈတိုၼ်းတႆး တိုၼ်းမီးယူႇဝႆ့ပွတ်းတွၼ်ႊၸၢၼ်း မိူင်းၶႄႇၵွၺ်းၼႆယဝ့်။ ပေႃးတေလၢတ်ႈႁႂ်ႈၸႅင်ႈၵေႃႈ တႆးတိုၼ်းယူႇသဝ်းၼႂ်း ၸေႊမိူင်းၵုၺ်ၸႂိူဝ်ႊ၊ ၵႂၢင်းသီ၊ ၵႂၢင်းတူင်ႈ လႄႈ ယူႇၼၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်း ၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း၊ ယဝ့်ၵေႃႈ လႆႈတင်ႈႁၢၵ်ႈယူႇထင်သဝ်းမႃး ၸွမ်းၸိူဝ်းၶဵၼ်ႇ လႅၼ်ႊယူႇၼၢၼ်ႇ လႄႈ ပွတ်းႁွင်ႇၶွင်ၵုၼ်ပႅၼ်ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶႄႇ(ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇ ၶျၢႆးၼႃး) မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈလႂ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ။ တီႈဢေႇသုတ်းၵေႃႈ လႆႈၶၢႆ့ ယၢႆ့လူင်းမႃးယူႇ သဝ်းၼႂ်းမိူင်းထႆးမိူင်းလဵဝ်ၼႆ့ မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ႁိၼ်မႂ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈ ဝႃႈ လႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့မႃးဝၢႆးသေ မိူင်းတႃႈလီႈ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၵုပ်ႇလၢႆႇၶၢၼ်ႇ မႃးတိုၵ်း လႅဝ် မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၃ ၼၼ့်သင် (ၶျိူၼ်ၸျဵၼ့် မိၼ်, ၂၅၃၆: ၂၄၁)။
ပၢႆယႂေႉ ပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး
ၸၢင်းယိင်ႉလႅင် (၂၅၃၁) ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇ လႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လမ်းတိုၼ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈသၢႆ ပိုၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးမႃး ၶၢဝ်းယၢမ်းတင်း ႁိုင်သေ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ “ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ တီႈတေ့ပဵၼ်ၵူၼ်းပိုၼ့်မိူင်းပွတ်း ၸၢၼ်း(ၶွင်ၶႄႇ)၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ၸၢဝ်းယႂေႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ”(ၼႃႈ ၃) ၼႆ။ ပၢႆယႂေႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းလိူင်း(ထိူၼ်ႇ)ပၢၵ်ႇၸၢဝ်းၼႆ့ ပေႃးၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းၽိုၼ်လၢႆး ၶႄႇယဝ့်ၼႆၸိုင် ၶႂ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလၢႆလၢႆၸၢဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းယူႇ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းမိူဝ်ႈၽွင်းမိူင်းၶႄႇ ယင်းပႆႇပဵၼ်ၽိုၼ်ၽႅၼ်ႇ လဵဝ်ၵၼ် လႄႈ ယင်းပႆႇၵႂၢင်ႈပဵင်းၼင်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်။ မီးလိၵ်ႈလၢႆးၶႄႇတႅမ်ႈမၢႆဝႆ့လွင်ႈ တၢင်းၵပ်းၵၢႆႇတင်းၵူၼ်းထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ့် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ၸႂ်ႉ ၸိုဝ်ႈႁွင့်ႁိၵ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ့်တင်းလၢႆဝႃႈ ယႂေႉပၢၵ်ႇၸၢဝ်း(ပၢႆယႂေႉ) ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်ၼႆ ၸိူဝ့်ၼင်ႇၼႂ်းလိၵ်ႈမၢႆတွင်း လွင်ႈၸၢဝ်းမၢၼ် ဢၼ်ၾၢၼ်ၶျဵဝ် တႅမ်ႈဝႆႉ။ ၸၢင်းယိင်ႉလႅင်လႆႈပၢႆးၼေ သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈၸုမ်းပၢႆယႂေႉ ၸိူဝ်းၼႆ့တင်းမူတ်းဝႃႈ မီးယူႇ ၁၃ ၸုမ်းသေ၊ ၼႂ်းၼၼ့် မီးယူႇ ၂ ၸုမ်း ဢၼ် ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်းၸၢဝ်းတႆးၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၼၼ့်ၸမ်း ပဵၼ်လႂူဝ့်ယႂေႉ ဢၼ်မီးတင်း ၸုမ်းသီးဢႂူဝ်(ဢႂူဝ်ပွတ်းတူၵ်း)ၶဝ် ၶဝ်ႈပႃးဝႆ့ၸွမ်း။ ၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆ့ ယူႇသဝ်း ၸွမ်းၸေႊမိူင်းၸိူဝ့်ၸဵင်း၊ ႁွၵ်းၵျဵၼ့်၊ ၵႂၢင်းတုင်ႈ၊ ၵႂၢင်းသီ။ လႂူဝ့်ယႂေႉၸုမ်းၼႆ့ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၶဝ် ပဵၼ်ၸႂူင့်၊ ပူႉယီႊ၊ သုၺ်ႇၼႆသေ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ထႅင်ႈၸုမ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးယူႇပွတ်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း။ ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ် ၵေႃႈ ယင်းတိုၵ့်ယူႇသဝ်းၼႂ်း ၸေႊမိူင်းလၢႆလၢႆမိူင်း ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း ဝႆ့ယူႇ။ လျဵင်ႇမိၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈပၢႆးႁူႉ မေႃၸၢဝ်းၶႄႇထႅင်ႈၵေႃႉၼိူင်ႈၵေႃႈ ယုမ်ႇ ယမ်မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ၸၢဝ်းၵူၼ်းတႆးၼႆ့ တီႈယူႇၵဝ်ႇငဝ်ႈတိုၼ်းၶဝ် မီးတီႈၸဵင်ႇ ၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸေႊမိူင်းၵႂၢင်းတုင်ႈ၊ ၼႂ်းၸေႊမိူင်းၵႂၢင်းသီတင်းမူတ်း၊ ၼႂ်းပွတ်းၸၢၼ်းၸေႊမိူင်း ၵုၺ်ၸႂိူဝ်ႊ လႄႈ တီႈၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸေႊမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ။ ဢွင်ႇတီႈ ၸေႊမိူင်းၸိူဝ်း ၼႆ့တင်းလၢႆၼၼ့် မီးလႅၼ်ႊ မိူင်းတိတ်းၸပ်းၵၼ်ပဵၼ် ၽိုၼ်ၽႅၼ်ႇလဵဝ်၊ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆ့ ၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊၸွမ်းၸိူဝ်း ၼၼ့် ပဵၼ်လိၼ်လႅၼ်ႊဢၼ်ၸၢဝ်းသီးဢူဝ် လႄႈ လႂူဝ့်ယႂေႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ် ယူႇ သဝ်းမႃးၼၼ့်ၼႆယဝ့် ။
ပၢႆယႂေႉထႅင်ႈၸုမ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်းယိင်ႉလႅင်လၢတ်ႈထိုင်သေယဝ့် သမ့်မီးလွင်ႈၵွင့်ၼွင်ႇတင်းၶိူဝ်းတႆး ၵမ်းသိုဝ်ႈၼၼ့်တႄၵေႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းထီႈ ၁၂ ဢၼ်ႁွင့်ဝႃႈ “တႅၼ်ယႂေႉ”။ မၼ်းၵေႃႈလႆႈဢၢင်ႈဢိင် ဢဝ်မႃးတီႈပပ့်သၢႆပိုၼ်း လူင် “သိုဝ်ႇၸီ့”(Shiji) တႅမ်ႈဝႆ့ ၼႂ်းတွၼ်ႊ “တႃႉဢူၼ့်လေ့ၸူၼ်”။ လိၵ်ႈတွၼ်ႊ ၼၼ့်ၼႆ့ ပေႃးဝႃႈတေၶႆႊထိုင်ၶိူဝ်းပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆၸိုင် ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် ၶႂ်ႈဝႃႈၵူႊၵေႃႉၵေႃႉၼႆ့ တိုၼ်းတေလႆႈ ဢၢင်ႈဢိင်လိၵ်ႈ ၼၼ့်ယဝ့်။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ့်တႅမ်ႈဝႆ့ဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူင်းၶုၼ်းမိင် ဢမ်ႇမီးႁူဝ်ၼႃႈ၊ ဢွၵ်ႇႁႃၸူၼ်ၶူဝ်းၶွင်ပိူၼ်ႈ၊ ပႂ်ႉၶႃႈတၢႆၽွင်းၶဵဝ်ၶႄႇ။ တင်ႈတႄႇဢဝ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၵွၼ်ႇတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႊၵပ်းသိုပ်ႇတင်းမိူင်းၼႆ့လႆႈ။ ယဝ့်ၵေႃႈ ယင်း လႆႈႁူႉမႃးဝႃႈ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၶုၼ်းမိင်မွၵ်ႈၼိူင်ႈႁဵင်လီ့(လၵ်းၶႄႇ)ၼၼ့် ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၶွင် ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸၢင့် (မိူင်းဢၼ်ၶီႇၸၢင့်)ၼႆ သေႁိၵ်ႈႁွင့်ဝႃႈ “တႅၼ်ယႂေႉ”။ မိူင်းဢၼ်ၶီႇၸၢင့်ၼင်ႇဝႃႈမႃးၼႆ့ ၸဝ်ႈပၢႆးႁူႉမေႃ ၶႄႇၶဝ်ၵေႃႈ ႁုပ်ႈလူပ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ယူႇယူႇၼိူဝ်လိၼ်လႅၼ်ႊ ဢၼ်ႁွင့်ဝႃႈ “တႂ်ႈၶူင်း” ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈ ၼႆ့ၼၼ့်ယဝ့်။ ပွင်ႇဝႃႈၼႆ့ ၸၢဝ်းတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃးတေလၢတ်ႈႁႂ်ႈယမ်လိူဝ်ၼႆ့ ၸၢဝ်းတႆးယႂ်ႇ ၶဝ်ၼႆ့ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၶဝ် ပဵၼ်ၸုမ်းၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉ ဢၼ်ႁွင့်ဝႃႈ “တႅၼ်ယႂေႉ”၊ ဢၼ်ယူႇသဝ်းၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ႁိုင်ၼၢၼ်းမႃးၼၼ့်ၼႆယဝ့်။
လွင်ႈတၢင်း လႄႈ လၵ်းထၢၼ် ဢၼ်ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် မၼ်ႈၸႂ် သေ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပၢႆယႂေႉ ပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆးၼႆၼၼ့် မီးၼင်ႇပႃႈ တႂ်ႈၼႆ့ယဝ့်…။
- မီးလႅၼ်ႊမိူင်းတိတ်းၸပ်းၵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ယူႇႁူမ်ႇႁွမ်းၸွမ်းၵၼ် ၼႂ်းဢွင်ႈတီႈၵႂ်ႈၸမ်ၵၼ်၊ မီးၽိင်ႈငႄႈ ဢၼ်မေႃဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် ႁဵတ်း ၶႂၢၼ်၊ ႁဵတ်းႁိၼ်ပၢႆလႅမ် လႄႈ ၶိူင်ႈလိၼ်ၽဝ် ဢၼ်မီးမွၵ်ႇမီးလၢႆး ၼၼ့်မႃး တင်ႈတႄႇၵၢပ်ႈ ႁိၼ်ပၢၼ်မႂ်ႇ။
- လွင်ႈမေႃႁဵတ်းၼႃး ၸွမ်းတီႈထုင့်ၼမ်၊ ပၢႆယႂေႉလႅပ်ႈတေပဵၼ်ၸၢဝ်း ၵူၼ်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်တႄႇႁဵတ်းၼႃး လႄႈ မေႃတေႃးၽႃႈ တေႃးၽႅၼ်ႇလၢႆလၢႆမဵဝ်း။
- လွင်ႈသမ်းလၢႆး - မီးလွင်ႈသမ်းလၢႆး ၸွမ်းၸိူဝ်း ၶႅၼ်၊ ၶႃ၊ လမ်းတူဝ် လႄႈ ၸွမ်းၸိူဝ်းၼႃႈတႃ လူၺ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸၢင်ႊႁႄႉၵင်ႈသတ်း ႁၢႆႉ။ မီးလိၵ်ႈမၢႆတွင်းဝႆ့ဝႃႈ ၸၢဝ်းပၢႆဢီၶဝ် ဢဝ်သီလႅင် လႄႈ သီလမ် တႃးၸွမ်းၼႂ်းၵႄႈၵိဝ်ႉတႃ(ၶူၼ်တႃ) လႄႈ ၼႃႈၽၢၵ်ႇ ပဵၼ်ၼင်ႇၵၢၼ် ႁၢင်ႈၶိူင်ႈတီႈၼႃႈတႃ။ ပၢႆဢီၶဵဝ်ႈၶမ်းၶဝ်သမ့် ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆးၼႆ့ သၵ်းသမ်းလၢႆးတီႈတူဝ်။ ဢဝ်လိၼ်သီလႅင်လႄႈသီၶၢဝ်တႃးၼႃႈ။ ၸုမ်းဢၼ်သၵ်းလၢႆးၸွမ်းၼႃႈၼၼ့် သမ့်ႁွင့်ဝႃႈမၢၼ်သၵ်းၼႃႈ။ ၸုမ်းဢၼ်သၵ်းလၢႆး ၸွမ်းၶႃၼၼ့် ႁွင့်ဝႃႈ “မၢၼ်သၵ်းၶႃလၢႆး”။ ၵူၼ်းၸၢႆးဢၼ်သမ်းလၢႆးသီလမ် တီႈၶႅၼ်လႄႈတွၼ်ႊတၢင်းလင် ၼၼ့် လၢႆးသၵ်းလၢႆးမၼ်းတႄ့ၵေႃႈ ဢဝ်ၶဵမ် ၅ လႅမ်ႈ မႃးမတ့်ၸပ်း ၵၼ်ပဵၼ်တုမ်းလဵဝ်သေယဝ့် ပၵ်းၶဝ်ႈသၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ့် ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိူတ်ႈ ဢွၵ်ႇ။ ဝၢႆးၼၼ့်ၵေႃႈ သမ့်ၸင်ႇဢဝ်သီလမ်ထူလူင်းၵႂႃႇ။ ၽိဝ်ဢၼ် သၵ်းၼၼ့် ပေႃးၸဵမ်ဢွၵ်ႇၸိုင် သီၼၼ့်ၵေႃႈ တေၸပ်းဝႆ့သေ ဢမ်ႇႁၢႆ လူၼ်ႇၵႃႇ။ လၢႆးသီလမ် ဢၼ်သၵ်းသမ်းၼၼ့် ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈတီႈ တူဝ်မဵဝ်းၼိူင်ႈသေ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမၢႆ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်၊ ၸိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇသၵ်းလၢႆးၼၼ့် ပိူၼ်ႈတေၶူဝ်ၵိူဝ့်လဵၼ်ႈသေယဝ့် လၢတ်ႈ ဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈယိင်း လႄႈ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈၵူၼ်းပၢႆဢီ။
- ၵၢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၶဵဝ်ႈ ၸိူဝ့်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဵဝ်ႈလမ်။ မီးလွင်ႈၵိၼ်ပူႉ လႄႈ ယွမ်းၶဵဝ်ႈ၊ ဢဝ်ငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶမ်း ႁူမ်ႇၶဵဝ်ႈသုပ်းၶဵဝ်ႈ ၸိူဝ့် ၼင်ႇ မီးဝႆ့ၼႂ်းလိၵ်ႈမၢႆတွင်းမၢၼ်သူး ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈမၢႆတွင်းမႃႇ ၵူဝ်ႇပူဝ်ႇလူဝ်ႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်းပႆၶၢဝ်းတၢင်းမႃးတင်းတပ့်ၵုပ်ႇလၢႆႇ ၶၢၼ်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇမႃးတိုၵ်းတေႃး မိူင်းတႃႈလီႈ လႄႈ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵႂ်ႈ ၸမ်။ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးၶႄႇ တၢင်ႇၽိုၼ်ၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆ့တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။
- မီးႁိူၼ်းသဝ်းတိၼ်သုင်ယုၵ့်ပိုၼ့်။ တီႈဢၼ်ပၢႆယႂေႉၶဝ်ယူႇသဝ်း ၼၼ့် ပဵၼ်တီႈဢၼ်မီးသတ်းထိူၼ်ႇၼမ်တေ့တေ့။ မီးၼၢဝ်ၶႆႈပႃႇ (ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ)ဢၼ်ၽေးယႂ်ႇ။ ယူႇၸမ်ၼမ့်၊ မီးတူၼ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၵွင့် တင်းၼမ်လၢႆ လႄႈ သမ့်ပေႃးလႆႈ သၢင်ႈႁိူၼ်းယေး ဢၼ်ယုၵ့်ပိုၼ့်မီး တိၼ်သုင်သေ ယူႇသဝ်း။ ၸႂ်ႉႁိူဝ်းပဵၼ်လႅင်တႃႇၵႂႃႇမႃး။ ယွၼ့်ၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉၶဝ်ၼႆ့ ယူႇၸမ်ၼမ့် လႄႈ ႁိူဝ်းၼႆ့ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ် လမ်ႇလွင်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးပႆ။
လွင်ႈတၢင်းတင်း ၆ ၶေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈလၢတ်ႈမႃးၼႆ့ ပေႃးမႃးထတ်း သၢင် တူၺ်းထူၼ်ႈထီႇလီငၢမ်းၸိုင် မၼ်းမိူၼ်ပဵၼ်ပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆလၢႆၶိူဝ်းဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းဢေးသီးယႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဝႆ့၊ မၼ်းဢမ်ႇ ၸၢင်ႊလၢတ်ႈလႆႈ ဝႃႈ ပဵၼ်ပိူင်ၾၢင်တႆးၸုမ်းလဵဝ်ၵွၺ်း။
မိူၼ်ႁၢင်ႊ ၸၢင်းယိင်ႉလႅင် မၼ်ႈၸႂ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸၢဝ်းတႆးတိုၼ်းယူႇ သဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႂ်ႈၶူင်း လႄႈ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း မႃးၸဵမ်လႂ်ၸဵမ်ၵွၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇလႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့ ၵႂႃႇ တၢင်းလႂ်။ မၼ်းဢဝ်လွင်ႈတၢင်းၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် “သိုဝ်ႇၸီ့” ဢၼ်လၢတ်ႈ ထိုင်လွင်ႈ တႅၼ်ယႂေႉ(ဝၢႆးမႃး ႁွင့် ထိူင်ယႂေႉ ဢမ်ႇၼၼ် ထိူၼ်ႇၸူင် ၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်းပဝ်းသၢၼ်းယၢမ်းၸင်ႇၼႆ့) ဢၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇ ၼၢႆးယႃႊတႆးဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇထီႈသုတ်း။ တီႈၼႆ့ၼႆ့ မၼ်းၶႂ်ႈဝႃႈ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊ တႆးဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇထီႈသုတ်းၼၼ့် မၼ်းဝူၼ့်ဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်မီးယူႇၼႂ်း လိၵ်ႈလၢႆးၵဝ်ႇၵႄႇၼၼ့် ဢမ်ႇဝႃႈ ပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ “ယႂေႉ” ႁိုဝ် “ယီ” ၵေႃႈ ယဝ့် မၼ်းတိုၼ်းမၢႆထိုင်ၵူၼ်းတႆး။ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇႁိၵ်ႈ ႁွင့် တေႃႇ ၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉ။ ၸၢင်းယိင်ႉလႅင်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လႅၼ်ႊတႂ်ႈၶူင်း လႄႈ ဢွင်ႈ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၵႂ်ႈၸမ်ၼၼ့် ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈယူႇတၼ်းသဝ်းတႆး မႃးတင်ႈ တႄႇပၢၼ်ၵွၼ်ႇပၢၼ်မႅၼ်ႇမႃးသၢမ်ႁဵင်ပီႊယဝ့်။ ယဝ့်ၵေႃႈ မီးလွင်ႈႁိူဝ်ႈႁိူင်း သိုပ်ႇတၢမ်းၵၼ်မႃး ၼႂ်းထုင့်မႄႈၼမ့်မၢဝ်း။ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၃ ၼၼ့် ၼႂ်း ထုင့်ၼမ့် ၶူင်းၵေႃႈ မီးမိူင်းလဵၵ့်လဵၵ့်ၵူၼ်းတႆးဝႆ့ယဝ့်သေ ထိုင်မႃးၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၆ ၼၼ့် မီးၸုမ်းတႆးၸုမ်းယႂ်ႇလႆႈမႃးယူႇႁူမ်ႈၵၼ်တီႈၼၼ့်ၸွမ်းထႅင်ႈ။ ၼႂ်း လိၵ်ႈမၢႆတွင်းမၢၼ်သူး ဢၼ်ၾၢၼ်ၶျူဝ်တႅမ်ႈဝႆ့ၼၼ့်ၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႆ့ဝႃႈ ၸုမ်း တႅၼ်ယႂေႉၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸၢင့်တႃႇၵႂႃႇမႃးပႆ။ မီးၸၢင့်ၼမ်တေ့တေ့၊ လဵင့်ၸၢင့် ဢဝ်ဝႆ့ႁဵတ်းၼႃး၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ဢဝ်ၶီႈၸၢင့်ႁဵတ်းပဵၼ်ယိူဝ်ႇၾႆး(ၽိုၼ်း)။ လိၵ်ႈလၢႆး ၶႄႇ တင်းၼမ်တင်းလၢႆၵေႃႈ လႆႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆ့ဝႃႈ မိူင်းၼၼ့် ဢဝ်ၸၢင့်တိုၵ်းသိုၵ်း။ ဝၢင်ယီ့ၸိုဝ် (၁၉၉၀) ၵေႃႈ လႆႈတႅမ်ႈပၢႆးၽိုၼ်လမ်းတိုၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈ “တီႈယူႇၵဝ်ႇငဝ်ႈ တိုၼ်းၸိူဝ့်ၶိူဝ်းတႆး” သေ မၼ်းလၢတ်ႈၽိူမ့်ထႅမ်ၶေႃႈ မုၼ်းၸၢင်းယိင်ႉလႅင်လႄႈ လၢႆလၢႆၸဝ်ႈၼၼ့် ထႅင်ႈ ၄ ၶေႃႈ။ ၼၼ့်ၸမ်း မၼ်း ဢိင်ၼိူဝ်တီႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းၶူၼ့်ၾၢႆႇၶူဝ်းၵဝ်ႇၶွင်မွၼ်ႇ၊ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႂ်းလိၵ်ႈ လၢႆးပၢႆပီႈတႆး၊ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွၺ်တႆး လႄႈ ၽႃႇ သႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ လၵ်းၼီႈပၵ်းပီႊ ပိူဝ်ႈတႃႇတေယိုၼ်ယၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ တီႈ ယူႇၵဝ်ႇငဝ်ႈတိုၼ်းတႆးၼၼ့် ယူႇတၢင်းပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းၶႄႇ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ပၢႆယႂေႉၼႆ့ ပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး။
ၶေႃႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ၾၢႆႇၶူဝ်းၵဝ်ႇၶွင်မွၼ် လႆႈမီးၵၢၼ်ၶုတ်းၶူၼ့်တူၺ်းဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇၵႄႇ တီႈၽၢႆႇတၢင်းပွတ်းမိူင်းၶႄႇ ပွတ်းၸၢၼ်းသေယဝ့် လႆႈထူပ်းႁၼ်ပိူင်ၾၢင်ၶူဝ်းၶွင် ၽိင်ႈငႄႈဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆ မဵဝ်းသေ ဢၼ်ၸီ့ၸႅင်ႇၼႄလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ႁင်းၸုမ်းၸၢဝ်းၵူၼ်းပၢႆယႂေႉ ဢၼ်မီး ယူႇၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈတႅၼ်ႊ(ထႅၼ်) ၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇ၊ ၵူၺ်ႊ ၸႂိူဝ်ႊ ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းၸုမ်းၸၢဝ်းလဵဝ်ပၢၼ်ၵွၼ်ႇ၊ ဢွင်ႈတီႈတိတ်းၸပ်း ၵၼ် တင်းၵႂၢင်းသီ လႄႈ ဝႅတ့်ၼၢမ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁင်းလႂူဝ့်ယႂေႉ လႄႈ လႅၼ်ႊမႄႈ ၼမ့်ၶွင်။ ၸွမ်းၼင်ႇၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႆႈၶုတ်းၶူၼ့်ထူပ်းႁၼ်မႃးၼၼ့်ယဝ့်သေ ၸင်ႇလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပိူင်ၾၢင်ဢၼ်တိုၼ်း ႁင်းၽိင်ႈငႄႈၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉ။ ၼၼ့်ၸမ်းပဵၼ်လွင်ႈၸႂ်ႉၶႂၢၼ်ႁိၼ် ဢၼ်မီးၶူမ်းသွင်ၶၢင်ႈ။ မီးၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈပၼ်ႈလိၼ်ၽဝ် ဢၼ်ဢဝ်လိၼ်ၼဵဝ် လႄႈ သၢႆးႁဵတ်းဝႆ့သေ သမ့်မီး လၢႆး ၸိူၵ်ႈၽၼ်ႈ၊ မီးၵၢၼ်ပၼ်ႈမေႃႈလိၼ်သၢမ်ၶႃ လႄႈ မေႃႈထူဝ်ႇ (bean pots)၊ မီး ၵၢၼ်ႁဵတ်းၼႃးၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ လႄႈ သၢင်ႈႁိူၼ်းတိၼ်သုင် (Wang Yizhi, ၁၉၉၀: ၂)။
ဝၢင်ယီ့ၸိုဝ့် ႁုပ်ႈလူပ်းဝႃႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းၶူၼ့်လၵ်းထၢၼ်ၾၢႆႇၶူဝ်းၵဝ်ႇၶွင် မွၼ်ၼၼ့် မၼ်းၼႄဝႃႈ မီးၸၢဝ်းယႂေႉၶဝ် လႆႈယူႇသဝ်းၼႂ်းၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း ၼႆ့ မႃးၶၢဝ်းယၢမ်းတင်းႁိုင်၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ယူႇၼၢၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈယူႇၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇမိုၼ့် သိုၼ်း။ ၶေႃႈထီႈသွင် ဢၼ်ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပီႈတႆးၼၼ့် မၼ်းၸီ့ပိူင်းၼႄပၼ်ဝႃႈ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆးလိုဝ့်ၵေႃႈလီ ၸၢဝ်းတႆး ၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈယဝ့် ၵႆ့ၼႄဝႃႈ မီးလွင်ႈလုၵ့်တီႈတၢင်းၼိူဝ်သေ ၶၢႆ့ယၢႆ့မႃးၼႆသေႇသေႇ၊ ဢၼ်ၼႆ့ ဝၢင်ယီ့ၸိုဝ့်ၵေႃႈ လႆႈၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သၢမ်ႁဵင်ပီႊပုၼ်ႉ။ လၵ်းထၢၼ်ဢၼ်လႆႈၶုတ်းႁၼ် သၢၵ်ႈၶူဝ်းၵဝ်ႇၶွင်မွၼ် တီႈ ၼႂ်းတႂ်ႈၶူင်းၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈယိုၼ်ယၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ၶေႃႈၶၢတ်ႈလၢမ်း ၼႆ့ၸွမ်း။
ၶေႃႈထီႈသၢမ် ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်းၾၢႆႇၶိူင်ႈၶူဝ်းၽိင်ႈငႄႈ ၽိင်ႈ ထုင်းၼႂ်းသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး၊ သိၼ်းၽိင်၊ ယႂႅၼ်ႈၸဵင်း လႄႈ ၼႂ်းထုင့် မႄႈၼမ့်ၶွင်၊ မိူင်းမေႃႇ(ၸဵင်းၵူႇ) ဢမ်ႇၼၼ် တႃႈလီႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆ့သေ လုၵ့်တီႈ ၵၢၼ်တွင်ႈထၢမ်တူၺ်း ၼႂ်းတူင်ႇပိုၼ့်တီႈၸိူဝ်းၼၼ့်သေယဝ့်ၼႆ့ ၵူၼ်းၵမ်ႈၼမ် ၼမ် ၵႆ့မွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈလုၵ့်ဢွင်ႈတီႈတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇသေ ၶၢႆ့ယၢႆ့မႃး ၼႆလၢႆလၢႆ။ လၵ်းထၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆ့သမ့် မႃးမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း လိၵ်ႈမၢႆတွင်းၶႄႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈတူၵ်ႇလၢတ်ႈထိုင် ဢွင်ႈတီႈ ၸိူဝ့်ၼင်ႇ ၵဵင်းတွင်း(တုင်)၊ မိူင်းမေႃႇ ဢၼ်မိူဝ်ႈၵေႃႇငဝ်ႈၼၼ့် ပဵၼ်ၸၢဝ်းတႆး ဢၼ်လုၵ့်တၢင်း မိူင်းတႅၼ်ႇ(ထႅၼ်) ပွတ်းဝၼ်းတူၵ်းသေၶၢႆ့ယၢႆ့မႃး။ ဝၢင်ယီ့ၸိုဝ့်လႆႈၶၢတ်ႈလၢမ်းၽိူမ့်ထႅမ်ထႅင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်လႆႈယူႇလွင်ႈဢၼ်တႆးၸိူဝ်းၼႆ့ တေလုၵ့်တၢင်းၼွင်တႅၼ်ႇၶျိုဝ်ႇ၊ ယီ့သီး၊ ဢိူဝ်သၢၼ်း၊ သိၼ်းၽိင်သေယဝ့် ၶၢႆ့ယၢႆ့လူင်းမႃး ပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်းသေ ၵႂႃႇ တၢင်းယႂႅၼ်ႈၸဵင်း။ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၶၢႆ့ယၢႆ့ ဢၼ်လုၵ့်တၢင်းၼိူဝ် (ႁွင်ႇ) လူင်းသူႇၸူး တၢင်းတႂ်ႈ(ၸၢၼ်း) ဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးၵႆၵၼ်သင်ၵႃႊႁိုဝ်ၼၼ့်။
ၶေႃႈလိုၼ်းသုတ်း ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း တီႈၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း လၢတ်ႈ လႄႈ ပၵ်းပီႊ(လၵ်းၼီႈ)။ ၽၢႆႇၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၼၼ့် မၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၸႂူင်ႉ လႄႈ ၽႃႇသႃႇတႆးလၢႆလၢႆၸုမ်း မီးလွင်ႈၵႂ်ႈၸမ်မိူၼ်ၵၼ် တီႈ ထွၺ်ႈၵႂၢမ်း။ ၵႂၢမ်းတႆး လႄႈ ၵႂၢမ်းၸႂူင်ႉၼၼ့် ပေႃးဝႃႈတၢင်းၼမ်မွၵ်ႈ သွင်ႁဵင် ၶေႃႈၼႆ့ မီးၶေႃႈဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ယူႇ မွၵ်ႈ ၅၀၀ ၶေႃႈ။ သင်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းထႆး လႄႈ ၵႂၢမ်းတႆးသမ့် မီးၶေႃႈဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ယူႇ မွၵ်ႈ ၁၅၀၀ ၶေႃႈ။ ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ၸိူဝ့် ၼႆၼႆ့ၵေႃႈ ၵွပ်ႈၽႃႇသႃႇတင်းသၢမ်ဢၼ်ၼႆ့ လုၵ့်တီႈၽႃႇသႃႇငဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇယႂေႉသေ ႁုၼ်ႈမုၼ်းပဵၼ်မႃး။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၽႃႇသႃႇၸႂူင့်သမ့် လႆႈတႅၵ်ႇ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈဢွၼ်တၢင်း၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ့် ၽႃႇသႃႇတႆး လႄႈ ၽႃႇသႃႇ ထႆးသမ့် ယင်းတိုၵ့်ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်၊ ယဝ့်ၵေႃႈ လႆႈမီး “လွင်ႈၶၢႆ့ယၢႆ့လူင်းၸူးတၢင်း ၸၢၼ်း”။ ၸၢဝ်းၸႂူင့်ၶဝ်သမ့် ယင်းတိုၵ့်သဝ်းထင်ဝႆႉယူႇတီႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းၵႂၢင်း သီ လႄႈ ၵႂၢင်းတုင်ႈသေယဝ့် ၸင်ႇလႆႈမီးၽႃႇသႃႇၶႄႇႁူမ်ႇငမ်းဝႆ့ႁႅင်း။ မိူဝ်ႈ ယၢမ်းၼင်ႇၼၼ် တႆး လႄႈ ထႆးသမ့် လႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့ သူႇထိုင်ၸၢႆးလႅၼ်ႊပွတ်းၸဵင်ႇ ၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်ႁႅင်းပွင်ႊ လႄႈ ႁႅင်းႁူမ်ႇငမ်းၽိင်ႈၶႄႇ ယင်းပႆႇထိုင် လႆႈသင်ၵႃႊႁိုဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈလွင်ႈပၵ်းပီႊၼၼ့် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၸၢဝ်းတႆး မီးပၵ်းပီႊ(လၵ်းၼီႈ) ၸိူဝ့် ၼင်ႇ ၶႄႇမႃးဢွၼ်တၢင်း တင်ႇတႄႇမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶျိၼ်ႊ ဢမ်ႇၼၼ် ႁၢၼ့်ပွတ်း တူၵ်း။ ပွင်ႇဝႃႈၼႆ့ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ့် ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၵူၼ်းတႆးဢၼ်ယူႇၼႂ်း ပွတ်းတွၼ်ႊၸၢၼ်းမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ဝၢႆးမႃးပဵၼ်ပၢၼ်ႁၢၼ့်ပွတ်းဝၼ်းတူၵ်း ၼၼ့် လႆႈမီးၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊလၵ်းၼီႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸၢဝ်းတႆးယင်းတိုၵ့်ၸႂ်ႉ တိုဝ်းလၵ်းၼီႈလၢႆးၵဝ်ႇဝႆ့ယူႇ။ မၼ်းၸီ့ပိူင်းၼႄဝႃႈ တင်ႈတႄႇပၢၼ်ၶိူဝ်းၶုၼ် ႁၢၼ့်ပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ့်မႃး ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်း တႆးၵေႃႈ လႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့လူင်းမႃး ယူႇပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်းသေ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ယင်းတိုၵ့်ၸႂ်ႉတိုဝ်းပိူင်လၵ်း ၼီႈလၢႆးၵဝ်ႇဝႆ့ယူႇသေ ဝၢႆးမႃး ၽိူဝ်ႇလႆႈႁပ့်ႁႅင်းႁူမ်ႇငမ်းၽၢႆႇပုတ့်ထသႃႇသၼႃႇ ၵႃႈတီႈဢိၼ်းတီးယႂ်းယဝ့် ၸင်ႇလႆႈႁုၼ်ႈမုၼ်းလၵ်ႈၼီႈ(ပၵ်းပီႊ) ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃး ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႅၼ်း။
တႅၼ်ယႂေႉ ပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး(ယႂ်ႇ)
ဝၢင်ယီ့ၸိုဝ့် လႆႈႁုပ်ႈလူပ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇလၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႈ သေႇၼင်ႇဢၼ်လၢတ်ႈမႃးတင်းမူတ်းၼၼ့်ၼႆ မၼ်းၸီ့ပိူင်းၼႄဝႃႈ ပၢႆယႂေႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇတႆးၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇၼၼ့် မီးယူႇ ၂ ၸုမ်း။ ၼၼ့်ၸမ်း...
- ၸုမ်းႁႅၵ်ႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတႅၼ် ဢၼ်ယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႅၼ်(ထႅၼ်) ပွတ်းၵၢင် လႄႈ ၸၢဝ်းတႅၼ်ယႂေႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၸၢဝ်းတႆး(ယႂ်ႇ)။
- ၸုမ်းထီႈသွင် ပဵၼ်ၸုမ်းယႂေႉ ဢၼ်ႁွင့်ဝႃႈ ၼၢၼ်ယႂေႉ(ယႂေႉပွတ်း ၸၢၼ်း) ဢမ်ႇၼၼ် သီးဢႂူဝ် (ဢႂူဝ် ပွတ်းဝၼ်းတူၵ်း) ဢၼ်လႆႈမီးလွင်ႈတႅမ်ႈ မၢႆဝႆ့ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်း၊ ၶဝ်ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်တိုၼ်းယူႇသဝ်း ၼႂ်းလႅၼ်ႊၵႂၢင်းတုင်ႈ လႄႈ ၵႂၢင်းသီ။
လွင်ႈလႆႈမီးၸုမ်းၸၢဝ်းတႆး ၸႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ၸုမ်းၸိူင့်ၼႆၼႆ့ ၽူႈႁူႉမေႃ ၸၢဝ်းၶႄႇလၢႆလၢႆၵေႃႉၶဝ် ၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႃႈ ပဵၼ်ယွၼ့်ပိူဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းမိူဝ်ႈပၢၼ် ၶိူဝ်းၶုၼ်ၸဝ်ႈဝွင့်ၶျိၼ်ႊ ဢၼ်ဢဝ်သိုၵ်းမႃးတိုၵ်း တေႃးၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉ၊ ယဝ့် ၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင့်ဝူႇမိူင်းႁၢၼ့်ၵေႃႈ လႆႈဢဝ်သိုၵ်းမႃးတိုၵ်းတေႃးၸၢဝ်း ၼၢၼ်ယႂေႉ ဢၼ်ယူႇတၢင်းမိူင်းၵႂၢင်းတုင်ႈ၊ ၵႂၢင်းသီ။ ယဝ့်ၵေႃႈ ယင်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီးလွင်ႈၶၢႆ့ယၢႆ့ ၸၢဝ်းယႂေႉၶဝ် ၶၢမ်ႈႁူၺ်ႈၶၢမ်ႈလွၺ် ၶၢမ်ႈၼမ့်ၶၢမ်ႈႁွင်ႊလၢႆလၢႆ မႄႈလၢႆလၢႆၵႄးသေ ၵႂႃႇၸူးတၢင်းမိူင်းတႅၼ်ပွတ်းၵၢင်မိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ။ ႁဵတ်းၼႆသေ လႆႈပဵၼ်မႃးပူႇမွၼ်ႇၸၢဝ်းတႆး(ယႂ်ႇ) ဢၼ်ယႅၵ်ႉတူဝ် ဢွၵ်ႇမႃးတီႈယႂေႉ ၸုမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၶဝ်။ ယဝ့်ၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈဝႃႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းတႅၼ်ယႂေႉလႅပ်ႈ တေၶၢႆ့ယၢႆ့ပဵၼ်ၸုမ်းယႂ်ႇသေ လူင်းမႃးပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်းထႅင်ႈသေ ၵႂႃႇၸူး တၢင်းဝၢင်မၢၼ်၊ သိုပ်ႇမႃး ပၢၼ်ၶုၼ်ႁၢၼ့်ပွတ်းတူၵ်းၵေႃႈ သမ့်လႆႈဢဝ်သိုၵ်း မႃးတိုၵ်းဝၢင်ၼၢၼ်။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၼ်ယႂေႉ ၶၢႆ့ယၢႆ့ပၢႆႊၽေးလူင်းၸူးတၢင်း ၸၢၼ်းထႅင်ႈ ယွၼ့်ၵွပ်ႈၵူဝ်တေႃႇ “ပၢင်တိုၵ်းၶႃႈၽႆႈ” ဢၼ်ပဵၼ်မႃးမိူဝ်ႈပွၵ်ႈ ၼၼ့်။ ၼႆလႄႈ လွင်ႈၼႆ့ လႅပ်ႈတေပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ဝႃႈ ၵွပ်ႈသင်လႄႈမိူဝ်ႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶုၼ် ႁၢၼ်ႉပွတ်းတူၵ်းၼၼ့် လႆႈမီးလွင်ႈၸၢဝ်းတႅၼ်ယႂေႉပေႃႇမီးဝႆ့ ယူႇၼႂ်းလိၵ်ႈမၢႆတွင်း ၶႄႇၶဝ်ထႅင်ႈ(Wang Yizhi, p ၁၆)။
ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ်လၢႆလၢႆၵေႃႉ ၸိူဝ့်ၼင်ႇ လႅင်မိၼ်ၸိူဝ်းၼႆ့ၵေႃႈ မီးၶေႃႈႁုပ်ႈလူပ်းလၢတ်ႈမိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇလၵ်းထၢၼ်ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်း၊ ပိုၼ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ သိူၵ်ႈပိုၼ်း လႄႈ လွင်ႈဢုပ်ႇၶႆႊ ၸၢဝ်းတႆးလၢႆလၢႆၸုမ်းၼၼ့် ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ တႆး၊ ထႆး၊ လၢဝ်းၼႆ့ မီးလွင်ႈၵႂ်ႈၸမ်ၵၼ်တင်း ၸၢဝ်းၸႂူင့် လႄႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မိူဝ်ႈမွၵ်ႈပူၼ့်မႃး ၂၀၀၀ ပီႊၼၼ့် တႆး လႄႈ ၸႂူင့် မီးပူႇ မွၼ်ႇပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်၊ မီးတီႈယူႇငဝ်ႈတိုၼ်း လႄႈ ယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းၵႂၢင်းသီ လႄႈ ၸွမ်းၸိူဝ်းပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇသေ၊ ဝၢႆးမႃးၸင်ႇ လႆႈၶၢႆ့ယၢႆ့မႃး လၢႆလၢႆပွၵ်ႈ လူၺ်ႈလတ်းၽၢၼ်တၢင်းႁွင်ႇမိူင်းဝႅတ့်ၼၢမ်း၊ မိူင်းလၢဝ်း လႄႈ ပိုၼ့်တီႈလႅၼ်ႊမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇသေယဝ့် ၶၢႆ့ယၢႆ့လူင်မႃးပွတ်းတၢင်းတူၵ်း။ ဝၢႆး သေၼၼ့်ၵေႃႈ သိုပ်ႇၶၢႆ့ယၢႆ့ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၶဵတ်ႈလႅၼ်ႊဢၼ်မိူင်းမိူင်းတႆး(Shan State) ၼႂ်းဝၼ်းၸင်ႇၼႆ့။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ့်ၵေႃႈ ဝၢႆးမႃးယင်းမီးၵၢၼ်ၶၢႆ့ယၢႆ့ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ လူၺ်ႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ၂ သၢႆ၊ ၼၼ့်ၸမ်း သၢႆထီႈၼိူင်ႈ လႆႈၶၢႆ့ ယၢႆ့ၵႂႃႇတၢင်းႁွင်ႇမႄႈၼမ့်ၶွင် လႄႈ မႄႈၼမ့်ၶူင်းသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇတေႃႇပေႃးထိုင် ပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ၊ လႄႈ ၼႂ်းသၢႆ ၼႆ့ၵွၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸုမ်းၼိူင်ႈသမ့် သိုပ်ႇၶၢႆ့ယၢႆ့ၵႂႃႇတၢင်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းဢႃႇသမ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်း။
လွင်ႈၶၢႆ့ယၢႆ့ပွၵ်ႈၼၼ့်ၼႆ့ ပဵၼ်ယွၼ့်ပိူဝ်ႈၸဝ်ႈဝွင့် ၸိၼ်သီႁွင့်တီ့ သူင်ႇ တပ့်သိုၵ်းၵႂႃႇတိုၵ်းတေႃးၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉ ၼႂ်းပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်းၶႄႇ မိူဝ်ႈမွၵ်ႈပီႊ ဢွၼ်တၢင်းၶရိတ့် ၂၁၄ ၼီႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၺႃးၸၢဝ်းယႂေႉၶဝ်တိုၵ်းတေႃး ၶိုၼ်း ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း။ တပ့်သိုၵ်းၸိၼ်ၶဝ် တႅၵ်ႇယၢႆႈၽၢတ်ႇၽႄ။ တပ့်သိုၵ်းၶႄႇ ၸိူဝ်းဢၼ်တပ့်တႅၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ့်ၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸူၼ်ၶိုၼ်းၸၢဝ်း ယႂေႉၶဝ်။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိူတ်ႇလွင်ႈၶၢႆ့ယၢႆ့ပၢႆႊၼီလွင်ႈလိူတ်ႇမႆႈၼၼ့် တင်းၼမ်တင်း လၢႆတေ့တေ့။ ပၢၼ်သိုပ်ႇၼၼ့်မႃး ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ထၢင်ႈ လႄႈ သူင့်ၵေႃႈ မီး ၵၢၼ် တိုၵ်းတေႃးတေႃႇၸၢဝ်းယႂေႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၸႂူင့်ၶဝ် ထႅင်ႈႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈ ႁႅင်းႁႅင်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၸၢဝ်းယႂေႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၸၢဝ်းၸႂူင့်ၶဝ် ပၢႆႊၽေးဢွၵ်ႇ မႃးတီႈ မိူင်းၵႂၢင်းသီသေ ၵႂႃႇၸူးပွတ်းတၢင်းႁွင်ႇမိူင်းဝႅတ့်ၼၢမ်း၊ လၢဝ်း လႄႈ ထႆး။
ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး(ယႂ်ႇ) ဝၼ်း ၸင်ႇၼႆ့ၼႆ့ လႆႈလုၵ့်တီႈမိူင်း ၵႂၢင်းသီ လႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်း ယူႇၼၢၼ်ႇသေယဝ့် လတ်းၽၢၼ်ႇတၢင်းႁွင်ႇမိူင်းဝႅတ့်ၼၢမ်း လႄႈ တၢင်းႁွင်ႇ မိူင်းလၢဝ်းသေ ၶၢႆ့ယၢႆ့ပႆၵႂႃႇတၢင်းတူၵ်း တေႃႇသမ့်ပေႃးၽႅဝ်ထိုင်ၶဵတ်ႇ လႅၼ်ႊ မိူင်းထႆး-မၢၼ်ႊ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်။ ယဝ့်ၵေႃႈ သမ့်ၶိုၼ်းဝိၼ်ႇၶိုၼ်ႈၵႂႃႇတၢင်းၸဵင်ႇ ႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသေ ၵႂႃႇၸွမ်းသၢႆမႄႈၼမ့် ၶူင်းလႄႈမႄႈၼမ့်ၶွင်၊ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်း ပွတ်းတူၵ်းမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ။ ယွၼ့်ဝႃႈၸွမ်း ၼင်ႇလိၵ်ႈလၢႆးတႅမ်ႈမၢႆဝႆ့ လွင်ႈပိုၼ်းၶႄႇၼၼ့်ၸိုင် မီးဝႆ့ဝႃႈ ပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းမိူင်းၶႄႇ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇၼၼ့် ပဵၼ် တီႈယူႇၶွင် ၸုမ်းၸၢဝ်းၽူႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမွၼ်း-ၶမဵၼ်ၶဝ် ယူႇမႃး ဢွၼ်တၢင်း။ ၼႂ်းမိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၶုၼ်ထၢင်ႈ လႄႈ ၶုၼ်သွင့် (ပ.ၶ ၆၁၈-၉၀၇ လႄႈ ပ.ၶ ၉၆၀-၁၂၇၉)ၼၼ့် မီးၸၢဝ်းတႆး(ယႂ်ႇ) ဢၼ်ၶႄႇၶဝ်ႁွင့်ဝႃႈ “မၢင်မၢၼ် ၶဵဝ်ႈၶမ်း” (ၸိၼ်ၶျိုဝ်ႇ) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ့် ယူႇသဝ်းၸွမ်းၸိူဝ်းၶွပ်ႇလႅၼ်ႊၽၢႆႇ ၼွၵ်ႈယူင်ႇသၢင်းတင်းရိုဝ့်ၼၢၼ် လႄႈ ႁိမ်းႁွမ်းဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႊၼိူင်ႈ ၶွင်ၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊတႂ်ႈၶူင်းဝၼ်းၸင်ႇ ၼႆ့သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆ့ မိူင်းသႅၼ်ဝီ၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ မၢၼ်ႈမေႃႈ ၼႂ်းၶႄႇ၊ လၢဝ်း၊ လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ် မိူင်းဝႅတ့်ၼၢမ်း။ ပဵၼ်လႅၼ်ႊ တွၼ်ႊဢၼ်ၵႂၢင်ႈၵႆဝႆ့တေ့တေ့ မိူဝ်ႈဝၢႆးလင်ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ထူၼ်ႈ ၉ ၼၼ့်မႃး။ ၸၢဝ်းၶဵဝ်ႈၶမ်း(ၸိၼ်ၶျိုဝ်ႇ) လၢႆလၢႆၸၢဝ်းၵေႃႈ လႆႈမီးၵၢၼ်ႁုၼ်ႈ မုၼ်းၾၢႆႇၵၢၼ် မိူင်း လႄႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းမႃး တေ့တေ့ဝႃႈဝႃႈ။ လႆႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းမၢဝ်း ၼႂ်းထုင့် ၼမ့်မၢဝ်း မွၵ်ႈႁိမ်းႁွမ်းၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊထူၼ်ႈ ၇ ။ ဝၢႆးသေလႆႈတိုၵ်းတေႃးၽဵဝ်ႈ မူၺ်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းလၢႆလၢႆၶိူဝ်းယဝ့်ၼၼ့်ၵေႃႈ သမ့်လႆႈမႄႇၶႂၢၵ်ႈပဵၼ်မိူင်းယႂ်ႇသေ ႁိၵ်ႈႁွင့် ဝႃႈ မိူင်းမၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် မိူင်းၵေႃးသမ်ႇၽီႇ ၼႆၼၼ့် ၶိုၼ်ႈမႃး။
ၸွမ်းၼင်ႇၽိုၼ်လၢႆးသၢႆပိုၼ်းၶႄႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁၢၼ့်ပွတ်းဢွၵ်ႇ (ပ.ၶ ၂၅-၂၂၀)ၼၼ့် လႆႈတႅမ်ႈ မၢႆဝႆ့ဝႃႈ
“ၼႂ်းၵၢပ်ႈယူင်ယႂႅၼ်ႈ ပီႊထီႈ ၉ (ပ.ၶ ၉၁) လိူၼ်ၸဵင် ၼၼ့် မီးၸၢဝ်းယီ ဢိၵ်ႇတင်းၽွင်းတၢင် မိူင်းသယၢမ်ႇ(Siam) ဢၼ်ယူႇၼွၵ်ႈၶဵတ်ႇ လႅၼ်ႊယူင်သၢင်းၼၼ့် မႃးသူင်ႇၶူဝ်းၾၢၵ်ႇၶွင်တွၼ်ႈၸူး ႁေႃၶမ်းၶႄႇသေ လႆႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇလၢႆလၢႆၵမ်း”
ဝႃႈၼႆ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈတႅမ်ႈမၢႆတမ်း ၸဝ်ႈဝွင့်ဢၢၼ်ၵေႃႈ လႆႈတႅမ်ႈ မၢႆဝႆ့ ဝႃႈ
“ၵၢပ်ႈယူင်ၼိင် ပီႊႁႅၵ်ႈ(ပ.ၶ ၁၂၀) လိူၼ် ၁၂ (December)ၼၼ့် မိူင်းသယၢမ် ဢၼ်ယူႇၽၢႆႇၼွၵ်ႈၶဵတ်ႇမိူင်းယူင်သၢင်း လႆႈသူင်ႇၽွင်းတၢင်ႇမိူင်း လႄႈ ၶူဝ်းၾၢၵ်ႇၶွင်တွၼ်ႈ”
ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈ လွင်ႈမၢႆတမ်းလွင်ႈၶုၼ် ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင့်တီ့သုၼ့်တီ့ၵေႃႈ မီးလွင်ႈတႅမ်ႈဝႆ့ဝႃႈ
“ၵၢပ်ႈ ၸဵၼ့် ပီႊထီႈ ၆ (ပ.ၶ ၁၃၁) ၼႂ်းလိူၼ် ၁၂ (December)ၼၼ့် မိူင်းသယၢမ် ဢၼ်တင်ႈယူႇၼွၵ်ႈၶဵတ်ႇမိူင်းရိုဝ့်ၼၢၼ် လႆႈသူင်ႇၽွင်းတၢင်မိူင်း လႄႈ ၶူဝ်း ၾၢၵ်ႇတွၼ်ႈ”(Ma Yao ၁၉၉၀:၁၉၃)ၼႆဝႆ့။
လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆ့ မၼ်းၼႄဝႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁၢၼ့်ပွတ်းဢွၵ်ႇ(ပ.ၶ ၂၅-၂၂၀) ၼၼ့် မိူင်းသယၢမ် လႆႈသူင်ႇၽွင်းတၢင်မိူင်း လႄႈ ၶူဝ်းတွၼ်ႈၸူးထိုင် ပဵၼ်သွင်ပွၵ်ႈ လူၺ်ႈလတ်းၽၢၼ်ႇယူင်သၢင်း(ဝဵင်းၸၢင်ႉ)။ ပွင်ႇဝႃႈၼႆ့ လုၵ့်တၢင်းမိူင်းတႅၼ်(ထႅၼ်) ၽၢႆႇပွတ်းတၢင်းတူၵ်း ၼႂ်းမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇယၢမ်းၸင်ႇ ၼႆ့သေၵႂႃႇ။ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈတႄ့ၵေႃႈ သမ့်ၸႂ်ႉတိုဝ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလတ်းၽၢၼ်ႇ မိူင်းဝႅတ့်ၼၢမ်းသေ မုင်ႈၼႃႈၶိုၼ်ႈၸူးပွတ်းတၢင်းႁွင်ႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇလိၵ်ႈမၢႆ တွင်း လွင်ႈတၢင်းၶွင်ယႂႅၼ်ႈႁူင် ဢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆ့ သၢႆပိုၼ်းၶိုၼ်ႁၢၼ့် ၵၢပ်ႈပၢၼ် လင်ၼၼ့်တႅမ်ႈဝႆ့ၸိုင် မိူင်းသယၢမ် မီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတင်းၸၢဝ်းမၢၼ် လႄႈ ယီ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ယီ့ၸႂူဝ်း(မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း သိုဝ်ႇၶျွၼ်ႈ-ယူႇၼၢၼ်ႇ လႄႈ ၵူၺ်ၸႂိူဝ်း)သေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼွၵ်ႈၸၢႆးလႅၼ်ႊ။ ဢၼ် ပဵၼ်လွင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း ၽၢၼ်ႇမိူင်းဝႅတ့်ၼၢမ်းၼၼ့်သမ့် ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၽွင်းတၢင်ႇမိူင်းတၢင်ႇမိူင်း တေပႆၶၢဝ်းတၢင်းၶဝ်ႈၸူးႁေႃၶမ်းၶႄႇၼၼ့် တေလႆႈၽၢၼ်ႇလတ်းလွင်ႈႁပ့်တွၼ်ႈ ၼႂ်းၶဵတ်ႇမိူင်းရိုဝ့်ၼၢၼ်ဢွၼ်ႇတၢင်း။ လွင်ႈၼႆ့ လႅပ်ႈပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်မိူင်းသျဵမ်း ဢမ်ႇၼၼ် သယၢမ် ဢၼ် ပဵၼ်ပဵၼ်မိူင်းၵႂ်ႈ ၸမ်တင်းဝႅတ့်ၼၢမ်း လႄႈ လၢဝ်းလႆႈၵပ်း သိုပ်းတင်းၶႄႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ။ တီႈဢေႇသုတ်းၵေႃႈ မီးၼႂ်းလိၵ်ႈမၢႆတွင်းၶႄႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶုၼ် ႁၢၼ့်(၂၀၆ B.C- ၂၂၀ A.D)။
လွင်ႈဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ်ဝႆ့ ယၢမ်းလဵဝ်တႄ့ၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ တီႈ ဢေႇသုတ်းၼၼ့် လႆႈမီးမိူင်းတႆးယူႇ ၂ မိူင်း ၽွင်းယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်။ မိူဝ်ႈ ပူၼ့်မႃးသွင်ႁဵင် ပီႊၼၼ့် မီးမိူင်းၼိူင်ႈ တင်ႈယူႇပွတ်းၸဵင်ႇ ၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း၊ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီးယူႇၼွၵ်ႈလႅၼ်ႊယူင်ႇသၢင်း၊ တႃႇတေသူင်ႇၽွင်းတၢင်ႇမိူင်း လႄႈ ၶူဝ်းတွၼ်ႈၸူးႁေႃၶမ်းၶႄႇၼၼ့် လႆႈၵႂႃႇတင်းသဵၼ်ႈတၢင်းယီ့ၸႂူဝ်း။ မိူင်းၼၼ့်ၼႆ့ ပဵၼ်မိူင်းပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးတႆး(ယႂ်ႇ)၊ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်တင်ႈမီးယူႇထုင့် မႄႈၼမ့်ၶူင်း၊ မႄႈၼမ့်ၵဵဝ် လႄႈ မႄႈၼမ့်ၶွင်။ ထႅင်ႈမိူင်းၼိူင်ႈတႄ့ၵေႃႈ မီးယူႇ ၽၢႆႇၼႃႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ တႃႇသူင်ႇၽွင်းတၢင်းမိူင်းၸူးမိူင်းၶႄႇၼၼ့် လႆႈၸႂ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းၽၢႆႇႁွင်ႇမိူင်းဝႅတ့်ၼၢမ်း။ သင်ဝႃႈမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်းၸွမ်း ၼင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈသၢႆပိုၼ်းၶႄႇ ၼင်ႇဝႃႈ မႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆ့ၸိုင် လွင်ႈၼိူင်ႈဢၼ်လႆႈမႃးတႄ့ၵေႃႈ သင်ၸိူဝ့်ယုမ်ႇ ႁပ့်ဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇ ငဝ်ႈတိုၼ်းတႆးၼႆ့ ပဵၼ်ပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်းၶႄႇပိူင်လူင်မၼ်း ၸိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းၵႂၢင်းသီ လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ်(ႁွင်ႇ)မိူင်းဝႅတ့်ၼၢမ်း၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ဢၼ် မိူင်းတႆးယူႇႁၢင်ႇၵႆၵၼ်ၼိူင်ႈမိူင်းမီး ယူႇ ၼိူင်ႈတၢင်းၼႆ့ၼႆ့ ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁူႉဝႃႈ ၸၢဝ်းတႆးႁဵတ်းႁိုဝ် ၵွင့်ၵၢႆႇမီးတီႈယူႇၵဝ်ႇငဝ်ႈ တိုၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼႆၼၼ့် လူဝ်ႇ လႆႈၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႃႈ ပဵၼ်ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵၢၼ်ၶၢႆ့ယၢႆ့တီႈယူႇၼႆၵွၺ်းယဝ့်။ ပွင်ႇဝႃႈ မီး လွင်ႈလုၵ့်တၢင်းမိူင်းပွတ်းဢွၵ်ႇသေ ၶၢႆ့ယၢႆ့သူႇၸူးမိူင်းပွတ်းတၢင်းတူၵ်းၸွမ်း ၼင်ႇၶေႃႈၶၢတ်ႈလၢမ်းၸဝ်ႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် ၼင်ႇလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ဝႃႈမႃး ပႃႈၼိူဝ် ၼႆ့ၼၼ့်ယဝ့်။
ၵၢၼ်ၶၢႆ့ယၢႆ့ယူႇသဝ်းၼၼ့် လႅပ်ႈပဵၼ်မႃးတင်းႁိုင်တင်းၼၢၼ်ယဝ့်။ ဢမ်ႇ သင်ၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ် မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၵွၼ်ႇၼႃႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁၢၼ့် ဢမ်ႇၼၼ် ၵွၼ်ႇၼႃႈၸူဝ်ႊ ပၢၵ်ႇပီႊၶရိတ့် ၂၀၆ ပီႊ၊ ပိူဝ်ႈတႃႇသမ့် ပေႃးတေၶၢႆ့ယၢႆ့ၵႂႃႇ တင်ႈ ႁၢၵ်ႈလႄႈသၢင်ႈဝၢၼ်ႈ ပႅင်မိူင်း တေႃႇပေႃးႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇပဵၼ်မိူင်းယႂ်ႇမိူင်း လူင်လႆႈ။ ဢၼ်လီသေလၢႆႊ တႄ့ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလိၵ်ႈလၢႆးၶႄႇ တႅမ်ႈမၢႆဝႆ့လွင်ႈဢႃႇ ၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းၸၢဝ်းတႆးၼၼ့်ၵွၺ်းယဝ့်။
ၶၢဝ်းယၢမ်းၵေႃႈ ပူၼ့်ၵႂႃႇထႅင်ႈလၢႆပၢၵ်ႇပီႊသေ သမ့်မီးလိၵ်ႈမၢႆတွင်း ၶႄႇတူၵ်ႇထိုင် လွင်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းတႆးၸုမ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ယူႇတၢင်းပွတ်းၸဵင်ႇ ၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၶႄႇ ၼႂ်းမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇဝၼ်းၸင်ႇၼႆ့။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း ၼႆ့တႄ့ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ့် ႁိၵ်ႈႁွင့်တႆးၸုမ်းၼၼ့် လႄႈ ဢိၵ်ႇပႃးတင်းၵူၼ်းပႃႇ ထူၼ်ႇလၢႆလၢႆၸုမ်းၼၼ့်ဝႃႈ “မၢၼ်” ၼႆ သေ သမ့်ၸႅၵ်ႇဝႆ့ထႅင်ႈဝႃႈ “မၢၼ်ၶၢဝ်”၊ “မၢၼ်လမ်” သေဢမ်ႇၵႃး သမ့်ပၢႆမီးပႃးထႅင်ႈ ၸုမ်းယွၺ်ႈယွၺ်ႈ ထႅင်ႈတင်းၼမ် လၢႆ။ လုၵ့်တီႈလိၵ်ႈမၢႆတမ်းၼႆ့ၼၼ့်ယဝ့် ဢၼ်ၸဝ်ႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ်ယုမ်ႇ ယမ်ဝႃႈ ၸုမ်းမၢၼ်ၸုမ်း ၼိူင်ႈလႆႈပဵၼ်ပူႇ မွၼ်ႇၸၢဝ်းတႆး (ယႂ်ႇ) ၼႆ။
မၢၼ်- ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး
မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူင်းၼၢၼ့်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ်တင်း ပၢၼ်ၶုၼ်ၶႄႇထၢင်ႈ(ပ.ၶ ၆၁၈-၉၀၇) ၼၼ့် မီးၽိုၼ်လိၵ်ႈမၢႆတမ်းဢၼ်လီ ၶဝ်ႈၸႂ်ၼၼ့်ၽိုၼ်ၼိူင်ႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆ့လွင်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆလၢႆၸုမ်းၼႂ်းမိူင်း ယူႇၼၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းမိူင်းၶႄႇ။ ၾၢၼ်ၶျူဝ်ပဵၼ် လုမ်းလၢင်း ၶုၼ်လူင်ၵေႃႉၼိူင်ႈၼၼ့် လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းသေ တႅမ်ႈမၢႆဝႆ့လွင်ႈမၢၼ်သူး (လိၵ်ႈမၢႆတမ်းလွင်ႈၸၢဝ်းမၢၼ်)ၼႆၼၼ့်မႃး။ “မၢၼ်” ၼႆ့ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ် ႁွင့်တေႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၸၢဝ်း “ႁၢၼ့်” ဢမ်ႇၼၼ့်ၵေႃႈ မၢႆထိုင်ဝႃႈပဵၼ် ၵူၼ်းလိူင်းထိူၼ်ႇပႃႇ။ ၾၢၼ်ၶျူဝ် လႆႈတႅမ်ႈဝႆ့ လွင်ႈၵၢၼ်ဢုပ့်ပိူင်ႇၽွင်းငမ်း၊ လွင်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ လွင်ႈၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းလၢႆလၢႆယိူင်ႈ ၶွင်ၸုမ်းၸၢဝ်း မၢၼ်လၢႆလၢႆၸၢဝ်း။ ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ်တင်းလၢႆၵေႃႈ မီးတၢင်း ႁၼ်ထိုင် မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်မၢင်ႊၸုမ်း ဢၼ်ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ့် တူၵ်ႇၶႆႊထိုင်ၼၼ့် ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢၼ်ႁိၵ်ႈႁွင့်တေႃႇ ပူႇမွၼ်ႇၸၢဝ်းတႆး လႄႈ လွင်ႈတၢင်းလွၼ့်မွၼ်း ၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၼၼ့်ၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူႉႁၼ်ထိုင် ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်ဢုပ့်ပိူင်ႇၽွင်းငမ်း၊ လွင်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းၸၢဝ်းတႆးဝႆ့ၸွမ်းယူႇ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ့် တႅမ်ႈဝႆ့ဝႃႈ...
“ၸၢဝ်းမၢၼ်ပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ့် မီးလွၵ်းလိင့်လႅၼ် တေ့တေ့၊ လႆႈၸႂ်ႁႃၸူၼ်ၵိၼ်ပိူၼ်ႈ၊ ဝၢႆးသေ ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈသွမ်ႈ ၼႃးယဝ့်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၽိုၵ်းလဵၼ်း ၽိုၵ်းလၢႆးယူႇသေႇ သေႇ။ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈဝွင့်ဢမ်ႇတင်ႈတပ့်ဝႆ့ ၄ ၽၢႆႇၸိုင် ဢမ်ႇ ၸၢင်ႊၵေႈလိတ်ႈလႆႈ လွင်ႈ ႁၢဝ့်ႁၢႆ့ၶွင်ၸုမ်းၸၢဝ်းၼႆ့လႆႈ… ၸုမ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ဢၼ်လႆႈမႃးတင်းမူတ်းၼႆ့ ႁူမ်ႈသေႁိၵ်ႈႁွင့် ဝႃႈ တူင်ႊၶျူၼ်ႉဝူႇမၢၼ်။ ၵူၼ်းၸၢႆး လႆႈၸႂ်ၸွၵ်းၶူၼ်ႁူဝ် ပဵၼ်ပူမ်။ ၽူႈယိင်းသမ့် လႆႈၸႂ်ပွၺ်ႇယွၼ်ႇၶူၼ်ႁူဝ်။ ၶဝ်ႁူမ်ႈ ၵၼ် ယူႇပဵၼ်ဝၢၼ်ႈယႂ်ႇဝၢၼ်ႈလူင် ဢၢၼ်ႇပဵၼ်ပၢၵ်ႇလင် ႁိူၼ်း။ မီးဝူဝ်း လႄႈ မီးမႃႉမွၵ်ႈ ၂၀၀ တူဝ်။ မီးၸဝ်ႈၽီပဵၼ် တီႈၼပ့်ထိုဝ်ဝႆႈသႃ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၽႅၼ်ႈၽႄးသေ ၼုင်ႈ မႆႊ။ ဢဝ်ၼင်ဝူဝ်းၼင်ပႄ့ၸိူဝ်းၼႆ့သေ ဝဵၼ်းတူဝ်…။ ၸၢဝ်း မၢၼ်ၶၢဝ်ယူႇၼႃႈဝၼ်းတူၵ်း၊ မၢၼ်လမ်သမ့် ယူႇၼႃႈဝၼ်း ဢွၵ်ႇ။ မိူဝ်ႈ ပ.ၶ ၇၄၂-၇၅၅ ၼၼ့် မီးၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊဝၢၼ်ႈ ႁိူၼ်းၵူၼ်းၶပ့်ယႆၵၼ်တင်းလၢႆသေ မီးဝူဝ်းလႄႈမႃႉ တဵမ် ထုင့်မိူင်း”(ၼႃႈ ၇-၉)။
မၢၼ်ၸုမ်းၼိူင်ႈလႄႈၸုမ်းၼိူင်ႈၼၼ့် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႄႈၽိင်ႈငႄႈ ၶဝ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ပူၼ့်မႃးလၢႆႁဵင်ပီႊၼႆ့ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူင်ႇၵူၼ်း လႄႈ ၽိင်ႈၶဝ် လႅၵ်ႈလၢႆႊၵႂႃႇတေ့တေ့ဝႃႈဝႃႈ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မီးယူႇလွင်ႈၼိူင်ႈ ဢၼ် ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် ၵႆ့လေႇဢၢင်ႈဢိင်သေႇသေႇတႄ့ၵေႃႈဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈ ၽိင်ႈထုင်းၵဝ်ႇၵႄႇၸၢဝ်းတႆးၼႆယဝ့် ဢၼ်ယင်းတိုၵ့်သိုပ်ႇပုတ်ႈၵၼ်မႃးတေႃႇ ထိုင်ဝၼ်းၸင်ႇၼႆ့၊ ပႅၵ့်သမ့်ဝႃႈဢမ်ႇၵိုတ်းလိူဝ် ၼမ်သင်ၵႃႊႁိုဝ်ယဝ့်သေတႃႉ ၵေႃႈ ၼႆယဝ့်။ ၼၼ့်ၸမ်း ပဵၼ်လွင်ႈ ဢၼ်ၾၢၼ်ၶျူဝ် တႅမ်ႈမၢႆဝႆ့ဝႃႈ ….
“ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶိူဝ်းၶဵဝ်ႈလမ်၊ ၶဵဝ်ႈၶမ်း၊ ၶဵဝ်ႈငိုၼ်း၊ သမ်းၶႃလၢႆး၊ သမ်းၼႃႈလၢႆး ၸိူဝ်းၼႆ့ ယူႇသဝ်းလေႃးလႄး ၵၼ်ၸွမ်းၸိူဝ်း မိူင်းယူင်သၢင်း၊ ၶၢႆးၼၢၼ်။ ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဵဝ်ႈ လမ်ၶဝ်ၼၼ့် ဢဝ်ယၢင်ႊႁၵ့်ထူၶဵဝ်ႈၶဝ် ႁႂ်ႈပေႃးလမ်။ ၸၢဝ်း မၢၼ်ၶဵဝ်ႈၶမ်းသမ့် ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၶမ်းသေ ႁူမ်ႇသုပ်းၶဵဝ်ႈၶဝ်။ ပေႃးႁပ့်ၶႅၵ်ႇၸိုင် သုပ်းၶဵဝ်ၶမ်း၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၸင်ႇ ၵွၺ်ႈထွတ်ႇဢွၵ်ႇ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆ့ၼႆ့ ၸွၵ်း ၶူၼ်ႁူဝ်ဝႆ့ၼိူဝ် ၸိၵ်းႁူဝ်။ ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းသီၶဵဝ်ယၢဝ်းႁူမ်ႇသူၼ်ႈ၊ ပဵၼ် ႁၢင်ႊလၢႆလၢႆမဵဝ်း ၸွမ်းၼင်ႇတၢင်းလႆႈၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ သိူဝ်ႈ ၶူဝ်းၼုင်ႈၶဝ်ၼၼ့် ပိုၼ့်ၽႅၼ်ႇၵႆ့ပဵၼ်သီလႅင်သေ မီးလၢႆး ၶဵဝ်။ ၸၢဝ်းမၢၼ် ဢၼ်သမ်းလၢႆးတီႈၼႃႈၼၼ့်သမ့် သမ်း လၢႆးတင်ႈတႄႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႅင်ၵိူတ်ႇမႃး လႆႈၼိူင်ႈလိူၼ်။ ပေႃးဢဝ်ၶဵမ် သမ်းတႅင်း ယဝ့် ၸင်ႇဢဝ်သီလမ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် သီၶဵဝ်မႂ်ႊမႆ့ တႃးၸွမ်းၼႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႅင်…(လွင်ႈတၢင်း ၶၢတ်ႇႁၢႆ ၼႂ်းၽိုၼ်ငဝ်ႈ)… ၸၢဝ်းမၢၼ် လၢႆလၢႆၸၢဝ်းၸိူဝ်း ၼႆ့ ပဵၼ်ၽၢႆႇတႂ်ႈၽၢႆႇဢုပ့်ပိူင်ႇမိူင်းသီႉဢၢၼ် ၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်း ၼၢၼ်ၸဝ်ႈ။ ပေႃးမီးသိုၵ်းမီးသိူဝ်မႃးၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်း ၶၢၼ်းဢွၵ်ႇသိုၵ်းတႃႇသေႇ”(ၼႃႈ- ၄၂)။
လၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႈသေႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၼႆ့ၼႆ့ ၼႄဝႃႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်ၸုမ်းၼႆ့ ပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇၸၢဝ်းတႆးတေ့တေ့။ မၼ်းၼႄဝႃႈ မိူဝ်ႈယၢမ်းပၢၼ်ၼၼ့် ပႅၵ့်သမ့် ဝႃႈတႆး ပေႃးတင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းတီႈယူႇသဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းယဝ့် သေတႃႉၵေႃႈ ၵႆ့တူၵ်းယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈႁႅင်းပွင်ႊၽွင်းငမ်းမိူင်းၼၢၼ်ၸဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇ ၶၢၼ်းၵႂႃႇတိုၵ်းသိုၵ်း မိူၼ်ၸိူဝ့်ၼင်ႇ ၸၢဝ်းတႆးထုၵ်ႇတၢင်းဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမၢၼ်ႊ လႄႈ ၶႄႇၶၢၼ်းၵႂႃႇ တိုၵ်းသိုၵ်း ၼႂ်းၵၢပ်ႈယၢမ်းပၢၼ်လင်ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ့်။ ပပ့်လိၵ်ႈမၢႆးတမ်းလွင်ႈၸၢဝ်းမၢၼ် ယင်းၸီ့ပိူင်းႁႂ်ႈႁၼ်ပႃး လွင်ႈလေႃး လႄးၵၼ် ၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းဢၼ် ယူႇႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်၊ လႄႈ ၽိင်ႈၵၢၼ်ႁႃၵိၼ် လဵင့်တွင့် ၸၢဝ်းမၢၼ်ၸုမ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၽူႈႁူႉမေႃၶဝ် ၵႆ့တူၵ်ႇထိုင်ယူႇသေႇသေႇ တႄ့ ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵင့်ၸၢင့်၊ ယဝ့်ၵေႃႈ လွင်ႈၽုၺ်ႇတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ “မၢင်” ၼႆၼၼ့် ပဵၼ်သဵင် ၶႄႇ ဢၼ်လုၵ့်တီႈၵႂၢမ်းတႆးဢၼ်ဝႃႈ “မိူင်း” ၼႆမႃး။ ၸၢမ်းထတ်းသၢင်တူၺ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း ၼႂ်းပပ့်လိၵ်ႈမၢႆ တွင်း ဢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆ့ဝႃႈ...
“ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶိူဝ်မၢင်ၶဝ်ၼႆ့ ပဵၼ်ၶိူဝ်းဢၼ်လိူတ်ႈ လေႃးတင်းၶၢႆးၼၢၼ်။ ၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ “မၢင်”ၼႆ့ မၢႆထိုင် ႁူဝ် ၼႃႈၶိူဝ်းၼႆ့သေ ႁွင့်ႁိၵ်ႈၸုမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ “မၢင်ၸဝ်ႈ”။ မီး တီႈယူႇသဝ်းၼႂ်း လႅၼ်ႊတွၼ်ႊဢၼ်ၵႂၢင်ႈယႂ်ႇတေ့တေ့၊ ၵႂၢင်ႈတင်ႈတႄႇဢဝ်ပွတ်း ၸၢၼ်းမိူင်းယူင်သၢင်း တေႃႇပေႃး ထိုင်ထၢင်ၾိူင်း လႄႈ ၾိူင့်လၢၼ်ယူင်။ ယဝ့်ၵေႃႈ သိုပ်ႇမႃး သမ့်ပဵၼ် ၸုမ်းမၢၼ်ထဵၼ်းလဵၼ် လႄႈ မၢင်ထူႇႁဝ်း။ တီႈ တႃႉထၢၼ်မၢင်ၼၼ့် မီးၶိူဝ်းမၢင်ၸၢဝ်းၶျင်း၊ ၸၢဝ်းၶျိူင့်၊ ၸၢဝ်းၶူင်ႇ၊ ၸၢဝ်းသဵၼ်း၊ ၸၢဝ်းသိုဝ်ႊ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆ့ ပဵၼ်ၶိူဝ်း ၸၢဝ်းလဵဝ်ၵၼ်။ ယူႇႁိူၼ်းတိၼ်သုင်။ ဢမ်ႇမီးႁူဝ့်မိူင်း။ ဢဝ် ယၢင်ႁၵ့်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈတီႈၶဵဝ်ႈ။ လႆႈၸႂ်ၼုင်ႈသိူဝ်ႈသီၶဵဝ် လႄႈ ၼုင်ႈၵူၼ်မၼ်ႈ။ လႆႈၸႂ်ဢဝ်မႆ့ဝၢႆ လႄႈ ၵၢၼ်ႈတွၵ်ႇႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈႁၢင်ႈၶိူင်ႈၸွမ်းဢႅဝ် လႄႈ တူဝ်ၶိင်း။ လႆႈၸႂ်ဢဝ်ၽႃႈၽႄး လႅင်ၶဵၼ်းႁူဝ်သေယဝ့် ပွၺ်ႇယွၺ်းႁွၺ်ႈႁၢင်ၽႄးဝႆ့ၽၢႆႇလင်။ ၼၢင်းယိင်းသမ့် လႆႈၸႂ်ႁူမ်ႇၽႅၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၅ သီ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႆ့ လႆႈၸႂ်ႁဵတ်းၶႄ့လၢင်းယူႇၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆ့။ လဵင့် ၸၢင့်ဢၼ်ယႂ်ႇပဵင်းတူဝ်ၵႂၢၺ်း။ ၵူႊလင်ႁိူၼ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸၢင့် သေထႆၼႃး။ ဢဝ်ၶီႈၸၢင့်ႁဵတ်းၽိုၼ်းသႂ်ႇၾႆး။ မိူဝ်ႈပီႊထီႈ ၁၀ ၵၢပ်ႈၸိူၼ်းယႂဵၼ်ၼၼ့် တပ့်ၼၢၼ့်ၸဝ်ႈၶွင် ၸဝ်ႈဢၢႆႈ မႂိူဝ်ႇသုၼ်ႊ ၶဝ်ႈမႃးတိုၵ်းတေႃး လိၼ်လႅၼ်ႊၸိူဝ်းၼႆ့သေ ယဝ့် မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ ၂၁ လိူၼ် ၁၂ ပီႊထီႈ ၃ ၵၢပ်ႈႁၼ်ထူင်း (ပ.ၶ ၈၆၂) ၼၼ့် တပ့်ၼၢၼ့်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၶဝ်ႈမႃးတိုၵ်းတေႃး ၼႂ်း လိၼ်လႅၼ်ႊၼႆ့ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ။ ၶိူဝ်းမၢၼ်ၸၢဝ်းမူင်ၶဝ် ယင်း ဢွၼ်ၵၼ်ႁူမ်ႈယူႇ ႁိမ်းၾင်ႇၼမ့်သူးလီ့ ၼႂ်းလႅၼ်ႊ ဢၢၼ်ၼၢၼ် ယူႇမွၵ်ႈ ၂၀၀၀-၃၀၀၀ ၵေႃႉ”။
ယဝ့်ၵေႃႈ ယင်းမီးထႅင်ႈဝႃႈ…
“ၽၢႆႇတၢင်းပွတ်းဝၼ်းတူၵ်း မႄႈၼမ်ႉလၢၼ်ႉၸၢင်ႉ (လၢၼ်ၶျၢင်း- ၼမ်ႉၶွင်)ၼၼ့် ပဵၼ်တီႈယူႇၸၢဝ်းယႂေႉထၢၼ် ၽူးၸိုဝ်။ ၸုမ်းၼႆ့ ၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးလႄးတင်း ၸၢဝ်းဝင်ႈၸီ ၸိုဝ်ႇသေ။ ၽၢႆႇတၢင်းယူင်ႇသီးၼၼ့် ယင်းမီးပႃးတပ့်ၸုမ်း ၼိူင်ႈသေ လူးၵွၼ်ႇ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ယင်းမီးလွင်ႈလေႃး လႄး ၵၼ်တင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶဵဝ်ႈၶမ်း၊ ၶဵဝ်ႈလမ်၊ ၶဵဝ်ႈငိုၼ်း၊ သမ်း လၢႆးၸွမ်းၶႃ။ မႃသေႊ လႄႈ ဝင့်ဝႆႈယီ့ ၶႃၼႆ့ ပေႃးတေလၢတ်ႈ ၼိူင်ႈၵမ်းၼိူင်ႈၶေႃႈၸိုင် လႆႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ် ၃-၄ ၵမ်း ၸင်ႇၵွၺ်ႈပွင်ႇၸႂ်။ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶဝ်ၼႆ့ မီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ တင်း ႁိူဝ်ထၢၼ်ယူႇတႃႇသေႇ”
ပပ်ႉမၢၼ်သူး ယင်းလႆႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆ့လွင်ႈလၢႆးယူႇသဝ်းၸူဝ်ႊပၢၼ်၊ လၢႆး ၵၢၼ်ႁႃ ၵိၼ်လဵင့်တွင့်၊ လၢႆးဢုပ့်ပိူင်ႇၽွင်းငမ်း လႄႈ ၸၼ့်ထၢၼ်ႈတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ်ဝႆ့ ႁူဝ်ယွၺ်ႈႁူဝ်ယႅမ်းမၼ်းယူႇ။ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ယင်းတိုၵ့် ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း ဢၼ်ၸၢဝ်းတႆးၶဝ် တူင့်ၼိုင်တိုဝ်းၵမ်ႊဝႆ့ယူႇ မၢင်ႊတီႈ မၢင်ႊတွၼ်ႊ ဢိၵ်ႇပႃးတင်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ၽွင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ့် လၢတ်ႈ ဝႆ့ဝႃႈ…
“ၵၼ်ႊတွၼ်ႊထီႈ ၇ ၼၼ့် လၢတ်ႈလွင်ႈ ၶိူင်ႈၶူဝ်းၶိူင်ႈၸႂ်ႉ တိုဝ်း၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၼႃး၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇထူဝ်ႇ၊ ပေႃၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ၶဝ်ႈ ငုၵ်း။ ႁဵတ်းၼႃးၼႆ့ ၼိူင်ႈပီႊလႂ် ႁဵတ်းၼိူင်ႈႁူင်းၵွၺ်း။ ပၢတ်ႇ ၶဝ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ်ပႅတ်ႇ။ လိူၼ် ၁၁-၁၂ သမ့် ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၶႅပ်ႇၸိူဝ်ႉ လူင် ၼႂ်းၼႃးၶဝ်ႈၸၢဝ်ႈ။ ပေႃးထိုင်ယၢမ်း ပီႊမႂ်ႇ မွၵ်ႈလိူၼ် ၁ လိူၼ် ၄ ၵေႃႈ ပၢတ်ႇၶဝ်ႈၶႅပ်ႇ ၸိူဝ်ႉလူင် ၼၼ့်လႆႈယဝ့်။ ဝၢႆးသေ ၼၼ့်သမ့် သိုပ်ႇၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၸၢဝ်ႈ လႄႈ ၶဝ်ႈၶႅပ်ႇ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄ့ ဢဝ်ၶိူင်ႈလုၺ်သေ ႁဵတ်းၽွင်ႈ ၶဝ်ႈသွၺ်း။ ဢမ်ႇႁဵတ်းသင်တၢင်ႇမဵဝ်း။ ၶဝ်ႈၸၢဝ်ႈတႄ့ ဢဝ်မွင်ႊႁဵတ်း လဝ်ႈ။ မၢၵ်ႈထႆဢၼ်ဢဝ်ထႆၼၼ့် ယၢဝ်း ၄ ထတ်းၶႄႇ။ မွၼ့် ထႆယၢဝ်း ၁၀ ထတ်း။ ဢဝ်ဝူဝ်းသွင်တူဝ်ႁဵတ်းၵူႈ ၵၼ်သေထႆ ၼႃး။ ၼႂ်းၵႄႈမွၼ့်ထႆ လႄႈ ဝူဝ်းၼၼ့် ႁၢင်ႇၵၼ် ယူႇမွၵ်ႈ ၇-၈ ထတ်း။ လႆႈၸႂ်ႉ ၵူၼ်းၶႃႈၵေႃႉၼိူင်ႈယိပ်းၵၢၼ်း ၶေႃးသေ ၵေႃႉၼိူင်ႈသမ့် ၸုင်ဝူဝ်းၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ။ ထႅင်ႈၵေႃႉ ၼိူင်ႈသမ့် ယိပ်းၵၼ်းထႆ။ ႁဵတ်းၼႆသေ ထႆၼႃး။ ၶုၼ်ၵႂၢၼ်း ၽွင်းမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၾၢႆႇၽွင်းငမ်း လႄႈ ၾၢႆႇတပ့်သိုၵ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ် ၼၼ့် ၸီ့သင်ႇႁႂ်ႈၶႃႈတႆး ဢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းၼၼ့် ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ၵုမ်းၵွၼ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၼႃး။ သင်ၶႃႈတႆးၸိူဝ်းၼၼ့် ၵႂႃႇတဵၵ်း တဵင်မိပ်ႇၵိၼ် ၶဝ်ႈၼမ့်တၢင်းၵိၼ်တီႈၶႃႈၸိူဝ်း ဢၼ်ႁဵတ်း ၼႃးယူႇၼၼ့်ၼႆၸိုင် လႆႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၼ်ႉပေႃႉ၊ ပေႃႉထိုင်တၢႆ ၵေႃႈယင်းမီး။ ၵူၼ်းထၢၼ်ႈၶႃႈၶဝ်ၵေႃႈ မီးၼႃးတိတ်းၸပ်း ၵၼ်ယူႇမွၵ်ႈ ၃၀ လီ့။ ဢဝ်ၼမ့်ၼႂ်းႁူၺ်ႈ သႂၢင်းၶဝ်ႈၼႃး။ ဢမ်ႇမီးၾူၼ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈယင်းဢွၵ်ႇမၢၵ်ႈပူင်း လီယူႇ။ ပေႃးဝၢႆး ပၢတ်ႇၶဝ်ႈယဝ့်ၸိုင် ၸဝ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်ၶုၼ် ၸၢဝ်းမၢၼ် တေ ၸႅၵ်ႇၸၢႆႇၶဝ်ႈပၼ် ၵူႊႁေႃၵူႊႁိူၼ်း ႁႂ်ႈၵဵပ်းသိမ်းဝႆ့တႃႇႁႂ်ႈ ပေႃးၵိၼ်၊ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ့် ဢဝ်ၶဝ်ႈသႂ်ႇ ၼႂ်းယေးလူင် တင်းမူတ်း။”
“ၼႂ်းလႅၼ်ႊၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ်ၼၼ့် ဢမ်ႇမီးတူၼ်ႈ မၢၵ်ႇ မွၼ်း၊ ၵူၺ်းၼႃႇ မီးၵၢၼ်လဵင်ႉမႆလၢႆႈ...တူၼ်ႈမႆလၢႆႈ သုင်လၢႆသိပ်း ထတ်း(ၶႄႇ)။ ပေႃးထိုင်လိူၼ်သၢမ်မႃးၸိုင် တူဝ်မႆတေဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းၶႆႇ။ လၢႆးၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ် သၵ့်ယႂ်း တူၼ်ႈလၢႆႈၼၼ့် ပိူင်ႈၵၼ် တင်းၸၢဝ်းၶႄႇ။ ယႂ်းဢၼ် ထၢၼ်ႈမၼ်းလီၶႅမ့်ၼၼ့် ဢဝ်တေႃး ႁဵတ်းၽႃႈၽႄးသီၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ၊ တေႃးလၢႆးၶမ်းလေႃးၽႄး လႅင်တင်းသီ တပ်းမူၼၼ့် ပဵၼ်ဢၼ်လေ့ၵၼ်ႁဵတ်းတေ့တေ့။ ၼွၵ်ႈသေ ၼႆ့ၵေႃႈ ယင်းမီးၽႃႈၽႄးလၢႆးႁၢင်ႊလီလၢႆလၢႆမဵဝ်။ ၽႃႈၽႄး ထၢၼ်ႈလီၸၢဝ်းမၢၼ်တေႃးလႆႈမႃးၼၼ့် ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉ တိုဝ်းသုၼ်ႇတူဝ်၊ ဝဵၼ့်သေဝႃႈ ပဵၼ်ၽႃႈၽေးၼိူဝ့်ဢူၼ်ႈ ဢၼ်မီးလၢႆလၢႆသီၼၼ့်ၵွၺ်းၵွၼ်ႇ ပေႃးႁဵတ်းပဵၼ်ၽႃႈႁူမ်ႇ ၸင်ႇၵွၺ်ႈပၼ်ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း။ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸၢဝ်းမၢၼ် လႄႈ ၶုၼ်ၵႂၢၼ်းၽွင်းမိူင်းၶဝ်တႄ့ၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၽႄးဢၼ်ပၵ်း လၢႆးၶမ်း လႄႈ ပၵ်းၼင်ပေႃးလေႃၸွမ်း (ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ် ႁွင့် သိူဝ်ဝႃႈ ပေႃးလေႃမီ့ ဢမ်ႇၼၼ့် မူင်ႈလူင်)။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄ့ ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ် ဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းၽႅၼ်ႇၽႄး။ မိူဝ်ႈပီႊထီႈ ၃ ၵၢပ်ႈထႆ့ႁိူဝ် (ပ.ၶ ၈၃၀) ၸုမ်း ၸူၼ်ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇ တိုၵ်းတေႃး လိၼ်လႅၼ်ႊသိုဝ်ႇၶျွၼ်ႇသေ တီ့သႅဝ်ႈဢဝ် ၸၢင်ႊတေႃးၽႃႈၽႄး ဢၼ်မီးၽီမိုဝ်းလီ လႄႈ ၵူၼ်းႁႅင်း ၵၢၼ်ၼၢင်းယိင်း မႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ့် မႃး ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ မေႃႁဵတ်းၽႃႈၽႄး ဢၼ်ပဵၼ်ၽႃႈ ၽႄးသႅၼ်းမၢင်မၢင်လႆႈ”။
ၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊၸၢဝ်းမၢၼ်ၼၼ့် “ၸၢင့်မီးယူႇၼႂ်းလႅၼ်ႊၶႆးၼၢၼ် တင်း ပႃးၼၢၼ်၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၺွပ်းမႃးလဵင့်ဝႆ့တႃႇထႆၼႃး”။ ၼွၵ်ႈသေၼႆ့ ယင်းမီး “မူ၊ ပႄ့၊ မႅဝ်း၊ လႃး၊ သိူဝ်ၸုမ်ႈ၊ ႁၢၼ်ႇ၊ ပဵတ်း ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းပႃႇ ၼႂ်း လွၺ်ၸိူဝ်းၼၼ့်ၵေႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၺွပ်းမႃးလဵင့်ဝႆ့ယူႇတင်းၼမ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၼမ့်လႅမ့်တၢင်းဝၢၼ်ၼိူဝ့် သတ်းၸိူဝ်းၼၼ့်တႄ့ ဢမ်ႇပဵင်းၼင်ႇ ၼိူဝ့် သတ်းဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၼ်းၼႂ်းတူင်ႇပိုၼ့်တီႈၼၼ့် လႆႈၸႂ် ၵိၼ်ၼိူဝ့်ဢမ်ႇပေႃးသုၵ်းပေႃးလိပ်း” ။
မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းၵွၼ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇဢႃႇပုမ်ႇလႄႈၶေႃႈမွၵ်ႇၶႆႊၶွင် ၸၢဝ်းတႆးဝႃႈၸိုင် ၵူၼ်းၸၢႆးတႆးၵူႊၵေႃႉၵေႃႉ ၵႆ့ပႃးမိတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လႅဝ်းၸပ်း တူဝ်ယူႇတႃႇသေႇ။ ၼႂ်းဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၼၢၼ့်ၸဝ်ႈၼၼ့် ၾၢၼ်ၶျူဝ်ႇ တႅမ်ႈမၢႆ တမ်းဝႆ့ဝႃႈ “ၸၢဝ်းၼၢၼ့်ၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆ့ ဢမ်ႇဝႃႈထၢၼ်ႈသုင်ႁိုဝ်ထၢၼ်ႈတႅမ်ႇ တိုၼ်းယိပ်းလႅဝ်းၵၼ်ၵူႊၵေႃႉ၊ ဢမ်ႇပၼ်ၽၢတ်ႇတူဝ်သေပွၵ်ႈ။ လႅဝ်းမိူင်း ၼၢၼ်ၸဝ်ႈၼႆ့ ဢဝ်လဵၵ်းလေႃႇ လႄႈ လဵၵ်းၵုင်း(လဵၵ်းလိပ်း) ဢွင်ႇလေႃးၵၼ် လၢႆပွၵ်ႈ။ ဢဝ်ၼေႃးၸူင်ႁဵတ်းပဵၼ်ၵၼ်းလႅဝ်း။ ယဝ့်ၵေႃႈ ဢဝ်ၶမ်း လႄႈ သႅင် ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၸွမ်း”။
ၼွၵ်ႈသေၼႆ့ ယင်းမီးၽိင်ႈထုင်းတၢင်ႇၸိူဝ့်တၢင်ႇမဵဝ်း ၸၢဝ်းမၢၼ် လႄႈၸၢဝ်း ၼၢၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် ဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ်သေ ယင်းတိုၵ့်တိုဝ်းၵမ်ႊၵၼ်ပၢၼ် သိုပ်ႇပၢၼ်။ ပိူင်လူင်မၼ်း တီႈလွင်ႈႁၢင်ႈၶိူင်ႈၼုင်ႈမႆႊ လႄႈ ၶိူင်ႈမၢႆတႃႊၶုၼ်။ ၾၼ်ၶျူဝ်လႆႈ တႅမ်ႈမၢႆ တမ်းဝႆ့ ၼႂ်းၵၼ်ႊတွၼ်ႊ ၈ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈၽိင်ႈထုင်း ၸၢဝ်းမၢၼ်ဢီၼၼ့်ဝႆ့ဝႃႈ...
“ၵူၼ်းၸၢႆးၶိူဝ်းၶျီမၢၼ်ၶဝ်ၼႆ့ ၼွၵ်ႈလိူဝ်သေ ၼုင်ႈ ၶူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇၸၢဝ်းႁၢၼ်ႉယဝ့် ယင်းလႆႈၸႂ်ဢဝ်ၽႃႈႁူမ်ႇ ၽိုၼ်ယႂ်ႇလူင်ဝဵၼ်းတူဝ်ယူႇတႃႇသေႇ...ၸၢဝ်းၼၢၼ့် ၸဝ်ႈ ၶဝ်ၼႆ့ ၵႆ့ဢဝ်ၽႃႈၽႄးလႅင်ၼိူဝ်ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ့် ၶဵၼ်း ႁူဝ်၊ တၢင်ႇၸၢဝ်းသမ့် ဢဝ်သီလမ်ၶဵၼ်းႁူဝ်၊ ၸွမ်းၸိူဝ်း ၶွပ်ႇ ၶဵၼ်းႁူဝ်ၼၼ့်သမ့် ပၵ်းပဵၼ်တုမ်ႇပဵၼ်တုမ်ႇ တိတ်းၸပ်း ၵၼ်၊ ဢဝ်မႆ့ဢၼ်မိူၼ်ၸိူဝ့်ၼင်ႇ ၽႅၼ်ႇၽၢႆ့ၼၼ့် ၵမ့်မူၺ်း ၶူၼ်ႁူဝ်သေ ဝႆ့ၵႂႃႇတၢင်းလင်၊ ယဝ့်ၵေႃႈ ဢဝ်ၽႃႈ ၽႄးႁူမ်ႇ ၶဵၼ်းမူၺ်းၶူၼ်ႁူဝ်ထႅင်ႈၸၼ့်ၼိူင်ႈယဝ့် ၸင်ႇဢဝ်ၶူၼ် ၼူၵ့် ပၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ် ၶဵၼ်းႁူဝ်ပိူဝ်ႈတႃႇ ၼႄလွင်ႈ ၸၼ့်တႃႊၶုၼ်... ပႆတိၼ်လၢႆႊ၊ ၶုၼ်ၼၢင်းၸၼ့် တႅမ်ႇလူင်းမႃးဢိတ်းၼိူင်ႈ ၼၼ့် ႁတ့်သၢႆဢႅဝ် ဢၼ်ဢဝ်ၶမ်းႁဵတ်းဝႆ့...ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်မီးၼမ့်ၵတ့်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် တိုၵ်းပေ့သိုၵ်းမႃး ၼၼ့် ဢမ်ႇမီးယူႇၼႂ်းပိူင် ၼင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈမႃးၼႆ့”။
“ၽႃႈၽႄးသီလႅင် လႄႈ သီလိူတ်ႈမူၼၼ့် ဢဝ်ဝႆ့ ပၼ်တႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈသၢင်ႈလွင်ႈလီလွင်ႈငၢမ်း ပုၼ်ႈတႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းတေ့တေ့တိူဝ်ႇတိူဝ်ႇၶဝ်။ သင်ယင်းတိုၵ့်မီးလွင်ႈ လီလွင်ႈၶႅမ့်ထႅင်ႈၵေႃႈ လႆႈႁပ့်ၼင်ပေႃးလေႃ ၽိုၼ်ယႂ်ႇတီႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပဵၼ်ၼင်ႇသိူဝ်ႈၼႄၸၼ့်တႃႊၶုၼ်။ ပေႃးတႅမ်ႇ လူင်းမႃးထႅင်ႈဢိတ်းၼိူင်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်သိူဝ်ႈၼုင်ႈသုပ်း ဢၼ် လူမ်ႈတၢင်းၼႃႈတင်းလင် တေႃႇပေႃးထိုင်ပၢႆၶႅၼ်။ ပေႃးသမ့် ထၢၼ်ႈတႅမ်ႇလူင်းမႃးထႅင်ႈၵေႃႈ မီးသိူဝ်ႈသုပ်းဢၼ်ၵွၺ်း လူမ်ႈၽၢႆႇၼႃႈဢူၵ်း လႄႈ တၢင်းလင်ၼၼ့် ၵွၺ်း။”
“ၽူႈယိင်းၶဝ် ဢမ်ႇတႃးမုၼ်ႈလုပ်ႈၽွင်သင်။ ဢမ်ႇ ယွမ့်ၶူၼ်တႃ။ ပေႃးပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၽူႈလီၼႆ ၼုင်ႈသိၼ်ႈမႆ လၢႆးၶမ်း။ သိၼ်ႈပွင်ႈၼိူဝ်ၼၼ့် ဢဝ်ၽႃႈလၢႆးၶမ်း သေႁၢင်ႈ ၶိူင်ႈဝႆ့၊ ဝီၶူၼ်ႁူဝ်လီငၢမ်းသေယဝ့် ၵဝ်ႈမူၺ်းဝႆ့ၼိူဝ်ၸိၵ်းႁူဝ်။ ဢဝ်သႅင်၊ ဢဝ်ၶမ်း၊ ဢဝ်ပိူၵ်ႇႁွၺ်၊ သႅင်ၶဵဝ် လႄႈ သႅင်လၢႆလၢႆ မဵဝ်းၸိူဝ်းၼႆ့ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈမူၺ်းၽူမ်ၶူၼ်ႁူဝ် လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်းဝႂ် ႁူတင်းသွင်ၽၢႆႇ။ ပေႃး ပဵၼ်ၸိူင့်ၼၢင်းၶႃႈၸႂ်ႉၶုၼ်ၸၼ့်သုင် သမ့် ၼုင်ႈသိၼ်ႈ၊ ႁူမ်ႇၼင်ႇ သတ်း၊ မီးၶဵၼ်းႁူဝ်ပဵၼ်ၽႅၼ်ႇ သီၶၢဝ်ႇ။”
“ၸဝ်ႈၸွမ်ၼၢၼ့်ၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆ့ မီးမေးလူင် လႄႈ မေး ၼွၺ်ႉလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ။ ၶုၼ်ၵႂၢၼ်းၽွင်းမိူင်းတင်းလၢႆ မီးမေး လႄႈ မေးၼွၺ်ႉလၢႆသိပ်း။ ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈထုင်းၶဝ်သေ ပၼ်ႁႂ်ႈၼၢင်းသၢဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈယိင်းဢၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ်တၢႆ ၵႂႃႇၼၼ့် ၶဝ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းႁိူၼ်းယေး ၸဝ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ် ၶုၼ်ၶဝ်လႆႈလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း။ ပေႃးထိုင် ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင် ၶိုၼ်းမႃး ၵူၼ်းၸၢဝ်းမၢဝ်ႇၶဝ်သမ့် လႆႈၸႂ်လႄႇပဝ်ႇပီႇလဵၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပဝ်ႇမႂ်ႊမႆ့ၸွမ်းၸိူဝ်းဝၢၼ်ႈ။ ၽဵင်းၵႂၢမ်းဢၼ်ၶဝ် ႁွင့်ၼၼ့်ၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ လွင်ႈ ႁၵ့်လွင်ႈပႅင်းလၢႆ လၢႆ။ တၢမ်းၶမ်ႈဝၼ်းဢၼ်မီးဝၼ်းပၢင်ၵူပ့် ၵူႈၵိၼ်ၶႅၵ်ႇၼၼ်ႉ တေပၼ်ႁႂ်ႈမၢဝ်ႇသၢဝ်ၸိူဝ်းဢၼ်ယၢမ်ႈလဵၼ်ႈ ၸူႉၵၼ်ၼၼ့် မႃးဢွၼ်တၢင်း၊ ႁႂ်ႈသူင်ႇသင်ႇၵၼ်ယဝ့်လီငၢမ်း။ ပေႃးဝၢႆးပၢင် ၶႅၵ်ႇယဝ့်လႄႈ ယင်းတိုၵ်းမီးလွင်ႈလၵ့်လဵၼ်ႈၸူႉၵၼ်ယူႇ ၸိုင် တေၺႃးတၢမ်ႇတၢႆ တင်းၵူၼ်းယိင်း လႄႈ ၵူၼ်းၸၢႆး။ သင်ပဵၼ်ၵူၼ်း ၼႂ်းႁိူၼ်းၽူႈမီးႁႅင်းပွင်ႊၵေႃႈ လႆႈၸၢႆႇၵႃႊထႆႇ ယွၼ်းဢႃႇသၢၵ်ႈသေ သမ့်လႆႈထုၵ်ႇတၢင်း လိုပ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူင်းသေ ႁႂ်ႈၵူႊယူႇတီႈသီႇသုၺ်ႇတေႃႇၸူဝ်ႊသုတ်း ပၢၼ်။ တီႈသီႇသုၺ်ႇၼႆ့ ပဵၼ် တီႈဢၼ်မီး တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၶႆႈပႃႇ လိူင်ႇတေ့တေ့။ ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈထုင်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆ ယိင်းလႄႈၸၢႆး ဢၼ် လႆႈၺႃး လိုပ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူင့်ၼၼ့်ၼႆ့ တေဢမ်ႇၸၢင်ႊတႄႇၼႃႈ ႁိူၼ်း ၵူပ့်ၵူႈၶိုၼ်းထႅင်ႈ တေႃႇၸူဝ်ႊ”(ၼႃႈ ၇၁-၇၂)။ ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ် ယင်းမီးၽိင်ႈထုင်းယုၵ့်ယွင်ႈလႄႈလဵင့်လူႁူမ်ႈၵၼ် ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မီးၼင်ႇဝႃႈ...
“ၼႂ်းဝၼ်းထီႈ ၁ လိူၼ် ၁၁ ၵူႊပီႊၼၼ့် တေမီး ပွၺ်း။ ၵူႊႁိူၼ်းႁဵတ်းၼမ့်လဝ်ႈသေ ၶႃႈဝူဝ်း ၶႃႈၸဵၼ် လဵင့် ပီႈၼွင့်ဢၼ်ယူႇဝၢၼ်ႈၵႂ်ႈႁိူၼ်းၸမ်ၵၼ်။ မီးၵၢၼ်လဵၼ်ႈ မူၼ်ႊသိူဝ်းၵၼ် ၼွၵ်ႈ ႁိူၼ်းၼွၵ်ႈယေး ႁိုင် ၁ လိူၼ်”။
ယဝ့်ၵေႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈႁပ့်ၶႅၵ်ႇၼၼ့်
“... ၸၢဝ်းၼၢၼ့်ၸဝ်ႈၶဝ် ၵႆ့ဢဝ် ၶိူင်ႈဢၼ်ဢဝ်ငိုၼ်းဢဝ်ၶမ်းႁဵတ်းဝႆ့ၼၼ့် ႁပ့်တွၼ်ႈၶႅၵ်ႇ။ တႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ်ၶုၼ်သိုၵ်းၶုၼ်သိူဝ်တႄ့ၵေႃႈ ဢဝ်ၶိူင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်မႆ့သၢၼ်ႁဵတ်းဝႆ့ၼၼ့် ႁပ့်တွၼ်ႈ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်း ထၢၼ်ႈၸၼ့်သုင်ဢိတ်းၼိူင်ႈၼၼ့်ၼႆ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႆ့ထူႇ၊ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႉၸေႃႉ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၽဵင်ႈၽဵင်ႈတႄ့ၵေႃႈ ဢဝ်မိုဝ်း ပၼ်ႈၶဝ်ႈ သေယိပ်းၵိၼ်”။
ပေႃးၸွမ်းၼင်ႇတီႈမၢႆးတမ်းပပ့်မၢၼ်သူးၼႆ လၢႆးႁဵတ်းႁိူၼ်းႁဵတ်း ယေးၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ်ၼႆ့ လၢၵ်ႇလၢႆဝႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ လွင်ႈဢၼ်မိူၼ်တင်းၸၢဝ်း တႆး (ယႂ်ႇ)တႄ့ ၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းသိုင်ႇယေးၶဝ်ႈသေ ဝႆ့ၵဵပ်းၶဝ် ၼၼ့်ယဝ့်။
“ၵူၼ်းၸၢဝ်းၼႆ့ ၵႆ့ႁဵတ်းႁိူၼ်းတီႈၼိူဝ်ၵုင်းၵွင်းသုင် ဢၼ်မီးလွၺ်လွမ့်ဝႆ့။ ၼိူဝ်ႁိူၼ်း တေမီးၶႅၼ်ႈႁွင်ႈဝႆ့၊ တႂ်ႈ လၢင်ႈတႄ့ၵေႃႈ ပွၺ်ႇပဝ်ႇဝႆ့ၼင်ႇၸၢဝ်းႁၢၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၼႃႈလိူၵ်ႈတၢင်း ၸိူဝ့်ၼင်ႇမိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူင်း ၸႂူဝ်း။ မီးၵၢၼ်ႁဵတ်းသိုင်ႇယေးယွင်ၶဝ်ႈ။ သဝ်သိုင်ႇယွင် ၶဝ်ႈ သုင်လိူဝ်သေပိုၼ့်လၢႆသိပ်းထတ်း ႁႂ်ႈပေႃးပူၼ့်လွတ်ႈ လွင်ႈၼူၼႃးမႃးယႃႉၵဝ်း။ မၢင်ႊသိုင်ႇယွင်ၶဝ်ႈၼႆ့ ယင်းပၢႆ မုင်းမိူၼ်ၸိူဝ့်ၼင်ႇပွင်းလေႃႉ”။
ၵူၺ်းၵႃႊ လၢႆးႁဵတ်းပၢင်ၸႃႉၸၢဝ်းမၢၼ်ၵေႃႈ မီးလွင်ႈငၢႆးမိူၼ်ၵၼ် တင်း ၽိင်ႈပၢင်ၸႃႉၸၢဝ်းတႆး (ယႂ်ႇ) ယူႇၽွင်ႈ ၼင်ႇဢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝၼ်းဝႆ့ဝႃႈ...
“ပၢင်ၸႃႉၵူၼ်းတၢႆ ၸၢဝ်းၶျူၼ့်ပွတ်းဝၼ်းတူၵ်း လႄႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶၢဝ်ၼၼ့် ပေႃးၵူၼ်းတၢႆၼႆ တေလႆႈဢဝ် ၵႂႃႇၽင်ၽၢႆႇၼႂ်းသၢမ်ဝၼ်း မိူၼ်ၸိူဝ့်ၼင်ႇ ၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ်။ ၶုမ် ၵူၼ်းတၢႆၵေႃႈ ၵေႃႇမိူၼ်ၸိူဝ့်ၼင်ႇၸၢဝ်းႁၢၼ်ႈၶဝ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ယဝ့်။ ႁိူၼ်းၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးၶဝ်ၼၼ့် တေၽုၵ်ႇတူၼ်ႈ မႆ့ပႅၵ့်ဝႆ့ တီႈၸွမ်းၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ။ ၸၢဝ်းမိူင်းသႄ(Meng She) လႄႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်လမ်ၶဝ်တႄ့ၵေႃႈ သမ့်ဢမ်ႇၽင်ၵူၼ်းတၢႆ၊ ဢမ်ႇ မီးပႃႇႁဵဝ်ႈ။ ပေႃးတၢႆၸိုင် တေၽဝ်တူဝ်တၢႆၼၼ့် ၽၢႆႇၼႂ်း ၃ ဝၼ်းသေယဝ့် ၵဵပ်းၽဝ်ႇတဝ်ႊတူဝ်တၢႆၼၼ့် ၽင်လိၼ်၊ ၵူၺ်းဝႆ့ၵိုတ်းလိူဝ် လုပ်ႇမိၼ်ႇႁူသွင်ၽၢႆႇ။ သင်ၵေႃႉ ဢၼ်တၢႆ ၼၼ့် ပဵၼ်ၼႂ်းၸၢဝ်းၼၢၼ့်ၸဝ်ႈၸိုင် ႁူဢၼ်ဢဝ်ၵဵပ်းဝႆ့ ၼၼ့် တေဢဝ်သႂ်ဝႆ့ၼႂ်းဢုမ်ၶမ်း၊ ဢဝ်ဢုမ်ၶမ်းၼၼ့် ၶိုၼ်း သႂ်ႇၼႂ်းတိူၵ်ႈငိုၼ်း။ ဢဝ်တိူၵ်ႈၼၼ့် ၵဵပ်းသိမ်းဝႆ့ၼႂ်းႁွင်ႈႁင်း ၵွၺ်းမၼ်းၶေႃၶေႃ။ ၼိူင်ႈပီႊ တေဢဝ်ဢွၵ်ႇမႃးပၢႆႈဝႆႈတိူၵ်ႈ ၼၼ့် ၄ ပွၵ်ႈ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၽဵင်ႈၽဵင်ႈတႄ့ လုပ်ႇႁူ ၼၼ့် ဢဝ်ဝႆ့ၼႂ်းဢုမ်ငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ဢုမ်လဵၵ်း ၼင်ႇၵႃႊ ပွင်ပဵၼ်လႆႈသေ ဢဝ်ၵဵပ်းဝႆႉတီႈ ၼႂ်းႁွင်ႈဢၼ်ယင်းတိုၵ့်ပဝ်ႇ ဝႆႉၼၼ့်” ။
ပေႃးပဵၼ်ၾၢႆးဢုပ့်ပိူင်ႇၽွင်းငမ်း လႄႈ ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်းၶွင်ၸၢဝ်းမၢၼ် ၶဝ်ၵေႃႈ မိူၼ်ႁၢင်ႊပိူင်းၼႄ ထိုင်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပဵၼ်ဝႆ့ယူႇတေ့တေ့ တီႈၼႂ်း လႅၼ်ႊမိူင်းၸၢဝ်းတႆး(ယႂ်ႇ)ဝႆ့ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လႆႈတွင်ႈထၢမ်တူၺ်း ၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းဢၼ်ယၢမ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇတိုၵ်း မိူဝ်ႈမီးၸုမ်းလုၵ့်ၽိုၼ့်ၼႂ်း မိူင်းလႃႈၼၼ့်လႄႈသင် ဢမ်ႇၼၼ် ၸွမ်းၼင်ႇလၵ်းထၢၼ်ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၼႂ်း လိၵ်ႈလၢႆးပိုၼ့်မိူင်းၸၢဝ်းတႆး လႄႈသင် ပိူင်ၾၢင်ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢၼ်မီးလွင်ႈ ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်ၸမ်းလွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ...
“မိူဝ်ႈၽွင်းၶၢဝ်းသိုၵ်းၶၢဝ်းသိူဝ်မႃး ၸၢဝ်းမၢၼ် ၶဝ်လႆႈၶၢမ်ႇၶၢၼ်းၶဝ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်း၊ ၵူၼ်းၵူႊၵေႃႉ တိုၼ်းတေလႆႈပႃးၶဝ်ႈသၢၼ် ၁ ထၢင်ၶိုင်ႈ ဢိၵ်ႇပႃးတင်းပႃႁႅင်ႈၸွမ်းၵႂႃႇ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ၾၢႆႇႁေႃၶမ်းဢမ်ႇၸၢႆႇ ၸႅၵ်ႇပၼ်ဢီႈသင်၊ ၵူၼ်းသိုၵ်းၵုမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်လွင်ႈဝႃႈ ၶဝ်ႈၼမ့်တၢင်းၵိၼ်တေ မူတ်း လႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁိပ်ႈတိုၵ်းတေႃးႁႂ်ႈယဝ့်တူဝ်ႈဝႆးဝႆး၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တပ့်သိုၵ်း ဢွၵ်ႇပူၼ့်လႅၼ်ႊမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ့်ၸိုင် ၾၢႆႇၶုၼ်ၶဝ်တေပၼ်ၶႂၢင့်ႁႂ်ႈၸူၼ် ဢဝ်ႁိမ်ဢဝ်ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၸွမ်းႁိူၼ်းပိူၼ်ႈ၊ ဢဝ်ၸဵမ်ဝူဝ်း၊ ၸဵၼ်၊ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ပႄ့၊ ၶဝ်ႈၼဵဝ် လႄႈ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၸိူဝ်းၼႆ့ၵႂႃႇတင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်း။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၸိူဝ်း လႆႈၺႃးတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇၽၢႆႇၼႃႈၼၼ့် လႆႈၶႂၢင့်တႃႇလိုဝ်ႈသိုၵ်းလႆႈ။ ၵူၼ်း သိုၵ်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးႁွၺ်းၸဵပ်းၽၢႆႇတၢင်းလင်သမ့် တေလႆႈၺႃးၽၼ်းတီႈၵွင်း လင်ထႅင်ႈသေ ပၼ်တၢမ်ႇၸွမ်း”။
ၼႂ်းတွၼ်ႊၵၼ်ႊထီႈ ၉ ဢၼ်ပဵၼ်တွၼ်ႊလွင်ႈပိူင်ၾၢင်လၵ့်ၶၼႃႇ ၵူၼ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ပွတ်းၸၢၼ်းၶဝ်ၼၼ့်ၵေႃႈ လႆႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆ့ ၶပ့်တၢမ်းလွင်ႈ ၸၼ့်ထၢၼ်ႈၵၢၼ်ဢုပ့်ပိူင်၊ ၵၢၼ်ၶၢၼ်းသိုၵ်းဝႆ့ၸႅင်ႈ ၸႅင်ႈၸႅင်းလႅင်းသေ မီး လွင်ႈငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်းလၢႆး ႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၸိူဝ့်ၼင်ႇ ဝႃႈ...
“လၢႆလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်မီးယူႇပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်း ၼႆ့ ႁဵတ်းႁႆႊႁဵတ်းၼႃးသေ ႁႃၵိၼ်လဵင့်တွင့်၊ ပေႃးၶဝ်ဢွၵ်ႇသိုၵ်းတိုၵ်း တေႃးၸိုင် ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸႅၵ်ႇၸၢဝ်းဝႆ့ဝႃႈ ၽႂ်ပဵၼ်ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း လႄႈ ၽႂ်သမ့်တေလႆႈ ပဵၼ်ၾၢႆႇဢုပ့်ပိူင်ႇ။ တေႃႇၼင်ႇၶႃႈၸႂ်ႉၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇ ၸႅၵ်ႇၸၢဝ်း။ ပေႃးၶၢၼ်းသိုၵ်းယေႈပွၵ်ႈယေႈပွၵ်ႈၼႆ့ ၾၢႆႇၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၶဝ်တေသူင်ႇလိၵ်ႈၸူး ထိုင်ပေႃႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း လႄႈ ၽူႈၵႂၢၼ်း တပ့်တင်းလၢႆ၊ ၸီ့သင်ႇႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႂ်ႈယဝ့်တူဝ်ႈၸွမ်းၼင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်မၵ်းတမ်းဝႆ့။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈၺႃးၶၢၼ်းၵႂႃႇၼၼ့် တေလႆႈ ပႃးၶဝ်ႈၼမ့်တၢင်းၵိၼ်ႁင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇၵွၺ်း၊ ၾၢႆႇၶုၼ်ၶဝ်ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇ မႅင်ႇပၼ်ဢီႈသင်။ ၸွမ်းၼင်ႇပၵ်းပိူင်လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ်ဝႃႈၼႆ တီႈလႂ် မီးႁိူၼ်းၵူၼ်း ၁၀၀ လင်ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၵေႃႈ မီးၽူႈၵႂၢၼ်းတပ့်ၼိူင်ႈၵေႃႉ... ပေႃးမီး ၵူၼ်း ၁၀၀၀ ၵေႃႉၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၸိုင် မီးၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵေႃႉ ၼိူင်ႈ... ပေႃးမိုၼ်ႇလင်ႁိူၼ်းၵေႃႈ မီးၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵႂၢၼ်းတပ့် ၵေႃႉၼိူင်ႈ...၊ ၵၢၼ်ၸီ့သင်ႇၵေႃႉ ၵႂႃႇၸွမ်းၸၼ့်ၸွမ်းၶၵ့်။ ၾႃႉလူင်ၽူႈ ႁၢပ်ႇ ၵၢၼ် ၼႂ်းႁေႃၶမ်းၼႆ့ ၾၢႆႇၶုၼ်ၶဝ်လႆႈၸတ်းမႅင်ႇပၼ်တီႈလိၼ် ၄၀ သူင်း ...ၶုၼ် ၼၢင်းၸၼ့်ပႃႈတႂ်ႈသမ့် မီးၶႃႈယူႇၵိုၵ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၵိုင်ႇၸွမ်းၸၼ့် ထၢၼ်ႈၶဝ်။
ၵူၼ်းၸၢႆးၵႅၼ်ႇၶႅင်ၶဝ် ၵူႊႁိူၼ်းႁိူၼ်းသမ့် တေလႆႈ ပဵၼ်သိုၵ်းႁၢၼ်မႃႉသေ ယူႇၸွမ်းတပ့်ဢၼ်မီးယူႇၸမ်ဝၢၼ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈ ၵဝ်ႇ။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ်ၼႆ့ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ ပဵၼ် ၄ ၸုမ်း၊ မီးၶီ့တုင်းသီလၢၵ်ႇ လၢႆသီပဵၼ်ၶိူင်ႈမၢႆဝႆ့။ တပ့်သိုၵ်းၵူႊတပ့်သိုၵ်း တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႆ့ ၸွမ်းၼင်ႇ ၼႃႈမိူင်းဢၼ်ၶဝ်ပၵ်း သဝ်း ဝႆ့။ ၽူႈၵႂၢၼ်းတပ့်ၼိူင်ႈၵေႃႉၼႆ့ ၸီ့သင်ႇ ၵူၼ်းသိုၵ်း ၅၀၀-၁၀၀၀ ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းသိုၵ်း ၄ တပ့်ၵွင်ၼႆ့ မီးၽူႈၵႂၢၼ်း တပ့်ၼိူင်ႈၵေႃႉ ပဵၼ်ၽူႈၸီ့သင်ႇ။ ပေႃးမီးၵူၼ်းႁၢႆႉၵူၼ်းၸူၼ်တီႈလႂ် ဢွင်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၽူႈၵႂၢၼ်းတပ့်ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်း ၶဵတ်ႇလႅၼ်ၼၼ့် တေလႆႈၺႃးတၢမ်ႇ..၊ သိုၵ်းႁၢၼ်ၵူႊၵေႃႉ တိုဝ်းမူၵ်ႇႁူဝ်...ဢဝ်ၼင် လႅၼ်းႁဵတ်းဝႆ့၊ ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၵႃႇတွင်းသေ ႁူမ်ႇတေႃႇပေႃးထိုင်ၶွပ်ႇၶႅၼ် (ၶေႃႈၶႅၼ်)။
ပေႃးပဵၼ်ၸၼ့်ၸွမ်သိုၵ်း ႁိုဝ် ၽူႈၵႂၢၼ်းသိုၵ်းၶဝ်ၼႆ မၵ်းတတ်းဝႆႉ ပၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈလၢၼ်ၶုၼ်ၵွၺ်း၊ ဢမ်ႇမီးၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ်ယူႇၶူၼ်းၶဝ်း ၸွမ်း...ၽွင်းမိူင်းလူင်မီး ၆ ၵေႃႉသေ ၵုမ်းၵွၼ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင် ၆ ၾၢႆႇ၊ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်း ႁွင်ႈၵၢၼ် ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၾၢႆႇ ၵၢၼ်တူၺ်းထိုင်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၾၢႆႇၵၢၼ်ႁပ်ႉတွၼ်ႈ ၶႅၵ်ႈမိူင်း၊ ၾၢႆႇၵၢၼ် တတ်းတွၼ်ႇၽိင်ႈ၊ ၾၢႆႇသူၼ်းတုမ်ႊၵူၼ်းမိူင်း။ ၶုၼ်ၼၢင်းၸၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼႆႉ မီးယူႇ ၆ ၵေႃႉ၊ တေလႆႈၶဝ်ထူပ်းၸဝ်ႈလူင်ၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၵူႊဝၼ်း တွၼ်ႊတႃႇၵိူဝ်းၵုမ်တိူင်ႇပၢင်ႇ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလွင်ႈဝၢၼ်ႈ လွင်ႈမိူင်း။ ၸဝ်ႈၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ်ၼႆႉ ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇတီႈၼိူဝ်ႁေႃၶမ်း၊ ပေႃး ႁၼ် ဢွင်ႈတီႈပၢင်ႇပဵင်း လီၸိုင် တေၸႂ်ႉႁဵတ်းၶေႉၶဵင်ႇသုင်လူင်သေ ဢဝ်ဝႆႉပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၶတ်းလိူၵ်ႈၵူၼ်း...၊ ၵၢၼ်ၶႄႉသဵင်ႇၵၼ်ၸိူဝ်ႉၼႆၼႆႉ ၵႆႉႁဵတ်းၽွင်း မိူဝ်ႈဝၢႆးသေပၢတ်ႇၶဝ်ႈသေ လႆႈၶဝ်ႈမႂ်ႇၼမ်ႉမႂ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းပၢႆပီႊ လိူၼ် ၁၁-၁၂ မႃးၸိုင် ၽွင်းမိူင်းလူင် ၾၢႆႇလွင်ႈၼႂ်းမိူင်းတေမီးၶေႃႈပူင်ႊၵႂၢမ်းသင်ႇထိုင် မိူင်းႁွမ်းမိူင်းပွမ်း တင်းလၢႆ လႄႈ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးယူႇၸွမ်း ႁူၺ်ႈၸွမ်းလွၺ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းၸၢႆးၸိူဝ်းမႃႇ ၶႅင်ႁႅင်းၵိုမ်းၵူႊႁိူၼ်းႁိူၼ်း ဢဝ်ႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၸွမ်းတပ်ႉသီႇၼႃႈမိူင်းသေ ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉလၢႆးၸိူင်း၊ ၵူႊၵေႃႉၵူႊ ၵူၼ်းတိုၼ်းပႃးလၢပ်ႇပႃးလႅဝ်း၊ လၢပ်ႇလႅဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းတေလႆႈ လပ်ႉဝႆႉႁႂ်ႈၽၢႆၽၢႆ။ ၽႂ်လႂ်ဢမ်ႇမႃးၵေႃႈ တေလႆႈၺႃးတူတ်ႈၺႃးတၢမ်ႇ။ မိူဝ်ႈၽွင်းဢွၵ်ႇသိုၵ်းတိုၵ်းတေႃးၼၼ်ႉ တေမီးၵူၼ်းဢၼ် ၸွမ်းတႅမ်ႈၸွမ်းမၢႆလွင်ႈၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၵၢၼ် တိုၵ်းသိုၵ်းပႃး၊ ဢိၵ်ႇပႃးတင်း တႅမ်ႈမၢႆပႃး လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉဝႃႈ ၽႂ်ႁဵတ်းလီလႆႈၼမ် ၽႂ်ႁဵတ်းလီလႆႈ ဢေႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တႅမ်ႈမၢႆၸွမ်းယွၺ်ႈယွၺ်ႈယႅမ်း ယႅမ်းသေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်မႃးပွင်ႇလႅင်းႁႂ်ႈ ပေႃးႁူႉၸႅင်ႈထိုင် ပုၼ်ႈတႃႇ တေပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇ ၽူႈႁဵတ်းၽိတ်း လႄႈ တွၼ်ႈမႅင်ႇသူးၽူႈႁဵတ်း လီၶဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶုၼ်ၽွင်းတၢင်ႇမိူင်းၶိူဝ်းႁေႃၶမ်းထၢင်ႈၶဝ် မႃးသူႇၽႅဝ် လိၼ်မိူင်းၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈၼၼ်ၸိုင် မၼ်းပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်း ၸဝ်ႈမိူင်း ၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈၶဝ် တၢမ်တူဝ်ဢွၵ်ႇမႃးႁပ်ႉတွၼ်ႈၶႅၵ်ႇသေ ၽိူဝ်ႇပွၵ်ႈမိူဝ်း ၶိုၼ်းၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃးသူင်ႇၸွမ်းပွတ်းတၢင်း။
ၵႃႊၶၼ် ပပ်ႉလိၵ်ႈမၢၼ်သူး(ၽိုၼ်မၢႆတမ်းလွင်ႈၸၢဝ်းမၢၼ်)ၼႆႉ ၼွၵ်ႈ သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူႉၸႅင်ႈႁၼ်ထိုင် လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း၊ လွင်ႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဝ် ဢၼ်မီးလၢႆလၢႆ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းလၢႆ ၸိူဝ်းဢၼ်မီး ပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊငၢႆးမိူၼ်တင်း ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းၸၢဝ်းတႆးမိူဝ်ႈ ၵွၼ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ မၢၼ်သူးယင်းလႆႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈပိဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ၶႄႇၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ “ၽိဝ်ႇ” ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပိဝ်ႇၶဝ်ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈၼႂ်းၸုမ်းၸၢဝ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်းၸၢဝ်းတႆးသေတႃႉၵေႃႈ ၵူၺ်းၵႃႊ ပေႃးၽၢႆႇ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းသမ်ႉ မီးလွင်ႈဢၼ်ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်ယူႇ၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ၽိင်ႈ ငႄႈၽိင်ႈထုင်း ၾၢႆႇသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ၊ လွင်ႈၼုင်ႈမႆႊ လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇ မဵဝ်း မိူၼ်ၸိူဝ်ႉၼင်ႇၾၢၼ်ၶျူဝ်ႇလႆႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၼႂ်းတွၼ်ႊထီႈ ၁၀ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈၵပ်း ၵၢႆႇလွင်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ပွတ်းၸၢၼ်းၶဝ်ဝႆႉၼင်ႇ ပႃႈ တႂ်ႈၼႆႉဝႃႈ... “မိူင်းပိဝ်ႇ မီးယူႇၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်းမိူင်း ယူင်သၢင်း ဢၼ်မီးယႂ်ႇ ၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်...တီႈမိူင်းပိဝ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇဢုတ်ႇသီငိုၼ်း လႄႈ သီၶဵဝ်သေ ယဝ်ႉၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းၶူးဝဵင်း။ ပေႃးတေပႆတၢင်းႁႂ်ႈႁွပ်ႈမိူင်းၸိုင် လႆႈဢဝ်ၶၢဝ်း ယၢမ်းယူႇၼိူင်ႈဝၼ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆဢွၼ်ၵၼ်ယူႇ ၼႂ်းတူဝ်မိူင်းတင်း မူတ်း။ မိူင်း ဢၼ်ၼႆႉ မီးၾၵ်းတူမိူင်း ၁၂ တီႈ။ တီႈၼႃႈၾၵ်းတူဝၢင်း ႁေႃၶမ်း ၶဝ်ၼၼ်ႉ တင်ႈမီးဝႆႉႁုၼ်ႇႁၢင်ႊ ၽြႃး ပုတ်ႉထၼင်ႈယႂ်ႇယႂ်ႇလူင် သုင်လိူဝ်သေ ၁၀၀ ထတ်းၶႄႇသေ မီးသီၶၢဝ်မိူၼ်ၼင်ႇမူၺ်ႁႃ။ တူၼ်ႈၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းပိဝ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈၸႂ်လွင်ႈ ၼိမ်သဝ်းၵတ်းယဵၼ်၊ ဢမ်ႇပေႃး လၢတ်ႈပေႃးၸႃၼမ်၊ တိုဝ်းၵမ်ႊလၵ်းပိူင်ထမ်းတြႃးပုတ်ႉထၸဝ်ႈ။ ပေႃးပဵၼ် တီႈၼႂ်းမိူင်း(ၼႂ်းၸေႊ)ၸိုင် ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶႃႈသတ်းတတ်းမႅင်းသင်။ ၵွၺ်း သူၼ်ၸႂ်လွင်ႈတၢင်းမေႃ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလႅင်ႊလၢဝ်ၼိူဝ်တွင်ႉၾႃႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉ မီးလွင်ႈ လူဝ်ႇလႆႈတတ်းသိၼ်တွၼ်ႈၽိင်ႈမႃးၸိုင် ၸဝ်ႈမိူင်းၶဝ် တေႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးလိူင်ႈတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၸုတ်ႇတဵၼ်းႁွမ်သေ ၵမ်ႊသိၼ် ယူႇၵႃႈတီႈၼႃႈႁုၼ်ႇႁၢင်ႊၽြႃးပုတ်ႉထယႂ်ႇလူင်။ ပေႃးဝႃႈ တင်းသွင် ႁူႉတူဝ် သေ မီးတၢင်းၾၢင်ႉတူဝ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ပွၺ်ႇပွၵ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇ ၶိုၼ်း။ သင်ၸိူဝ်ႉမီး တၢင်းပဵၼ်ႁႃႊ ဢမ်ႇၼၼ် ၵိူတ်ႇလွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈမႃးၸိုင် ၸဝ်ႈမိူင်းသမ်ႉ တေတႆႈယႃႈၽဝ် ပူႇၸေႃႇထိုင်ၽြႃးပုတ်ႉထ ၵႃႈတီႈၼႃႈဝၢင်းႁေႃသေ ယွၼ်း တၢင်းၶႂၢင်း။ ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ် ဢဝ်ၽႃႈ ပၢၼ်ႇသီၶၢဝ်သေ ၼုင်ႈမႆႊ၊ ၽူႈယိင်းသမ်ႉ လႆႈၸႂ်ၵၢဝ်ႈၽူမ်မူၺ်းယူႇၼိူဝ်ၸိၵ်းႁူဝ်သေ ဢဝ်ၶိူင်ႈ ငိုၼ်း၊ တွင်း၊ သႅင်ၸိူဝ်း ၼႆႉ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၸွမ်း၊ ၼုင်ႈသိၼ်ႈၶဝ်လၢႆးမႂ်ႊမႆႉ၊ သမ်ႉမီး တင်းၽႅၼ်ႇပၢႆႉ ဢၼ် ဢဝ်သႅင်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ။ ၵႂႃႇလႂ်မႃးလႂ်ၵေႃႈ ၵႆႉပႃးတင်း တႅပ်းဝီးၸွမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ သေႇသေႇ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းယိင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉ မီးထၢၼ်ႈၵေႃႈ ၵႆႉမီးပႃးၶႃႈ ၸႂ်ႉၵူၼ်းသွၺ်ၸွမ်းယူႇ ၃-၄ ၵေႃႉ ယိပ်းတႅပ်းဝီး လူင်သေ ၸွမ်းၵႂႃႇယူႇသေႇ သေႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ “မိူင်းယႂေႉပၢၼ်ႈ တင်ႈမီးယူႇၽၢႆႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸေႊ ၶျၢင်ႉဝၢင်ႉ ၵႃႈတီႈၼႂ်းလႅၼ်ႊ မိူင်းမၢၼ်သေ ၵႂ်ႈၸမ်ၵၼ်တင်း ၸေႊလီ့ သုၺ်ႇ။ ၽူႈယိင်းၼႂ်းမိူင်းၼႆႉ ၵႆႉမီးလွင်ႈၽီမႃး ၶဝ်ႈတူဝ်ၶဝ်သေ တၵ်ႉၼၢႆ လွင်ႈ လီ လွင်ႈၸႃႉလူင်ႈၼႃႈ။ ၸဝ်ႈမိူင်းမိူင်းၼႆႉၵေႃႈ ယုမ်ႇလွင်ႈၽီ။ ၸၢဝ်းမၢၼ် ၶဝ် ၵေႃႈ ၵႆႉဢဝ်တင်းၶမ်းသေယဝ်ႉ မႃးၸၢင်ႈႁႂ်ႈတၵ်ႉပၼ်လွင်ႈလီ လွင်ႈၸႃႉ ၶဝ်ယူႇ။
တွၼ်ႊႁုပ်ႈလူပ်းလိုၼ်း
ၸွမ်းၼင်ႇၽိုၼ်လၢႆးၶႄႇၼင်ႇဢၼ်ဝႃႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉယဝ်ႉသေ ၸၢင်ႊႁုပ်ႈ သေလူပ်းလိုၼ်းလႆႈဝႃႈ ၸဝ်ႈပၢႆးႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ်တင်းမူတ်း ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဢွင်ႈ တီႈယူႇတီႈၵိူတ်ႇတႆးၵဝ်ႇၵဝ်ႇ ၸၢဝ်းတႆးၼႆႉ ယူႇႁိမ်းႁွမ်း ၸွမ်းၸိူဝ်းပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်း ၶႄႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၼႂ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၸဝ်ႈပၢႆးႁူႉမေႃၶႄႇၶဝ်ၵေႃႈ သမ်ႉမီးလၢႆးႁပ်ႉႁၼ် ယူႇ သွင်ၵိူင်း။ ၵိူင်းထီႈၼိူင်ႈၼၼ်ႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ယူႇၼၢၼ်ႇ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ယူႇၵိူတ်ႇၵဝ်ႇ ငဝ်ႈတိုၼ်းၶွင်ၸၢဝ်း တႆးဢွင်ႈၼိူင်ႈသေ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၵႂႃႇႁူမ်ႈ ဢဝ်တင်းလႅၼ်ႊမိူင်းၵူၺ် ၸဵဝ်း၊ ၵႂၢင်းသီ၊ ၵႂၢင်းတူင်ႈ။ လၢႆးဝူၼ်ႉၵိူင်းၼႆႉသမ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ တႆးလႆႈလုၵ်ႉ တီႈလႂ်သေယဝ်ႉ ၶၢႆႉယၢႆႉမႃး။ သင်ဝႃႈမီးလွင်ႈၶၢႆႉယၢႆႉၵေႃႈ ၵွၺ်းပဵၼ်ၵၢၼ် ၶၢႆႉယၢႆႉၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်း ပွတ်းပွတ်း ၵွၺ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈပၢႆးႁူႉမေႃၶႄႇထႅင်ႈၵိူင်းၼိူင်ႈတႄႉၵေႃႈ ႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်း ၶႄႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈယူႇ ၵဝ်ႇၵူၼ်းၸၢဝ်းတႆး။ ၵူၺ်းသမ်ႉႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈ ယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈၼႂ်း လႅၼ်ႊၵႂၢင်းသီ လႄႈ ပွတ်းႁွင်ႇမိူင်း ဝႅတ်ႉၼမ်း လႄႈ လၢဝ်း။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵွၺ်ႈၶၢႆႉယၢႆႉမႃး။ လႅပ်ႈတေၶၢႆႉယၢႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽေးသိုၵ်းသိူဝ်ၸဵမ် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶိူဝ်းႁေႃၶမ်းၶျိၼ်ပုၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸၢဝ်းတႆးသူၼ်ႇၼိူင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈလတ်း ၽၢၼ်ႇပွတ်း ၸၢၼ်း မိူင်းဝႅတ်းၼမ်း၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႊသေ ၶၢႆႉယၢႆႉမႃးယူႇသဝ်း ၽႅဝ်ထိုင်ပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်းမိူင်းၶႄႇ ၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၵမ်ႈ ၼမ် ၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊတႂ်ႈၶူင်း လႄႈ ဢွင်ႈလႅၼ်ႊၵႂ်ႈၸမ် ဢၼ်မီးၸၢဝ်းတႆးသၢင်ႈသဝ်း ဝႆႉယူႇ ၼႂ်း ဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉၼႆ ယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၼ်ၽူႈႁူႉမေႃၸုမ်းၵိူင်းၼႆႉသမ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်လၵ်းထၢၼ်လၢႆလၢႆမဵဝ်း ၼင်ႇ လၵ်းထၢၼ်ၾၢႆႇ ၶူဝ်းၵဝ်ႇ ၶွင်မွၼ်၊ လၵ်းထၢၼ်ၼႂ်းဢႃႈသိူၵ်ႈဢပုမ်ႇၵူၼ်းတႆး ၼႂ်းပိုၼ့် တီႈၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ဢိင်ပႃးထႅင်ႈ လၵ်းထၢၼ် လွင်ႈဢၼ်မီးၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ်ၸဝ်ႈၽူႈႁူႉမေႃ ၸုမ်းၵိူင်းပႃႈလိုၼ်းၼႆႉ ဝႃႈၸိုင် လွင်ႈၶၢႆႉယၢႆႉ ၵႂႃႇတင်ႈဝၢၼ်ႈတင်ႈမိူင်း တီႈမိူင်းထႅၼ်(Dian) ၼႂ်းမိူင်းယူႇ ၼၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူႉၵႃႊတေလႆႈမီးမႃး ဢွၼ်တၢင်းပီႊၶရိတ်ႉၼၼ်ႉ လၢႆပၢၵ်ႇပီႊဝႆႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈပီႊၵွၼ်ႇၼႃႈၶရိတ်ႉ ၁၂၂-၁၁၇ ၽွင်းမိူဝ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈ ႁၼ့် ဝူႇတီ့ သူင်ႇ ၽွင်းတၢင်မိူင်း မႃးၸူးၶုၼ်းမိင်ၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းတေႃႇသူႈ တိုၵ်းတေႃးသေ လွင်ႈ ၼႆႉ မီးလွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉမၢႆတမ်း “သိုဝ်ႇၸီႉ”ဝႃႈ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ ၽၢႆႇတၢင်းပွတ်း ဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်ႁၢင်ႇၵႆမွၵ်ႇၼိူင်ႈႁဵင်လီ့(လၵ်းၶႄႇ) ၼၼ်ႉ မီးမိူင်းဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ၶီႇ ၸၢင်ႉသေ ႁွင်ႉႁိၵ်ႈဝႃႈ “တႅၼ်ယႂေႉ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၶေႃႊၵႂၢမ်းဢၼ်လၢတ်ႈထိုင် တႅၼ်ယႂေႉဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းၼႄဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ႁင်းၸၢဝ်းတႆးတေႉတေႉၸိုင် လႅပ်ႈတေပဵၼ် မိူင်းၸၢဝ်းတႆးယႂ်ႇ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးၵၢၼ်ၵေႃႇ တင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းဝႆႉ၊ မီးၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽၢႆႇတႂ်ႈမိူင်း ၶႄႇၼၼ်ႉ ဝႆႉလီငၢမ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈ ၉၁ ပီႊၵွၼ်ႇၼႃႇၶရိတ်ႉၼၼ်ႉ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈသႅမ်ႊ ဢမ်ႇၼၼ် သျၢၼ်း ဢၼ်ယူႇ ၽၢႆႇ ၼွၵ်ႈၶဵတ်ႇမိူင်းယူင်းသၢင်ႈၵေႃႈ ယင်းလႆႈသူင်ႇၶုၼ်ၽွင်းတၢင်မိူင်း လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းတွင် ၵႂႃႇၸူးႁေႃၶမ်းၶႄႇ ၸိူင်ႉ ၼင်ႇယၢမ်ႈတႅမ်ႈဝႆ့ၼႂ်းမၢႆတမ်းၶႄႇ ဢၼ် ဝႃႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉ။ မၼ်းၼႄၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ ၸၢဝ်းတႆး(ယႂ်ႇ)ၸုမ်းၼႆႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈပဵၼ်မိူင်းဝႆႉယဝ်ႉ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးပၢႆႊပိူင်ႈၵၼ် ႁိုင်ၵႃႊႁိုဝ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉ မီးဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းသႅမ်ႊ ဢမ်ႇၼၼ် သျၢၼ်း ထႅင်ႈတီႈၼိူင်ႈ ၵေႃႈ သမ်ႉလႆႈသူင်ႇၶုၼ်ၽွင်းတၢင်မိူင်း လႄႈ ၶူဝ်း ၾၢၵ်ႇၶွင်တွၼ်ႈထႅင်ႈ ဢၼ်လတ်း ၽၢၼ်ႇသဵၼ်ႈတၢင်း ရိုဝ်ႉၼၢၼ်(ဝႅတ်ႉၼမ်း) မိူဝ်ႈၼႂ်းပီႊ ၁၃၁ ပီႊၵွၼ်ႇၼႃႇၶရိတ်ႉၼႆ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
လွင်ႈၸၢဝ်းတႆးၼႆႉ သမ်ႉၶိုၼ်းမႃးၽုတ်းပေႃႇမီး ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးၶႄႇထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မိူဝ်ႈဢၼ်မၢၼ်သူး (လိၵ်ႈမၢႆတမ်းလွင်ႈၸၢဝ်းမၢၼ်)ၼႆ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ ၆၀၀-၇၀၀ ပီႊ။ မိူဝ်ႈၽွင်းဢၼ်ၾၼ်ၶျူဝ် လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်း တၢင်းၵႂႃႇၸူးမိူင်းၼၢၼ်ႉ ၸဝ်ႈသေ လႆႈတႅမ်ႈမၢႆလွင်ႈတၢင်းမိူင်းၼၢၼ်ႈၸဝ်ႈမႃး ၼင်ႇဢၼ်ပၢႆးၼႄမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းပိူင်းၼႄႁႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆးၼႆႉ ယင်းတိုၵ်း ပၵ်းသဝ်းမီးဝႆႉယူႇၼႂ်း တီႈဢွင်ႈၵဝ်ႇၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈၾၼ်ၶျူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈတူၵ်ႇလၢတ်ႈထိုင်မိူင်း သယၢမ် ဢမ်ႇၼၼ် သျၢၼ်းသင်၊ ၵူၺ်းၵႃႊ သမ်ႉလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈမိူင်းပိဝ်ႇ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်းမၢၼ်ႊ။ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈၵေႃႈ မိူင်းသယၢမ်(သႅမ်ႊ) ဢၼ်ယၢမ်ႈသူင်ႇ ၶုၼ်းၽွင်းတၢင်ႇမိူင်း လႄႈ ၶူဝ်းၾၢၵ်ႇၶွင်တွၼ်ႈမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လႆႈၺႃးမိူင်း ၼၢၼ်ၸဝ်ႈ ၶူႈဢဝ်သေယဝ်ႉ ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈၽွင်းငမ်းၼၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵႃႇ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈ ပဵၼ်ၵႃႇလိၼ်လႅၼ်ႊၵူၼ်း ၶဵဝ်ႈၶမ်း၊ ၵူၼ်းၶဵဝ်ႈငိုၼ်း၊ ၵူၼ်းသမ်းလၢႆးၸွမ်းၼႃႈ လႄႈ ၸွမ်းတူဝ်။ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ထႅင်ႈပွတ်းတွၼ်ႊၼိူင်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊမိူင်းပိဝ်ႇၵႃႇၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃးထႅင်ႈလၢႆပၢၵ်ႇပီႊ ၸၢဝ်းတႆးၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်းမႃးတင်ႈ မိူင်းၼႂ်းငမ်း(ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ)ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ၊ ၵွၼ်ႇၼႃႇ ပႆႇလႆႈၺႃးမၢၼ်ႊ လႄႈ ၶႄႇ ယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ ဝၢႆးလင်ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၃ တေႃႇ ထိုင်ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၅။ ဝၢႆး ၼၼ်ႉမႃးတႄႉၵေႃႈ ၸၢဝ်းတႆးဢမ်ႇလႆႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်း တင်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလႆႈထႅင်ႈ တေႃႇပေႃးထိုင်ယၢမ်းၸင်ႇၼႆႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းတႆးၼႆႉ လႆႈတႅၵ်ႇ ယၢႆႈၵႃႇပဵၼ် လၢႆပႃႈလၢႆၾၢႆႇၼႆသေတႃႉ ၸၢဝ်းတႆး တႄႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉပၵ်းသဝ်းယူႇ သၢင်ႈယူႇၼႂ်းဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းလႆႈသိုပ်ႇ မႄႇၶႂၢၵ်ႈၵႃႇထိုင် မိူင်းဢႃႇ သမ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်း။ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၄- ၁၅ ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽွင်းယၢမ်း ၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၼ်တႆးႁိူဝ်ႈႁိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။
สมพงศ์ วิทยศักดิ์พันธุ์. (2544). ประวัติศาสตร์ไทใหญ่. โครงการประวัติศาสตร์สังคมและวัฒนธรรมชนชาติไท.