လိၵ်ႈပိုတ်ႇပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ မၢႆသီႇ/ၾူင်းလူင်ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈသီႇ

ၾူင်းလူင်ပၢႆးႁူႉမေႃ ပဵၼ်တၢင်းလႅၵ်ႈလၢႆႊသုမ်ႇငမ်းပတ်ႉထွင်း ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇဝႆႉ တၢင်းလွင်ႈသွၼ် ႁဵၼ်း တၢင်းႁူႉပၢႆးမေႃဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉဝႆႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ၵမ်းလိုၼ်း လွင်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းၼႆႉ လႆႈပၼ်ဝႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းဝႃႈ ၾူင်းလူင်ပၢႆးႁူႉမေႃ ထၢၼ်ႈသီႇ (ၵမ်းလႅၵ်းလၢႆႊလူင်ထူၼ်ႈသီႇ ) ၼႆယဝ်ႉ။

ၸူဝ်ႊပႆႇဢုပ်ႇၵုမ်လွင်ႈပၢႆးႁူႉမေႃ - ထၢၼ်ႈၵမ်းသီႇၼႆႉ တၵ်းလီလႆႈၶႆႊၼေပၼ်ၶိုၼ်း လွင်ႈပၢႆးၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈ ၵမ်းသီႇ ဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတိူဝ်းထုၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႃႇၼႆ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈၵမ်းသီႇၼႆႉ မၼ်းလႆႈ ပိုင်ႈဢိင်တီႈလွင်ႈ ပၢႆးၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈ( ႁူင်းၵၢၼ်ငၢၼ်း)ၶဝ်သေ ၸင်ႇလႆႈဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးလႄႈယဝ်ႉ။

ပေႃးႁဝ်းတေတူၺ်း သၢႆပိုၼ်းလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်းၶိုၼ်းၼႆ တေလႆႈႁၼ်မႃးဝႃႈ မီးမႃးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသီႇထၢၼ်ႈ တေႃႇထိုင်ၵၢပ်ႈပၢၼ်လွင်ႈၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈၵၼ်ႊႁၢဝ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလူင်ဝႆႉၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၶဝ်သမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈပဵၼ် ပၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ ပၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈထီႈၼိူင်ႈ တေႃႇပေႃးထိုင်မႃး ပၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈၵမ်းထူၼ်ႈသီႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇၼႆႉၼႆႉယဝ်ႉ။

ပၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈၵမ်းထီႈၼိူင်ႈၼႆႉ တႄႇမိူဝ်ႈဢၼ်လႆႈႁႃႁၼ်သၢႆႁႅင်း ဢၢႆႊၼမ်ႉၽူတ်ႉၼမ်ႉလိူတ်ႇ ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ၊ လႆႈမေႃၶူင်ႊသၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၶပ်းႁေႃႈမႃးလူတ်ႉလႅင်ၶဝ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင်ၶဝ် တင်းဢၢႆႊႁႃႁႅင်း ၼမ်ႉၽူတ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ပၢႆးၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈ- မၢႆၼိူင်ႈ (ၵမ်းထူၼ်ႈၼိူင်ႈ) ၼႆယဝ်ႉ။

ႁဵတ်းၼႆသေ လႆႈမီးမႃးၾႆးၾႃႉလႂ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ သမ်ႉဢဝ်ၾႆးၾႃႉသေ ပၼ်ႇၵၢဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တီႈႁူင်းၵၢၼ် ႁူင်းငၢၼ်းယဝ်ႉ။ယွၼ်ႉၵွပ်ႈၾႆးၾႃႉသေ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ပၢႆးၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈၼႆၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးတေႉတေႉ ဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။သိုပ်ႇသေႁဵတ်းလႆႈလူတ်ႉၵႃးၵူၼ်းၶီႇလႂ် ၊ ႁိူဝ်းဝိၼ်လႂ်မႃးထႅင်ႈ။ ၼႆႉသမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈပဵၼ် လွင်ႈလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉပၢႆးၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈၵမ်းထူၼ်ႈသွင် ၼႆယဝ်ႉ။ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ - မၢႆသွင်ၼႆၵၼ်ယဝ်ႉ။

ဝၢႆးၼႆႉသမ်ႉ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၸၢၵ်ႈၼပ်း(ၵွမ်ႇပိဝ်ႇတႂ်ႇ)လႄႈ ႁႅင်းဢၼ်လႆႈဢဝ်တၢင်းၸွၺ်ႈတီႈၵူၼ်း ႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးလူဝ်ႇယဝ်ႉ။ၵွပ်ႈႁဵတ်းပဵၼ်လႆႈ ၶူဝ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ပၼ်ႇႁင်းၶေႃၶဝ်လႆႈဝႅၼ်ႊဝႅၼ်ႊ ၼၼ်ႉမႃး ယဝ်ႉလႄႈဢိူဝ်ႈ။ တီႈဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၸၼ်ႉသိုပ်ႇၸၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸၢၵ်ႈၼပ်းၼႆႉၵွၺ်း ပဵၼ်ဢၼ် ၵွၼ်းၵုမ်းမၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ တူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇတပ်ႈလႆႈယူႇတီႈၸပ်းၸမ်သေ ၵႂၢၼ်းပႂ်းတူၺ်းလူပၼ်ယဝ်ႉသႄႈ။ ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ ပၵ်းပိူင်ဝႅၼ်ႊဝႅၼ်ႊ(ဢေႃႇတူဝ်ႇမႅတ်ႉတိတ်ႉသိသ်ႉတမ်း) ၼႆယဝ်ႉ။ ထၢၼ်ႈၵမ်းၼႆႉသမ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈပဵၼ် ပၢႆးလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉ ၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈ ၵမ်းထူၼ်ႈ- သၢမ် ဢမ်ႇၼၼ် ပၢႆးၵၢၼ်ႁူင်းၸၢၵ်ႈထူၼ်ႈ-မၢႆ-သၢမ်ယဝ်ႉ။

ၽိူဝ်ႇၽႅဝ်မႃးၼႂ်းပၢၼ် ဢၼ်မီးမႃးသၢႆႇပႂ်ႇၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၶဝ်၊ ယူင်ႉၼႅင်ႈသၢင်ႈၶဝ်ယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ပၵ်းပိူင်လွင်ႈ ႁဵတ်းၵုၼ်ႇတင်းဢၼ်လူင်ၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၵႂႃႇပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းဢွၵ်ႇယေႈဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တီႈဢွင်ႈတီႈဢၼ်လဵဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႅၼ်းတၢင်သေ ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ပဵၼ်ႁႅင်း ဢၼ်သၢႆႁႅင်းမၼ်း တိူဝ်းလီတိူဝ်းငၢႆႈ ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ သုတ်းထၢႆႉမၼ်းတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼႆသေ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတီႈ ၸိုင်ႈမိူင်းလႂ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ဝွတ်ႈႁၢႆမႃးလွၺ်းလွၺ်းသေ ၊ ဢွင်ႈတီႈတူဝ်လိၵ်ႈၼႆႉ လႆႈပဵၼ်မႃး ႁၢင်ႈပဵၼ်တီႈ ၸိုင်ႈမိူင်းလႂ်၊ မႃးၵပ်းသိုပ်ႇၶဝ်ႈထွင်ၵၼ် ဢဝ်တီႈမိူင်းလႂ်မႃး ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈဢွင်ႈတီႈဝႃႈ ႁဵတ်းတီႈၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် ႁၢင်ႈ(ၶိုင်)ပဵၼ်မႃးတီႈ (ႁၢင်ႈတီႈ)လႂ်ၼႆ မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၸႂ်ႉဢွၵ်းဢေႃၵူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး ဢွၵ်းဢေႃ ၸၢၵ်ႈ ၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်တီႈၵၢၼ်မႄးလူတ်ႉမႄးၵႃးၼၼ်ႉ၊ တႃႁႃတီႈတၢင်းၸုတ်ႈယွမ်းမၼ်း၊ တီႈလူႉၶၢတ်ႇ မၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇၵႂႃႇတေႃႇထိုင်တီႈ ယူတ်းယႃပၼ်ၵူၼ်း၊ တီႈႁူင်းယႃ သွၵ်ႈႁႃပၼ်တၢင်းပဵၼ် ၶဝ်ၸိူဝ်း ၼႆႉတင်းသဵင်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး ၸၢၵ်ႈၼပ်း( ၵွမ်ႇပိဝ်ႇတႂ်ႇ) ၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵၼ်ႊႁဵၼ်းယူင်ႉၼႅင်ႈတီႈ ၵႆၶဝ်လႂ်၊ လွင်ႈလုၵ်ႈတီႈၵႆယၢၼ်သေ ယူတ်းယႃတၢင်းပဵၼ်ၶဝ်လႂ်၊ ၾၢႆႇပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇလႂ်၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းၶဝ်လႂ်၊ ပၢႆးၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ(ႁူမ်ႇလူမ်ႈ)ၶဝ်လႂ်၊ ၾၢႆႇၵေႃႇၵၢႆႇပူၵ်းပွင်ႁဵတ်းပဵၼ်ၶဝ်လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈလႅၼ်ႊတွၼ်ႊသၢင်ႈၵူႊၾၢႆႇၾၢႆႇၵူႊထၢၼ်ႈၸၼ်ႉၵၢၼ်ၶဝ်ၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ပၢႆးၸၢင်ႊ ယူင်ႉသိုပ်ႇၼႅင်ႈသၢင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈဢဝ်တီႈယူႇ ႁူမ်ႇငမ်း မႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ၼင်ႇၼႆ - လႅင်ဝိၼ်၊ ႁိူဝ်းဝိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၵူၼ်းၵေႃႉၽူႈၶပ်းႁေႃႈမၼ်းၼၼ်ႉၶဝ်လႂ် ၊ လူတ်ႉၵႃးလေႃႉလႅင်ၶီႇ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၵူၼ်းၵေႃႉၶပ်းႁေႃႈမၼ်းသေ ၵႂႃႇတၢင်းလႆႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁိုၼ်ႇသူင်ၵၼ်မႃး ၸွမ်းၵၢပ်ႈမၼ်း ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇ လႅၼ်ႊၶႂၢင်ႇဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၵူၼ်းသေၵေႃႈ ၸၢၵ်ႈၶဝ်ၵွၺ်း တိူဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၵၢၼ် ငၢၼ်းမၼ်းၵႂႃႇၼႆႉ တေၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈတင်းၼမ်ယူႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ ပၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈၵမ်းထူၼ်ႈသီႇ ၊ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ- မၢႆသီႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ ဢဝ်မႃးသိုပ်ႇၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ပၢႆးႁဵၼ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၾၢႆႇႁူႉမေႃၵၼ်ႊၵူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉၼေႃႈ။ ပၢႆးႁူႉမေႃ(ပၺ်ႇၺႃႇ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈပိူင်လမ်ႇလွင်ႈလူင်ဢၼ်ၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈပႃးမႃးၼႂ်း ၵၼ်ႊတွၼ်ႊပိူင်ယႂ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈတႃႇၸွၺ်ႈထႅမ်ၵမ်ႉၵႅမ်ပၼ် ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၸူဝ်ႊၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်း ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ ။ ပိူင်သၢင်လွင်ႈသၢင်ႈသဝ်းၵၼ်ႊၵူၼ်း ဢၼ်ၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်း လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးၼႆႉ မၼ်းဢိင် ပိုင်ႈၾင်ၼွင်ႈၵၼ်ဝႆႉ တင်းပိူင်သၢင်ႇပၢႆးႁူႉမေႃ (ပၺ်ႇၺႃႇ) သေယဝ်ႉ၊ ဢၼ်ၼိူင်ႈတင်းဢၼ်ၼိူင်ႈၵေႃႈ လႆႈပိၼ်ႇဝၢႆႇသေ ၵမ်ႉၵႅမ်ၸွၺ်ႈထႅမ်မႃး တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်လႆႈတၢင်းမုၼ်းလႅင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၾၢႆႇပၢႆးႁူႉမေႃၼႆၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၾၢႆႇၵၼ်ႊပၢႆးၸၢၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၢႆဝႆႉပဵၼ်သီႇ ၸၼ်ႉသီႇၶၵ်ႉ ယူႇဢိူဝ်ႈ။

ပၢႆးႁူႉမေႃ- ထၢၼ်ႈၵမ်းမၢႆၼိူင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢပ်ႈပၢၼ်မၢႆၼိူင်ႈတီႈပၢႆးႁူႉမေႃ

တီႈၼႂ်းလႅၼ်ႊၵၼ်ႊပၢႆးႁူႉမေႃမၢႆၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းၵူၼ်းၸမ်း- ပဵၼ်တႃႇႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵၢၼ်လဵင်ႉတွင်ႉသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်လႆႈႁႃလမ်းထိူၼ်ႇ၊ လႄႇ သွၵ်ႈႁႃတီႉၵၢင်ပႃၶဝ်လႂ်၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းယိင်းၶဝ်၊ ၸိူဝ်းၸူဝ်ႊသၢၵ်ႈပၢၼ်ယႂ်ႇၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ လႄႇႁႃပိတ်းမၢၵ်ႇ၊ ယၵ်းယွတ်ႈတေႃးၽၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်မီးဢၼ်ပဵၼ်ယူႇ မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၽွင်းၼင်ႇၸိူဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉၸမ်း ပဵၼ်လၢႆးၵေႃႉၼိူင်ႈတေႃႇၵေႃႉ ၼိူင်ႈ သွၼ်ၼေပၼ်ၵၼ်ၵမ်းသိုဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၵ်းပိူင်မဵဝ်းၼင်ႇၼႆၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵေႃႉၼိူင်ႈၼႆႉသွၼ်ပၼ်၊ ၵေႃႉၼိူင်ႈ သမ်ႉ တွင်းမၢႆဢဝ်ဝႆႉၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်း(ပၢႆးႁဵၼ်း)ဢၼ်သွၼ်ပၼ်မိူဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈလမ်းထိူၼ်ႇလႃႊထိူၼ်ႇ၊ တီႉပႃ လႃႊၼမ်ႉ၊ ပိတ်းဢဝ်မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈၶဝ်လႄႈ ၊ လွင်ႈယဵပ်ႉသွၺ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၽႃႈၽႅၼ်ႇၶူဝ်းၼုင်ႈၶဝ်လႄႈ တင်းလွင်ႈတိုၵ်းတေႃးႁဵတ်းၶဵၼ်သႂ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းမိူဝ်ႈၼႂ်း ပၢၼ်ၼၼ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်မေႃဢွၼ်ၵၼ် ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်မုၵ်ႉပဵၼ်ၸုမ်းဝႆႉယူႇၵၼ်ယဝ်ႉ။

ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈမၢႆသွင် - ၵၢပ်ႈပၢၼ်မၢႆသွင်တီႈ ပၢႆးႁူႉမေႃ

ၽႅဝ်မႃးၵၢပ်ႈပၢၼ်မၢႆသွင် ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်မေႃၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႄႈ လဵင်ႉလူတူဝ်သတ်းၶဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ၵွပ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႄႈ တင်းပၢႆးလဵင်ႉလူတူဝ်သတ်းၶဝ်ယဝ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်း ပၵ်း မၼ်ႈမႃးၵၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇႁႂ်ႈလႆႈတိူဝ်းမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မေႃႁူမ်ႈႁွမ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် တႃႇႁႂ်ႈမၢၼ်ႈသူၼ် လၢပ်ႈတီႈယူႇသဝ်းၵူၼ်းႁဝ်း ပေႃးလႆႈၵတ်းယဵၼ်ႊလီၼၼ်ႉ ပၢႆးႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆႉ တၵ်းလူဝ်ႇလႆႈမႃးမီးပၼ်ယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇမီးၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇတူၺ်းထိုင်ပၼ် ယူႇယဝ်ႉ။ ပိူဝ်ႈၼႆ - ပၢႆးႁူႉမေႃ မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ် ၼၼ်ႉၸမ်း ပိူင်လူင်မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းလီလႄႈ ႁဵတ်းၶုၼ်လီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈသွၼ်ပၼ်ၼင်ႇ ၼၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸင်ႇတႄႇမၼ်းတႄႉ တူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးမၢႆၶဝ်ၼႆႉ တႅမ်ႈမၢႆတွင်းသႂ်ႇတီႈ ၼိူဝ်ၼႃႈႁိၼ်၊ ၼႃႈမႆႉပႅၼ်ႈ သိၵ်ႈ၊ သိၵ်ႈမႆႉၽႃႇ(မႆႉသၢင်း)ၶဝ်သေယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလင်မႃးတႄႉ လႆႈမီးမႃးၸေႈဝႂ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မႃးပပ်ႉၽိုၼ်၊ ပပ်ႉၵဵၼ် ၊ ပပ်ႉတူပ်ႉ၊ ပပ်ႉလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးပပ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆးတွၵ်ႇၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇ ဢွၵ်ႇ၊ ဢိင်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆးမႃးလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးႁူႉမေႃ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မႂ်ႇသုင်မႃးလႆႈယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁဵၼ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ်ၼႆၵေႃႈ လႆႈဢွၵ်ႇပဵၼ်မီးမႃးယဝ်ႉ။ လၢႆးတၢင်းဢၼ်ပူင်သွၼ်ပၼ်မၼ်းတႄႉ ၸႅၵ်ႇၽႄပဵၼ်ႁွင်ႈႁဵၼ်းသေယဝ်ႉ တူဝ်မေႃသွၼ်၊ ၶူးသွၼ်ၶဝ်သမ်ႉ ပူင်သွၼ် ပၼ်ၵမ်းသိုဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်တၢင်းႁိုင်ယၢဝ်း ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈလဵင်ႉလူသတ်းၼႆႉၸမ်း လႆႈမီးမႃးတႃႇ ဢၢၼ်ႇႁူဝ် ႁဵင်ပီႊမၼ်းယဝ်ႉ။

ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈမၢႆသၢမ်- ၵၢပ်ႈပၢၼ်မၢႆသၢမ်တီႈပၢႆးႁူႉမေႃ

ၽႅဝ်မႃးၵၢပ်ႈပၢၼ်လူင်ၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼႆသေ လူဝ်ႇလႆႈမီးငိူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းလၢင်းၵူၼ်း၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၵၢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇၾၢႆႇႁူင်းၸၢၵ်ႈႁူင်းငၢၼ်းၶဝ်လႄႈ တႃႇဢုပ်ႉပွင်ၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်း ၵႂၢၼ်းၶဝ်မႃးတင်းၼမ် တင်းလၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ တေသွၼ်ႁဵၼ်းပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဝ်းလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းလႄႈ ပဵၼ်ၶုၼ်လီ ၼၼ်ႉၵွၺ်းၼႆ ဢမ်ႇၵုမ်ႇလူမ်ႈလီလႆႈယဝ်ႉ။ ၼွၵ်ႈသေလွင်ႈႁူႉမေႃလိၵ်ႈယဝ်ႉသေ ၊ တႃႇႁႂ်ႈလႆႈႁူႉမေႃပႃးပၢႆးၸၢင်ႊ(လွၵ်းလၢႆး)ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼႆႉၼႆ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ဢၼ်တူဝ်လူင် ပွင်ႊၸိုင်ႈၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းသၢင်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁူင်းမူၺ်းၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၼႆၵေႃႈ ဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး တင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇတေႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉၼႆ လွင်ႈႁူႉ၊ ပိုၼ်ႉႁူႉ လႄႈ ၶေႃႈမၢႆၶေႃႈၵႅမ်း၊ ၶေႃႈ မုၼ်းၶၢဝ်ႇ ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈတင်းသဵင်ႈသဵင်ႈၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢိင်ဢဝ်တီႈငဝ်ႈပိုၼ်ႉ ပပ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆးဝႆႉယူႇ ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁူႉမေႃၼႆၵေႃႈ လႆႈမီးမႃးပႃး ၾၢႆႇလုၵ်ႉတီႈပွၺ်ႇပိုၼ်ႊသဵင်တင်းဢွမ်သဵင် (ရေႇတီႇယူဝ်ႇ)ၶဝ်သေ ပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉၼၼ်ႉ လႄႈသင်၊ လုၵ်ႉတီႈၸၢၵ်ႈႁၢင်ႊသဵင်( တီးဝီး) ၶဝ် ၸႅင်ႈၼႄပၼ်သေလႄႈသင်၊ ၵၼ်ႊႁဵၼ်းဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းဢဝ် ၸွမ်းၼင်ႇၼႆၶဝ်လႂ်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇပဵၼ်မီးမႃးယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉၼႆၵေႃႈ တီႈၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ လႆႈမီးမႃး တၢင်းႁိုင် မွၵ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊယူႇဢိူဝ်ႈ။

ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈမၢႆသီႇ- ၵၢပ်ႈပၢၼ်မၢႆသီႇ တီႈပၢႆးႁူႉမေႃ

ယွၼ်ႉၵွပ်ႈမီးမႃးပၵ်းပိူင် ၼႅင်ႈလူၵ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်လႆႈ တင်းယူင်ႉသၢင်ႈၶၼ်ဝႆး၊ ပၢႆးၸၢင်ႊဢၼ်ၸူႉႁွမ်လႆႈ ၶေႃႈမၢႆ ၶေႃႈၵႅမ်း ၶေႃႈမုၼ်းလႂ်၊ ပၢႆးၸၢင်ႊဢၼ်သူင်ႇဢွၵ်ႇႁပ်ႉလႆႈ ၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးတင်းၶၼ်ဝႆးလႂ် ဝႆႉယူႇ။ ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇၼႆၵေႃႈ ၽိူဝ်ႇႁူမ်ႈႁွမ်းမႅၼ်ႈၵၼ် တင်းယူင်ႉသၢင်ႈၼႅင်ႈလူၵ်ႈ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယူႇ တင်းၶၼ်ဝႆးၼႆႉၼႆၵေႃႈ လႆႈဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ထၢၼ်ႈမၢႆ - သီႇယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈပိုၼ်ႉႁူႉလႄႈ လွင်ႈပၢႆးၸၢင်ႊၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးတင်းႁုင်ႈႁႅင်းၼႆႉသေယဝ်ႉ ပၢႆးႁူႉမေႃ ပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈသီႇၼႆၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်ဢွၵ်ႇမႃးထၢင်ႇႁၢင်ႊတင်းၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈသီႇၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်တင်း ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇပၢၼ်ၸိူဝ်းပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉသင်သေယဝ်ႉ ၾိင်ႈတႅၵ်ႈၾၢႆႇပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ၼႆၵေႃႈ လႆႈႁၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။

တၢင်းလၢၵ်ႇလၢႆး ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ထၢၼ်ႈမၢႆ - သီႇ

ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈသီႇၼႆႉၸမ်း ပၵ်းပိူင်လူင်ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇတင်းဢၼ်ၼႆႉ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႊမႃး တင်းယႂ်ႇတင်းလူင်တေႉတေႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပၢႆးႁူႉမေႃဢၼ်ဢိင်ပိုင်ႈတီႈငဝ်ႈပိုၼ်ႉ ပိုၼ်ႉႁူႉ သေယဝ်ႉ၊ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ လႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ်မႃး ပၢႆးႁူႉမေႃဢၼ်ပိုင်ႈတီႈငဝ်ႈပိုၼ်ႉ ၺၢၼ်ႇပၺ်ႇၺႃႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈပၢႆးႁူႉ မေႃပိုၼ်ႉႁူႉသေ လႅၵ်ႈလၢႆႊၵႂႃႇၽၢႆႇပၢႆးႁူႉမေႃၺၢၼ်ႇပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လမ်ႉၵတ်ႉဢၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်း သွၼ်ဢဝ်လႆႈၼၼ်ႉ မၼ်းတိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်သေ ဝႂ်ႊၶူးဢၼ်မၼ်းၸူပ်းႁပ်ႉလႆႈၼၼ်ႉမႃးဝႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ပၢႆးႁူႉမေႃ ပၺ်ႇၺႃႇ မဵဝ်းၸိူဝ်ႉၼင်ႇၼႆမႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပၵ်းပိူင်လွင်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇၼႆၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈပပ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ် လၢႆးၶဝ်သေ လႆႈၽႅဝ်မႃးတီႈၼိူဝ်ထႅဝ်သၢႆ(ႁၢဝ်း)ၼႅင်ႈယဝ်ႉ။

ပၵ်းပိူင်ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ၸွမ်းၼိူဝ်ထႅဝ်သၢႆၼႅင်ႈၼႆႉ ၸမ်း- တေသွၼ်ႁဵၼ်းတီႈလႂ်၊ တေသွၼ်ႁဵၼ်းမိူဝ်ႈလႂ် ယၢမ်းလႂ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းၶွင်ႈၶမ်( ပဵၼ်ယၢၵ်ႈ)လူင်သင်ယဝ်ႉသႄႈ။ ဢမ်ႇမီးလႅၼ်ႊတွၼ်ႊဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၽၢတ်ႇမၼ်းသင်ယဝ်ႉသႄႈ။ ၶႂ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းတီႈ လႂ်ၵေႃႈလီ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၵႂႃႇပၵ်းပိူင် ပိူင်သၢင်ႇဢၼ်လဵဝ်ၼၼ်ႉဝႆႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းလႅၼ်ႊၶႂၢင်ႇပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ၼႆၵေႃႈ လွင်ႈဢေႊဢၢႆႊ( ဢွၵ်းဢေႃထၢတ်ႈ) လႄႈ ၿီႊၻီႊ(ၶေႃႈမုၼ်းယႂ်ႇၼမ်)ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ လႆႈပဵၼ်မႃး ၵၼ်ႊတွၼ်ႊဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၊ ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈမႃးဝႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢေႊဢၢႆႊ ဢၼ်ပဵၼ် (တၢင်းႁူႉလႅတ်ႈၾၢႆႇထၢတ်ႈႁဵတ်းဢဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢွၵ်းဢေႃဢၼ်ပွမ်) ၼႆႉ ပေႃးတေလႆႈ ဢဝ်လၢႆးယေႃႈၵႅပ်ႈသေဝႃႈၼေ ႁႂ်ႈပွင်ႇၸႂ်လႆႈဢၼ်ငၢႆႈငႅမ်ႈမၼ်းၸမ်း- မၼ်းပဵၼ်ၺၢၼ်ႇပၺ်ႇၺႃႇ ( တၢင်းႁူႉမေႃလႅတ်း) ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၶူင်ႊသၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ်မႃး ဢၼ်ငၢႆးပေႃးတၢၼ်ႇၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပၢႆးၸၢင်ႊ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်သေယဝ်ႉ ယိူင်းႁဵတ်းႁႂ်ႈမိူၼ်ငၢႆးၺၢၼ်ႇပၺ်ႇၺႃႇၵူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တၢင်းႁဵတ်း ပၢႆးၸၢင်ႊဢၢႆႊတီႇ ဢၼ်ယိူင်ႈႁဵတ်း၊ မႄႇၶႂၢၵ်ႈ၊ ႁႂ်ႈမုၼ်းႁိူင်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁုၼ်ႇၸၢၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၶူင်ႊသၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ်ဝႆႉ ဢၼ်ႁႂ်ႈၸၢၵ်ႈၶဝ် မီးပႃးဝႆႉလမ်ႉၺၢၼ်ႇမေႃၼပ်ႉတၢၵ်ႈၼၼ်ႉလႂ်၊ လမ်ႉၺၢၼ်ႇဢၼ် ၸၢင်ႊၶုၺ်ႉႁူႉတေႃႇ သၢႆၸႂ်ႊႁၼ်ၶဝ်လႆႈၼၼ်ႉလႂ်၊ လမ်ႉၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁူႉႁၼ်လႆႈၼၼ်ႉလႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ- လူတ်ႉၵႃးလေႃႉလႅင် ဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၵူၼ်းၶပ်းမၼ်းၼၼ်ႉလႂ်၊ ၵူၼ်းႁုၼ်ႇၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်တၢင်းႁူႉတူဝ်ၵဝ်ႇမၼ်း သေ တူင်ႉၼိုင်လႆႈယူႇၸိူဝ်းၼႆႉလႂ် ၶဝ်ယဝ်ႉ။

ၿိၵ်ႉၻေႇတႂ်ႇ(ၶေႃႈမုၼ်းယႂ်ႇၼမ်)ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉၸမ်း- ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ၸူႉႁွမ်တွမ်ႊဝႆႉပၼ်လႆႈၶေႃႈမၢႆ ၶေႃႈၵႅမ်းၶၢဝ်ႇ တီႈလႅၼ်ႊၶႂၢင်ႇဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၽၢႆႇၽႂ်ၽၢႆႇမၼ်း တေႃႇၵူႊဢၼ်ဢၼ်လႆႈ ပဵၼ်ႁူဝ်သႅၼ် ႁူဝ်လၢၼ်ႉမၼ်းမႃးလႆႈ သေယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈၶဝ်မႃးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၼင်ႇဢၼ်တၢင်းၶႂ်ႈလႆႈမီးဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ဢွၵ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၼႆႉၸမ်း- ပဵၼ်ၵွပ်ႈပၢႆးၸၢင်ႊ(ပၢႆးသႅၼ်ႉ)ၾၢႆႇၸၢၵ်ႈၼပ်း(ၵွမ်ႇပိဝ်ႇတႂ်ႇ) လႄႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႊၶၢဝ်းယၢမ်းမၵ်းမၢႆဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊသွၵ်ႈႁႃၶေႃႈမၢႆၶေႃႈၵႅမ်းၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလႆႈၼင်ႇၵၢင်ၸႂ် မီးၼၼ်ႉလႂ်၊ တေၸူႉႁွမ်ဝႆႉ၊ တေၸႅၵ်ႇ ၸၵ်းၽႄၽၢတ်ႇဝႆႉလႂ်၊ တေၶပ်းၸတ်းပွင်ၶဝ်လႂ်၊ ပေႃးယဝ်ႉသမ်ႉ တေႃႇၸၼ်ႉၸၢင်ႊဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တီႈတူဝ်ထူပ်း ၼႆၵေႃႈ တေၽႅဝ်မႃးပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ တီႈလႅၼ်ႊၶႂၢင်ႇလွင်ႈမုၼ်းႁိူၼ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ ၵူႊဢၼ်ဢၼ်ၶဝ်ၼႆႉ ၸမ်း ႁူႉတေပႃးမႃး ပၢႆးၸၢင်ႊၾၢႆႇဢေႊဢၢႆႊ(ဢွၵ်းထၢတ်ႈလႅတ်း)လႄႈ ၿီႊၻီႊ( ၿိၵ်ႉတေႇတႂ်ႇ) (ၶေႃႈမုၼ်းယႂ်ႇလူင်) ၶဝ်ယူႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။

ဢဝ်တင်းပၢႆးၸၢင်ႊဢေႊဢၢႆႊ တင်းၿိၵ်ႉၻေႇတႂ်ႇၶဝ်သေယဝ်ႉ ၊ တေၶူင်ႊႁဵတ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး ႁုၼ်ႇၸၢၵ်ႈၶဝ် ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းလၢၵ်ႇလၢႆးႁုၼ်ႇၸၢၵ်ႈၶဝ်သမ်ႉ တူဝ်ႁုၼ်ႇၸၢၵ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁူႉလႆႈလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ လမ်ႇလမ်ႇ တင်းႁၢင်းၶေႃတူဝ်ၵဝ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁွင်ႉဝႃႈပဵၼ် တၢင်းႁဵၼ်းႁူႉလိုၵ်ႉလမ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် တၢင်းႁဵၼ်းႁူႉ(ယူင်ႉ)ၶိူင်ႊၸၢၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇႁုၼ်ႇၸၢၵ်ႈၵူၼ်းၶၢႆၵၢတ်ႇ ဢၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းၸပ်ႇ ပၢၼ်ႇၶဝ် ၶူင်ႊသၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉၼႆ မိူဝ်ႈၸင်ႇတႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်း ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ တေလႄႇၵႃႇ ၼႂ်းသႃးလၢၼ်ႉယူႇတီႈၼၼ်ႉတီႈၼႆႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တေဢတ်းဢဝ်သဵင် လၢႆးလၢတ်ႈလၢႆးၸႃ ၸိူဝ်းသိုဝ်ႉ လႄႈ သဵင်ၵူၼ်း ယိင်းၵေႃႉၶၢႆၶဝ်ယဝ်ႉ။ တေၸူႉႁွမ်ဝႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶေႃႈမၢႆၶေႃႈၵႅမ်း ၶေႃႈမုၼ်းတႃႇမၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်သၢႆငၢႆ မိူဝ်ႈၸိူဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈတွပ်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်ၼၼ်ႉလႂ်၊ ပေႃးထၢမ်ၸိူဝ်ႉႁိုဝ် သမ်ႉၶိုၼ်းတွပ်ႇၵေႈၸိူင်ႉႁိုဝ်လႂ် တႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵႃႇ ဢဝ်ဝႆႉ ဢတ်းဝႆႉ တွင်းမၢႆဝႆႉ တင်းသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸင်ႇတႄႇၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးဝႃႈထၢမ်သႂ်ႇတေႃႇ ႁုၼ်ႇၸၢၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉၵႂႃႇသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆ ဢၼ်ထၢမ်မၼ်းပဵၼ်မဵဝ်းၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်တွပ်ႇမၼ်းသမ်ႉ ပဵၼ်တၢင်ႇလွင်ႈ ပႅတ်ႈလႄႈ ပေႃးလႆႈႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၶႆႈၶူဝ်လူင်ဝႆႉၵွၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ပေႃးဝႃႈဝၼ်းမၼ်းႁိုင်မႃးယဝ်ႉ ၼႆၵေႃႈ ႁုၼ်ႇၸၢၵ်ႈၼႆႉ ပေႃးႁဵၼ်းႁူႉဢဝ်ဝႆႉတင်း ပၵ်းပိူင်လၢႆးႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်လိုၵ်ႉလမ်ႇယဝ်ႉသေယဝ်ႉ တင်းတေ ၸၢင်ႊၶၢႆပၼ်လႆႈ တွပ်ႇလၢတ်ႈသပ်းလႅင်းပၼ်လႆႈ တႅတ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼႅတ်ႈ လိူဝ်သေ ၵူၼ်းယိင်းၸိူဝ်းၶၢႆၵၢတ်ႇၶဝ် ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇၼႆ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။

တီႈပၢႆးယႃၼႆၵေႃႈ မိူၼ်ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ၊ ႁုၼ်ႇၸၢၵ်ႈဢေႊဢၢႆႊ(ဢွၵ်းထၢတ်ႈ) ၶဝ်ၼႆႉ ဢိင်ဢဝ်တီႈၼိူဝ်ၶေႃႈမၢႆ ဢၼ်ထတ်းႁၼ်တေႃႇပၢႆးယူႇလီ တီႈၵူၼ်းပဵၼ်ၶဝ်သေယဝ်ႉ၊ တီႈဢၼ်ၾၢႆႇသွၵ်ႈႁႃတေႃႇတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉၼႆ ယင်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈလိူဝ်သေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ်မေႃယႃ ဢၼ်လႆႈၸူပ်းၸၼ်ႉၶူး ပၢႆးၵႂၢၼ်းၶူးမႃး ၾၢႆႇပၢႆးယူတ်းယႃၶဝ် ဢၼ်ပဵၼ်မေႃယႃဝႆႉယူႇ မီးၸူဝ်ႊၵၢၼ်တူဝ်ထူပ်းႁႃႈပီႊၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉၵွၼ်ႇၼႆ လႆႈႁူႉၸွမ်းၾၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆး လမ်း ႁဵၼ်း ၶဝ်ယူႇဢိူဝ်ႈ။

လူတ်ႉၵႃးဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၽူႈၶပ်းမၼ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇႁိုင်သင် တေၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃး တင်းယႂ်ႇယႂ်ႇ ၼမ်ၼမ်ယဝ်ႉၼႆ ဝႃႈဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးမိူဝ်ႈယၢမ်ႈၼၼ်ႉမႃးၼႆ ၵူၼ်းႁဝ်းၶဝ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇဝႆႉလူတ်ႉၵႃးပိူင်ႇတႃႇ တူဝ်ၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉသေ တေၸၢင်ႊၵႂႃႇတၢင်းလႆႈ တင်းလူတ်ႉၵႃးဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၽူႈၶပ်းမၼ်း ၼၼ်ႉလႆႈ တေႃႇတီႈၶႂ်ႈ ၵႂႃႇထိုင်၊ ၶၢဝ်းတၢင်းဢၼ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇၽႅဝ်ၼၼ်ႉလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ပၢႆးၸၢင်ႊၾၢႆႇဢေႊဢၢႆႊတင်းၿိၵ်ႉၻေႇတႂ်ႇ သေယဝ်ႉ လူတ်ႉၵႃးဢမ်ႇပႃးၽူႈၶပ်းၶဝ်ၼႆႉ ယင်းတေၸၢင်ႊသူင်ႇႁွတ်ႈပၼ်ထိုင် ႁႂ်ႈၽႅဝ်လႆႈတီႈၶၢဝ်းတၢင်းဢၼ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇ ၼၼ်ႉ တင်းၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ပွတ်းဢေႇသေပိူၼ်ႈထီႈသုတ်း လႄႈ ႁႂ်ႈမီးတၢင်းႁူမ်ႇလူမ်ႈသေပိူၼ်ႈလႆႈၵွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

တီႈလႅၼ်ႊၶႂၢင်ႇတၢင်ႇဢၼ်ဢၼ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ပၢႆးၸၢင်ႊၾၢႆႇဢေႊဢၢႆႊ(ဢွၵ်းထၢတ်ႈ)ၶဝ်ၼႆႉ တေသူႇၶဝ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ တႃႇႁႂ်ႈႁဝ်းၶဝ်ပေႃးတေၸၢင်ႊ ယၼ်ၶိုၼ်ႈလႆႈတေႃႇ ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်တေ ၸၢင်ႊ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ ဢၼ်တေၸၢင်ႊႁႂ်ႈငၢမ်ႇထုၵ်ႇတင်းပၢႆးၸၢင်ႊ ဢၼ်တေလႅၵ်ႈလၢႆႊမႃး တင်းယႂ်ႇတင်းလူင်ၸိူဝ်ႉၼင်ႇၼႆဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉႁၼ်ဝႆႉဝႃႈ ထုၵ်ႇလီလႆႈၶတ်းၸႂ် သႂ်ႇႁႅင်းသေ တႄႇၵႂႃႇယူႇ ယဝ်ႉၼႆဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈဝႃႈမႃး ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈမၢႆသီႇၼႆလႄႈ သမ်ႉတေလႆႈႁၼ်တေႃႇၶေႃႈထၢမ်ပႃးဝႃႈ ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇ ၺႃႇႁဝ်းၶဝ်လူး ပဵၼ်ဝႆႉမီးဝႆႉယူႇ တီႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလႂ်လႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽႅဝ်ယူႇဝႆႉၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈတွပ်ႇၵေႈယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉဢၼ်ၵၢမ်ႇလီ ပဵၼ်သုၼ်ႇမၢၼ်ၼၼ်ႉၸမ်း ႁဝ်းဢမ်ႇတပ်ႈၵႂႃႇယူႇသိုပ်ႇတေႃႇသိုပ်ႇၸွမ်း ၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉသႄႈ။ တီႈၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်လူင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼႆႉ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၾၢႆႇပၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈလီ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်း ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈလၢႆး ၶႂ်ႈပဵၼ်တီႈပွတ်းတွၼ်ႊ တွၼ်ႊလႂ်ပွတ်းလႂ်ၵေႃႈလီ၊ လူဝ်ႇႁႂ်ႈတၢင်းယိုဝ်ႈတေႃႇ မၼ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼၼ်ႉ ၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶဝ်ၼႆႉ တၵ်းတေလႆႈမီးဝႆႉယူႇ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းပၢႆးႁူႉမေႃ ဢၼ်ၵိုင်ႇလႅပ်ႈၵၼ်တင်း လၢႆႇၽွင်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ တႃႇႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလီၼၼ်ႉ တေဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၸမ်း ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လူင်ဢၼ်ၼိူင်ႈ တႃႇတင်းၶိူဝ်းတင်းမိူင်း ဝႆႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁူႉမေႃဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်မေႃ သွၼ်၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ဢူႈမႄႈၶဝ်ၵွၺ်း တေလႆႈႁဵတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉသႄႈ။ ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၵူႊၵေႃႉၵူႊၵေႃႉၶဝ် တၵ်းတေလႆႈဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ တႄႇဢဝ်ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇ မႃးၼၼ်ႉ တေႃႇပေႃးထိုင်ဝၼ်းတၢႆၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈၼႆ ၸဝ်ႈႁူႉမေႃလူင်ၶဝ် ၽုၺ်ႇၸႅင်ႈၼႄပၼ်ဝႆႉတီႈပွင်ႇမၼ်း ၼင်ႇၼႆ ယူႇဢေႃႈ။ လုင်းၸၢႆးၾႃႉ( ၵဵပ်းႁွမ်တႅမ်ႈ) (တႃႇပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ ႁႂ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈၼႆၼၼ်ႉ)

• တီႈမၢႆတွင်း-

ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈမၢႆ(႑) - ႁႃပိတ်းမၢၵ်ႇ လႄႈ လမ်းထိူၼ်ႇ

- တၢင်းႁိုင်ဢၢၼ်ႇႁူဝ်မိုၼ်ႇပီႊမၼ်း(လၢၼ်ႉပီႊၵွၼ်ႇ)

- တႃႇလႆႈသိုပ်ႇပဵၼ်ၸႂ်ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ

• ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈမၢႆ(႒) - ႁဵတ်းႁႆႊၼႃးၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ လဵင်ႉလူတူဝ်သတ်း

- တၢင်းႁိုင်ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်ပီႊမၼ်း

- တႃႇဢုပ်ႉပွင်( ၵုမ်းထိင်းၵၼ်)

• ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈမၢႆ(႓) - ၶိူင်ႊၸၢၵ်ႈ လႄႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈလူင်ၶဝ်

- ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်း( ပၢၵ်ႇပီႊ)မၼ်း

- ပၢႆးၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ( တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈၼမ်)

• ပၢႆးႁူႉမေႃထၢၼ်ႈမၢႆ(႔) - ၶေႃႈမုၼ်းၶၢဝ်ႇလႄႈ လႅတ်းလႅဝ်ႈ( ၺၢၼ်ႇၽၢႆ)

- ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်းပီႊမၼ်း

- ၶူင်ႊသၢင်ႈ(ႁဵတ်းပဵၼ်မႂ်ႇ)

ပၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလူင်ၵၼ်ႊၸၢၵ်ႈၵမ်းထူၼ်ႈသီႇၸမ်း -

• ၵမ်းထီႈၼိူင်ႈ - ၽၢႆႇၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၼင်ႇတၢင်းႁႅင်းၼမ်ႉ၊တၢင်ႉႁႅင်းဢၢႆႊႁႃႇၼမ်ႉ
• ၵမ်းထီႈသွင် - ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ႇလႆႈၼမ်လၢႆ၊ ၸွမ်းသၢႆတၢင်းႁၢင်ႈပဵၼ်၊ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ
• ၵမ်းထီႈသၢမ် - ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸၢၵ်ႈၼပ်းလႄႈ လၢႆးသၢင်ႈဝႅၼ်ႊဝႅၼ်ႊ
• ၵမ်းထီႈသီႇ - ပၵ်းပိူင်လႅင်ႊတူဝ်ႁၢင်ႊၶဝ်ၵပ်းသၢင်ႈ။(ဝႆးမႃးၵူႊပၢႆး)(ႁုပ်ႈလႆႈသၢႆလိၼ်)။

လုင်းၸၢႆးၾႃႈ(ၵဵပ်းႁွမ်တႅမ်ႈ)</br>

(႑႑:႒႓) (ပုတ်ႉ) ႐႖႐႕႒႐႒႐, တႉလႉၽႉ-လႉတႉလ(႒)</br>

(ၽွင်းၶၢဝ်းငိူင်ႉဝႄႈ - မႅင်းႁႃႊပွတ်ႇၶႅင်(ၵူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ-ဝီႇ-(႙)</br>

လမ်းၼႂ်း · ထႅင်ႈ→