တပ်ႉသိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ

(တပ်ႉသိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ)

တပ်ႉသိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ(NDAA)ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း မိူင်း တႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း မိူင်းမၢၼ်ႊ။ ပဵၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶွင် ၵေႃႇမတီႇၶွၼ်ႈတွမ်ၵတ်းယဵၼ်(PSC)။

ပိုၼ်း

ဢွင်ႈတီႈမိူင်းလႃးၼႆႉ လႆႈယူႇတႂ်ႈၵုမ်းၵမ်ႊၶွင်ၶုၼ်သိုၵ်းလၢႆလၢႆၸုမ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီႊ 1960 ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တပ်ႉသိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ(NDAA)ၼႆႉ တႄႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1989 ဝၢႆးသေ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉမၢၼ်ႊ(CPB)။ ႁႅင်းသိုၵ်းမီး 3000-4000 ၵေႃႉ။

တပ်ႉသိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ(NDAA)ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ် လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်တင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႊ(တပ်မတော်) ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် မႃးဢွင်ႈတီႈဢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးပုင်ႈသုင်မႃးႁႅင်းႁႅင်းလႄႈ ၸုမ်း NDAA ၼႆႉ လႆႈၼမ်ႉမႅတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်းၵၢၼ် ငိုၼ်း တီႈတွၼ်ႊၽုၵ်ႇတူၼ်ႈၽိၼ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်လၵ်ႉၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ်ၸွမ်းလႅၼ်ႊလိၼ်မႃး။ ၸုမ်း NDAA လႆႈမူၺ်ႉပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈၽိၼ်ႇ ၼႂ်းပီႊ 1997 လႄႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းတိုၵ်းမႂ်ႇ ၸွမ်းလူင်ပွင်ႊ ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊမိူင်းမၢၼ်ႊ ၼႂ်းပီႊ2011။

ၸုမ်း NDAA ၼႆႉ ယင်းမီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်လႄႈ ၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တၢင်ႇၸုမ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉမၢၼ်ႊ(CPB)သေ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ တပ်ႉ သိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉၵူႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ(MNDAA)၊ တပ်ႉသိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉ တိၵ်ႉၶၢင်(NDA-K) လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝႃႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ(UWSA) ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီႊ 2008 ၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝၽွမ်ႉႁူမ်ႈ(UWSA) လႆႈသၢၼ်ၶတ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းတေႃႇ လွင်ႈဢၼ်တေလႆႈသုမ်းပၼ်ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းပွၵ်ႉ ဢၼ်မီးတႂ်ႈၵုမ်းၵမ်ႊသိုၵ်းဝၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ၵွင်ႇၼွင်ႇၵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ(NDAA)မိူင်းလႃး။

မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ 25 လိူၼ်ထူၼ်ႈႁႃႈ ပီႊ 2025 ၼၼ်ႉ ၽူႈတၢင်တူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းလႃး ႁူမ်ႈပႃးတင်း “သၢင်ႇပိူဝ်ႇ”သေ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၵွင်ႇသီႇၾၢႆႇၽွင်းပၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ။ ၸုမ်း NDAA လႆႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇၵႂႃႇတီႈ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ဝႃႈ “ဢမ်ႇမီးၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇတၢင်ႇၸုမ်း ဢၼ်ၶတ်းၶၢၼ်ႉတေႃႇ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ” တီႈၼႂ်းမိူင်းလႃး။

ဢိင်ၼိူဝ် Shan Human Rights Foundation ၼႆႉသေ ၸုမ်း NDAA ၵုမ်းၵမ်ႊဝႆႉဢွင်ႈတီႈၶုတ်း ၶူဝ်းႁႄႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းယွင်း တႃႇ 19 ဢၼ်။ ၵၢၼ်ၶုတ်းၶူဝ်းႁႄႈတီႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ် လွင်ႈၼမ်ႉဢမ်ႇ သႅၼ်ႈသႂ် တီႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၶွင်၊ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းတူင်ႇတႆးလႄႈ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း။

မၢႆတွင်း

တပ်ႉသိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ(NDAA)ၼႆႉ ယင်းႁူႉလႆႈထႅင်ႈဝႃႈပဵၼ် တပ်ႉ သိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ-မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ(NDAA-ESS)၊ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း လႄႈ ၸုမ်းမိူင်းလႃး။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ “ၸုမ်းမိူင်းလႃး” ၼႆႉ ငဝ်ႈငုၼ်းမၼ်းလုၵ်ႉမႃးတီႈ ၼႃႈ လိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ-(4) မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

တီႈဢၢင်ႈဢိင်ႈ

National Democratic Alliance Army. (n.d.). In Wikipedia. Retrieved November 3, 2026, from https://en.wikipedia.org/wiki/National_Democratic_Alliance_Army