View source for ပၵ်းပိူင် လၢႆးထွင်ၼမ်ႉ တင်းသၢႆးၸႂ်တူဝ်ႊ

== တွၼ်ႊၼမ်း ==
ပၵ်းပိူင်လၢႆးထွင်ၼမ်ႉ တင်းသၢႆးၸႂ်တူဝ်ႊ (Bio Sand Filter) ၼႆႉၸမ်း ပဵၼ်လၢႆးတၢင်း ဢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းလူင်ၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ (W.H.O) ၶဝ် ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းမႃးတႃႇ ၸိူဝ်းၵူၼ်းမိူင်းၵွတ်းၽၢၼ်ၶဝ် ထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ လၢႆးၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လၢႆးတၢင်းၽဵင်ႈၽဵင်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း မၢၵ်ႇႁိၼ်သၢႆးလုမ်ႈၾႃႉသေ ထွင်ပၼ် ၊ လီႇၸႅတ်ႈပၼ်ၼမ်ႉၶဝ် ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၼမ်ႉလီမႃး တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ပုၼ်ႈပၢႆး ယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

== ပိူင်သၢင်ႇလမ်ႉၵတ်ႉၼမ်ႉ သၢမ်ပိူင် ==
ပေႃးဝႃႈၼမ်ႉ ၊ ၼမ်ႉလီ၊ ၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်၊ ၼမ်ႉၸိုၼ်ႈသႂ် ၊ ၼမ်ႉသႂ်ၸၢင်ႇ ၊ ၼမ်ႉလိုမ်ႇ ၊ ၼမ်ႉမေႃႇ၊ ၼမ်ႉႁွင်ႊၼမ်ႉၵႄး တႄႇၵႂႃႇမီးၼမ်ႉၼမ်လၢႆယူတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၶႂ်ႈဝႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ- ပေႃးဝႃႈ ၼမ်ႉၼႆတႄႉ- လမ်ႉလီတီႈၼမ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမီး ၃- ပိူင် (သၢမ်သၢင်ႇ) ယူႇယဝ်ႉ။

# ၼမ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈမီး သီငဝ်း။
# ဢမ်ႇလႆႈမီးဢၢႆႊသႅဝ်(ဢၢႆႊၺိၼ်း)သင်။
# ဢမ်ႇလႆႈမီး သၢႆဝၢၼ် ၼမ်ႉလႅမ်ႉသင်လႃးလႃး။

ၸိူဝ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်သၢင်ႇလမ်ႉၵတ်ႉၼမ်ႉၶဝ် ၃- မဵဝ်း (သၢမ်ပိူင်)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

== ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် လႄႈ လွင်ႈလီၸႃႉ ၼႂ်းၼမ်ႉ ==
ၵူၺ်းၵႃႊ ပေႃးဝႃႈပဵၼ် ၼမ်ႉၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်တေႉတေႉ ဢၼ်ၸွၺ်ႈထႅမ်ပၼ် ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်း ၼၼ်ႉၸမ်း- ၼမ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၸၢင်ႊမီးႁၢင်ႊငဝ်းမၼ်းႁင်းၶေႃၶဝ်ဝႆႉယူႇ။ တီႈထၢတ်ႈတိုၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ပႃး ၸွမ်းၼမ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႊပႃးလႆႈယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ - ၼမ်ႉ (H2O) လႄႈ ႁွမ်းပႃးထၢတ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ် ၸွၺ်ႈပၼ်ႁႅင်းပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်း ၊ ၼင်ႇ- ၶူဝ်းႁႄႊ ဢၼ်ထုၵ်ႇငၢမ်ႇတႃႇၵူၼ်းႁဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈတႄႉ ၼမ်ႉဢၼ်ပႃးမီးမႃးထၢတ်ႈၸႂ်တူဝ်ႊဢွၼ်ႇၼမ်ႉ ၊ ၼင်ႇမႅင်းပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇမီးဝႆႉၼႂ်းၼမ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉလႂ်ၼႆသေ မီးဝႆႉပိူင်ႁၢင်ႊထၢၼ်ႈငဝ်းလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ပွင်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉလီတႃႇၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉတႄႉ- ၸၢင်ႊမီးလႆႈသီငဝ်းယူႇၼင်ႇဝႃႈ- သႂ်ၸၢင်ႇလီၼၼ်ႉလႂ် ၊ ထုၵ်ႇမီး ပႃးပဵၼ်ၼမ်ႉဢၼ်ႁွမ်းပႃးဝႆႉၶူဝ်းထၢတ်ႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတႃႇပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၊ ထုၵ်ႇပႃးမီး မႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊၼႂ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ၸွၺ်ႈပၼ်ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်းၶဝ်ယူႇၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႊ သင်ဝႃႈ ၼႂ်းၼမ်ႉ သမ်ႉပႃးမီးဝႆႉမႅင်း ၼင်ႇ- မႅင်းပရူဝ်ႇတူဝ်ႇသွၺ်း လႄႈ မႅင်းပထရူဝ်ႇၸိၼ်ႇၶဝ်ပေႃးၼႆႉတႄႉ- ယွၼ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႅင်း ဢမ်ႇပၼ်ၽွၼ်းလီၵူၼ်း၊ တင်းမႅင်းယႃႉၵဝ်း ၵူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ လီလႆႈဝႆႉၾၢင်ႉတေႃႇ လွင်ႈ ၼႆႉတေႉတေႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းၼမ်ႉၼႆႉ ၵူၺ်းပႃးဝႆႉ မႅင်းလီတႃႇၵူၼ်းသေ မႅင်းဢမ်ႇလီတေႉ တေဢမ်ႇ လႆႈပႃးၼႆၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၼႂ်းၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉလႃးလႃးလႄႈယဝ်ႉ။

ပိူင်လူင်မၼ်း ဢၼ်လူဝ်ႇႁူႉဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ - မႅင်းလီတင်းမႅင်းၸႃႉတႃႇပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႊဝႃႈ ၶဝ်ၸၢင်ႊပႃးမီးဝႆႉ ယူႇတီႈၼႂ်းၼမ်ႉတင်းသွင်မဵဝ်းယူႇသေတႃႇၵေႃႈ ၊ ၶဝ်မီးဝႆႉငဝ်းလၢႆး ၽႂ်ၼမ်ၵေႃႈ မၼ်းပေႉ ၸၢင်ႊပေႉပုၼ်ႈၵၼ်လႆႈလႄႈ ၊ ၼႆႉမႃးပဵၼ်လွင်ႈလီလွင်ႈၸႃႉတေႃႇၵူၼ်းႁဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ- ၼႂ်းၼမ်ႉသင်မီးဝႆႉ ပႃၼဝ်ႈ ၊ ပႃတၢႆၼႆ ၶဝ်ၸၢင်ႊႁႂ်ႈၽႄႈမႅင်း ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ တိူဝ်းၼမ်မႃး ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်သေမီးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃလီမီးၸႂ်ၶဝ်တႄႉ ၸၢင်ႊၽဵဝ်ႈၵိၼ်မူင်ႈမႅင်း ယဝ်ႉ။

== ၽွၼ်းလီ လႄႈ လွင်ႈၸႃႉၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ် (တွၵ်ႉယေႇတၢၼ်ႉ) ==
ၵူၺ်းၵႃႊ ပေႃးပဵၼ်ၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်၊ ၼမ်ႉဢွၵ်ႇတီႈႁူင်းၸၢၵ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉၵၼ်ယူႇဝႃႈပဵၼ်- တွၵ်ႉယေႇတၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉဢဝ်လၢႆးပၢႆးသၢႆႊသေ ႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ၼမ်ႉၶေႃၶေႃ ဢၼ်သႅၼ်ႈသႂ် တေႉတေႉၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်ၼႆႉ ဢဝ်တၢႆပႅတ်ႈမူင်ႈမႅင်းတင်းသဵင်ႈ၊ မႅင်းလီမႅင်းဢမ်ႇလီ ပႃး ၸွမ်းၵၼ်ပႅတ်ႈသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၽေးၶဵၼ်မူင်ႈမႅင်းတႄႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။

ၼင်ႇၼႆ - ၽွၼ်းလီတႃႇတေ လႆႈတီႈမႅင်းလီၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈလႆႈသေၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးၵႂႃႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇၼႆ ထၢတ်ႈႁေႊ ဢၼ်တေလီတႃႇၵူၼ်းႁဝ်းၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ထွင်ဢွၵ်ႇဢဝ်ပႅတ်ႈဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ၊ ၼမ်ႉလီ ဢၼ်ပႃးထၢတ်ႈႁႄႊ ပဵၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပႃးမီးယဝ်ႉလႄႈ ၊ ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်လႆႈ ပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်လူဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်ၼႆႉ မီးတႃႇဢၼ်ထႅမ်ၼမ်ႉဢၼ်လဵဝ်ၵွၺ်းသေ တၢင်ႇၸိူဝ်းၸိူဝ်း ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးယဝ်ႉ လႄႈ ၊ ၶႅမ်ႉတႃႇပၢႆးယူႇလီယူႇၼႆ ဢမ်ႇဝႃႈလႆႈလုမ်းလုမ်းသႄႈ။ ပဵၼ်တႃႇတဵမ်တွင်ႉ ဢၼ်တွင်ႉမႆႉၶႂ်ႈယၢၵ်ႇ ၼမ်ႉၼၼ်ႉလႆႈ ဢၼ်လဵဝ်လဵဝ်ၵွၺ်းၼႆ - ဝႃႈလႆႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ - ၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇ ၵေႈလွင်ႈယၢၵ်ႇၼမ်ႉဢၼ်လဵဝ်ၵွၺ်းသေ ၊ ဢမ်ႇပၼ်မီးပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းသင်၊ ဢမ်ႇၸွၺ်ႈထႅမ်တႃႇပၢႆးယူႇ လီ ႁႂ်ႈလိူဝ်တိူဝ်းမႃးသင်လႆႈၼႆ ပွင်ႇၸႂ်လႆႈၼင်ႇၼႆယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

== လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈ လႄႈ လွင်ႈၶွင်ႉၶမ် ၶွင်မႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊ ==
ပေႃးၼႆ ၼမ်ႉလီ လႄႈ ၼမ်ႉဢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ်လႆႈ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉၸမ်းပဵၼ်ႁိုဝ်၊ တေလႆႈႁဵတ်းဢဝ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ ပဵၼ်တႃႇလႆႈၶဝ်ႈၸႂ်ပႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ႁဝ်းလႆႈႁူႉဝႆႉယဝ်ႉ လွင်ႈဝႃႈမႅင်းၶဝ်ၼႆႉ မီးၾိင်ႈတႅၵ်ႈဢၼ်ဝႃႈ - ၽႂ်ၼမ်ၵေႃႈမၼ်းပေႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးမႅင်းၾၢႆႇလီၶဝ်ၼမ်ၼႆ ၶဝ်တေပေႉလႆႈ မႅင်းဢမ်ႇလီၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၼႆႉပဵၼ်တႅၼ်းပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉသမ်ႉမႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊၼႂ်းၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်မီးဝႆႉၾိင်ႈတႅၵ်ႈ တႃႇ ၂၁ ဝၼ်းယေႈၶွပ်ႈၸႂ်တူဝ်ႊပၼ်ႇတူင်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈၶေႃႈၼႆႉသေ ႁဝ်းလႆႈ တၢင်းႁူႉႁၼ်မႃးတေႃႇၼမ်ႉလီ - တင်းၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ၊ ႁဝ်းၸၢင်ႊမႄး ပၼ်လႆႈႁၢင်ႊတူဝ် ၊ မႄးပၼ်လႆႈထၢတ်ႈၼႂ်းၼမ်ႉ တင်းတၢင်းႁူဝ်ၼပ်ႉ ဢၼ်ပႃးမူင်ႈမႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊၼႂ်း ၼမ်ႉၼၼ်ႉလႆႈ ၊ ၼႆယဝ်ႉ။

ႁဵတ်းႁႂ်ႈမူင်ႈမႅင်းတၢႆပႅတ်ႈသဵင်ႈသဵင်ႈ ၼင်ႇ တူမ်ႈပႅတ်ႈလႄႈ ၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉလႄႈ သၢႆလႅင်းႁိူဝ်ႈၶဝ်သေၶႃႈပႅတ်ႈမႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊၼႂ်းၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၼမ်ႉလီလႆႈၼႆၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီႁူႉပွင်ႇၸွမ်းယူႇၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။

== ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် ၶွင်ႁိၼ်သၢႆးလမ် လႄႈ ၵၢၼ်လတ်းၵႃႇၼမ်ႉ ==
ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်သေ  ဢၼ်လႆႈႁူႉဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ- တီႈၼႂ်းႁိၼ်သၢႆးလမ် (ႁိၼ်ၵမ်ႇၾႃႇ တီႈလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ) ၼၼ်ႉၼႆ မီးမႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊ ၶဝ်မိုတ်ႈယူႇဝႆႉၼမ်သေ ၊ ၶဝ်သမ်ႉၸၢင်ႊမႄးပၼ် ၸႂ်တူဝ်ႊၼႂ်း ၼမ်ႉလႆႈ။ ပေႃးတင်းဝႃႈ ပဵၼ်တီႈၵတ်းယဵၼ်သေ လပ်းသိင်ႇလူင်ဝႆႉၼၼ်ႉၼႆ ၸိူဝ်းၶဝ် မႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊ ဢၼ် ၾၢႆႇလီၸိူဝ်းၼႆႉ ၽေႈၵိုၼ်းၶွၼ်ႈယူႇၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႊၼမ်ႉၼိူင်ႈယွတ်ႇ (တီႈၼၼ်ႉ) ၼၼ်ႉၼႆ ၸၢင်ႊပႃးမီးဝႆႉမႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊလီၶဝ် ပဵၼ် -႒႕-လၢၼ်ႉ (ပူဝ်ႇလီႇယူႇဝ်ႇ) ၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်ၸုတ်ႇၶႅင် ဢlightblue လီတႃႇႁဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

တူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈထၢတ်ႈႁႄႊတင်းၵုမ်ႇထူၼ်ႈဝႆႉၸင်ႇ တေယူႇလီၶႅင် လႅင်းလႆႈ။ ဢိင်တေႃႇလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢဝ်လၢႆးပၢႆးသၢႆႊသေ ႁဵတ်းတူၺ်းမႃး။ ပေႃးႁႂ်ႈၼမ်ႉၶဝ်လႆလတ်း ၵႃႇၼႂ်းလပ်းသိင်ႇၼႆ-  မႅင်းႁၢႆႉၶဝ်ၼႆႉ ယူႇဝႆႉၽၢႆႇၼိူဝ်သေ၊ မႅင်းလီၶဝ်သမ်ႉ ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႂ်းလိပ်းသိင်ႇဝႆႉ ယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဵတ်းၼႆထွင်ၼမ်ႉသႂ်ႇတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၊ပေႃးလႆႈ ႒႑- ဝၼ်းမႃး မႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ၼင်ႇ ၵၼ်တိုၵ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ မႅင်းလီၽၢႆႇတႂ်ႈ တင်း မႅင်းႁၢႆႉၽၢႆႇၼိူဝ်ႁဵတ်းတီႈၵၼ်ယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈၼမ်ႉၵႃႇၼႂ်းလပ်း သိင်ႇသမ်ႉၵတ်းဝႆႉလႄႈ မႅင်းလီၶဝ်ပေႉၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႉ ၼမ်ႉလႆတင်းဢမ်ႇလႆၼၼ်ႉၵေႃႈ မီး တၢင်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ မႅင်းၼႂ်းၼမ်ႉၶဝ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇလႄႈ ၊ မႅင်းလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶဝ်ႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပေႃးၶိုင်ဝႆႉပၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်လႆႈ ႁူပ်ႉၵၼ်တီႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼိူင်ႈ ၊ ဢၼ်ဝႆႉပဵၼ်တၢင်းလိုၵ်ႉ လပ်းသိင်ႇတႃႇ - ႑႘” (ၼိဝ်ႉပႅၵ်ႉၼႃ) ပေႃးၼႆ ၊ တီႈၼႂ်းလပ်းသိင်ႇၵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၽၢႆႇထၢၼ်ႈတႂ်ႈၼၼ်ႉ မႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊၶဝ် ၾၢႆႇလီၼၼ်ႉ တိုၼ်းတိုၵ်းပေႉဝႆႉ တႃႇသေႇယူႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။

ပွင်ႇဝႃႈ  ၼႂ်းလႅၼ်ႊလပ်းသိင်ႇဢၼ်ဢဝ်သၢႆးႁိၼ်ၵမ်ႇၾႃႇသိူဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉၼႆ မႅင်းလီၶဝ်ပေႉသေမီးဝႆႉတင်းၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းဢၼ်လူဝ်ႇႁူႉဝႆႉတႄႉ ပေႃးထွင်ၼမ်ႉပႆႇလႆႈ႒႑-ဝၼ်းတဵမ်ၼႆ ၊ ႁႅင်းၼမ်ႉတေပႆႇလီ ၊ တႃႇပႃးလႆႈထၢတ်ႈၸႂ်တူဝ်ႊၼႂ်းၼမ်ႉၵေႃႈ တေပႆႇတဵမ်လႆႈလီလီၵွၼ်ႇ။ ပေႃးဝၢႆးလင် ဝူင်းပၼ်ႇသၢႆၸႂ်တူဝ်ႊၼႂ်းၼမ်ႉၶဝ် လႆႈပၼ်ႇၶွပ်ႈမႃးယဝ်ႉၼႆတႄႉ ႁႅင်းမႅင်းၸႂ်တူဝ်ႊၾၢႆႇလီၶဝ်တေၼမ် တေပဵၼ်ႁႅင်းမႃးတင်းတဵမ်လီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

== ၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ် လႄႈ ၽွၼ်းလီဢၼ်ၽိူမ်ႉပၼ်ႁႅင်းပၢႆးယူႇလီ ==
ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်တႃႇၵိၼ် တင်းၼမ်ႉလီ တႃႇၵိၼ်ဢၼ်ၽိူမ်ႉပၼ်ႁႅင်းပၢႆးယူႇလီလႆႈၶဝ် မီးတၢင်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်လၢႆႊလၢႆႊတႄႉ ၵိၼ်ဢိမ်ႇယူႇ ဢမ်ႇပၼ်ပဵၼ်ႁႅင်း။ ပေႃးပဵၼ်ၼမ်ႉလီတႃႇၵိၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၊ ၵိၼ်ၵေႃႈၵိၼ် ဢိမ်ႇ တွင်ႉသေ သမ်ႉပႃးႁႄႊဢၼ်ပဵၼ်ႁႅင်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉ 0.08 ၵႅလ်ႇ(gl)ၼႆႉ တေလႆႈပႃးဝႆႉပၼ် တႃႇဢဵၼ်ႁႅင်းၵၢပ်ႇ မိုဝ်း၊ လုပ်ႇ၊ တႃ ၊ ဢဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉလီ ဢၼ်မီးပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊ၊ ထၢတ်ႈႁႄႊ ၊ ထၢတ်ႈၸႂ်တူဝ်ႊႁႄႉၵင်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ၸွၺ်ႈထႅမ်ပၼ်လႆႈ ပၢႆးယူႇလီ တင်းတဵမ်ထူၼ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇယူႇယဝ်ႉ။

== လွင်ႈတူမ်ႈၼမ်ႉ လႄႈ ၽေးၶဵၼ် ==
ပေႃးတူမ်ႈၼမ်ႉပႅတ်ႈၼႆ - ပိူင်သၢင်ႇၼမ်ႉလႄႈ ထၢတ်ႈႁႄႊၼႂ်းၼမ်ႉ ၸၢင်ႊလႅၵ်ႈလၢႆႊၵႃႇ။ မူင်ႈမႅင်းလီ - ၸႃႉ ၼႂ်းၼမ်ႉတၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈသဵင်ႈသဵင်ႈလႄႈ ၶၢဝ်းယၢဝ်းမႃး ၸၢင်ႊႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် တီႈၵူၼ်းႁဝ်း လႆႈယူႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ တူၺ်းဢဝ် တီႈၶၢၼ်ဢၼ်ၸပ်းမေႃႈၼၼ်ႉၵွၺ်းၵေႃႈ ႁူႉလႆႈလွင်ႈၸၢင်ႊပဵၼ်လီႉ ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈလွင်ႈၼႆႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ပေႃးပဵၼ်မိူဝ်ႈပဵၼ်ၽေးၶဵၼ်မၼ်းၼၼ်ႉလႆႈယူႇ ။ ၵွပ်ႈတူမ်ႈ ၼမ်ႉသေၵိၼ်လႄႈ ပဵၼ်လီႉၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈလွင်ႈၼႆႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ပေႃးပဵၼ်မိူဝ်ႈၽေးၶဵၼ်လၢၵ်ႇ ၼၼ်ႉတႄႉ လီလႆႈတူမ်ႈၵိၼ် ယူႇ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၽွင်းၶၢဝ်းတွင်ႉႁႄႈၵၼ်ၼၼ်ႉၼႆ လီၵိၼ်ၼမ်ႉၽူတ်ႉ ယဝ်ႉ။

ၼမ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်း 20  မဵတ်ႉဝႃႈၼႆ ။ ပေႃးဝႆႉၼႂ်းလတ်းၼႆၵႅၼ်ႇၵႃႇ ၊ ထၢတ်ႈထုၼ်ၼႂ်းၶဝ် ၶႅင်မႃး။ ပေႃးတူမ်ႈၼႆ ဢွၵ်ႇပဵၼ်ၶၢၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇတူမ်ႈ ၊ ၵိၼ်ၼမ်ႉလိပ်းၼႆ ဢမ်ႇပဵၼ်လီႉ ၊ ၼမ်ႉ တူမ်ႈၵွၺ်း ၸင်ႇၸၢင်ႊႁႂ်ႈပဵၼ်လီႉလႆႈ၊ ၼႆႉၵေႃႈလီလႆႈတွင်းႁူႉၵၼ်တေႉတေႉ။ ၵွပ်ႈတူမ်ႈၼမ်ႉလႄႈ ထၢတ်ႈ ႁႄႊထၢတ်ႈၸႂ်တူဝ်ႊၶဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႊၵႃႇၼၼ်ႉၼႃႇ။

== ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ လႄႈ ၾၢင်ႁၢင်ႊ ဢၢင်ႇထွင်ၼမ်ႉ ==
ပေႃးၼႆ ဢၼ်ထွင်ၼမ်ႉၼႆႉလူး ၽႂ်သမ်ႉထွင်ပၼ်ၼမ်ႉ မၼ်းလႃႇ။ ပဵၼ်ႁိၼ်ၵႄႇထူၼ်ႈၸူဝ်ႊယၢဝ်းတႂ်ႈလိၼ်လုမ်ႈလုမ်ႈၼၼ်ႉထွင်ပၼ်ဢိူဝ်ႈ။ ႁိၼ်ထၢၼ်ႈၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ႁိၼ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတူဝ်မီးသၢႆၸႂ် သၢႆၸႂ်တူဝ်ႊၶဝ်ယူႇမိုတ်ႈယူႇ (Biolayer) ၼႆယဝ်ႉ။ ႁိၼ်သႅၼ်းၼႆႉ ၶဝ်မီးႁႅင်းၸၼ် ၊ ၼမ်ႉလုပ်ႇ ၊ ႁိၼ်ၼၵ်း သမ်ႉႁႂ်ႈၼမ်ႉသႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပေႃးထွၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇ။ ၼမ်ႉၶုၼ်ႇ တေယူႇၽၢႆႇၼိူဝ်၊ ၼမ်ႉသႂ်သမ်ႉ တေၵႃႇယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈ၊ ထွင်ၼမ်ႉတေလႆႈၵႆႉၵႆႉလၢင်းသႅၼ်ႈပၼ် တင်းလၢႆး ၶူၼ်းသေ ထွၵ်ႇပႅတ်ႈၼမ်ႉၶုၼ်ႇၽၢႆႇၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တေလႆႈထွင်ပၼ်မွၵ်ႈသီႇၸၼ်ႉထၢပ်ႈ ၊ တေလႆႈပဵၼ်ႁိၼ်ၵႅၼ်ႇႁိၼ်လမ် ၊ ႁိၼ်ၵႄႇထူၼ်ႈ ၊ ၵႅၼ်ႇၶႅင်တေႉတေႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းႁိၼ်ၶႅင်ၵမ်ႇ ၾႃႇၼႆႉ - တေပႃးဝႆႉထၢတ်ႈ ငိုၼ်း ၊သႅင် ၊ တင်းလိူမ်ႈလိူမ်ႈသွင်ႇသွင်ႇဝႆႉ ၼင်ႇ- ထၢတ်ႈသီႇလီႇၵွၼ်ႇၶဝ် ၊ ၵႃႇပုၼ်ႇ ဢၼ်ၶႃႈပႅတ်ႈထၢတ်ႈၶဝ်လႂ်ယဝ်ႉ။

ပေႃးပဵၼ်ထၢတ်ႈမႅၵ်ႈၼီႇသီႇယမ်ႇၼႆ ဢမ်ႇပဵၼ်ၽေး။ ႁိၼ်တေ ဢဝ်ၸႂ်ႉၼႆႉၼႆၵေႃႈ တေလႆႈၽႃႇပႅတ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ႁိၼ်လႅမ်ၽၢႆဢွၼ်ႇၶဝ်ၵႃႇၼႆတိူဝ်းလီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ တီႈႁိၼ် မူၼ်း ႁိၼ်ၵူမ်ၶဝ် نە မႅင်းႁၢႆႉၶဝ်မိုတ်ႈယူႇသေ ၊ ပေႃးပဵၼ်မႅင်းလီၶဝ်သမ်ႉ မိုတ်ႈယူႇတီႈႁိၼ်လႅမ်ၽၢႆယဝ်ႉ။ မႅင်းႁၢႆႉတႄႉ တိူဝ်ႉမၢတ်ႇငၢႆႈလႄႈ ပေႃးဢမ်ႇၸႂ်ႉသၢႆးမူၼ်းသၢႆးၼမ်ႉသေ ၸႂ်ႉသၢႆးၶႅင်ၵႅၼ်ႇၽၢႆ မီးၶူမ်းသဵမ်ႈ လႅမ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉပေႃးၼႆ တေလီတႃႇမႅင်းလီသေ ႁႄႉၵင်ႈပႃးယဝ်ႉတေႃႇ မႅင်းႁၢႆႉၶဝ်ဝႆႉၵေႃႈၸႂ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

== လၢႆးလုမ်းလႃး လႄႈ ပိူင်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ==
လၢႆးလုမ်းလႃးပၼ် မႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈတင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇမေႃလဵင်ႉတၢင်းၵိၼ်ပၼ်ၶဝ် မေႃႈ ၼမ်ႉ တေလႆႈႁူမ်ႇဝႆႉ ၊ ၶဝ်ဢမ်ႇသူႈမိုတ်ႈၾႆး ၊ ပိုၼ်ႉဝႆႉၶဝ်တေလႆႈပဵင်းတႅတ်ႈလီ ၊ ၼမ်ႉတွင်ႈလူင်း တေဢမ်ႇ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၾူင်းပိူမ်း ၊ ထႅမ်သႂ်ႇလွၺ်းလွၺ်းၵွၺ်းၸင်ႇ။ တေဢမ်ႇလဵၼ်ႈၶဝ် ၊တေလႆႈဝႆႉယၢၼ်တင်းၸႂ် တူဝ်သတ်းၶဝ်၊ၵႆႇၶဝ် ၊ မူၶဝ် ၊ မႃၶဝ်၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။

ဝႆႉပၼ်တီႈလပ်းသိင်ႇ၊ တေလႆႈဢိုတ်းဝႆႉၾႃႁူမ်ႇတႃႇသေႇ ၸင်ႇလပ်းသိင်ႇတေၸွၺ်ႈၶႃႈမႅင်းႁၢႆႉပၼ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈပႃးဢၢင်ႇထွင်ၼမ်ႉ ၸင်ႇထွၵ်ႇ သႂ်ႇၼမ်ႉ။ ပုင်းတုင်းၼမ်ႉ တီႈလိၼ်းႁူးတေဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈႁႂ်ႈသႅၼ်ႈသႂ်လီဝႆႉ။ တႃႇသႂ်ႇၼမ်ႉ တေ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်ၸူဝ်ႊၶၢဝ်း 20 မဵတ်ႉ (မီႉၼိတ်ႉ)သေ ၸင်ႇထႅမ်ထႅင်ႈ။ ပႂ်ႉႁႂ်မႅင်းၶဝ်တွင်ႉမႆႈသေ ၸင်ႇထွင် သႂ်ႇၼမ်ႉမႂ်ႇထႅင်ႈၼၼ်ႉၼႃႇ။

တႃႇၼိူင်ႈၵမ်း ၼိူင်ႈမူင်း ယေႈပုင်းထွင် လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁိုင် 48 မူင်း တၵ်းတေလႆႈထႅမ်ပၼ်ယေႈပွၵ်ႈယူႇၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးလၢင်းတေလႆႈပၼ်ၼမ်ႉလတ်းထွင်ယဝ်ႉ။ ႁႃႈၸူဝ်ႊမူင်းၸင်ႇၶိုၼ်းၸႂ်ႉၼႆတေလီယူႇ။ 0.4 ႁႅင်းၼမ်ႉလူင်းၵႃႇလွၺ်းလွၺ်း။ ပွင်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈၼမ်ႉလိတ်ႉ မၼ်း ( 100 ) မွၵ်ႈ - 100 တဝ်ႈၼမ်ႉ လတ်းၵႃႇယဝ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉလႆႈ။

ဝႆႉတႃႇ 21 ဝၼ်းယဝ်ႉသေ ၸင်ႇ တႄႇဢဝ်ၵိၼ်။ ပေႃးပီႊယၢဝ်းမႃး  သီတေၸၢင်ႊလၢႆႊမႃး ၊ ၼမ်ႉလႅမ်ႉတေၶႅမ်ႉမႃး။ ဝႆႉလႆႈတေႃႇ (ယူႇၸႂ်ႉလႆႈ) 80- ပီ။ ၼႃႈၼမ်ႉဝႆႉလႆႈတေႃႇ 2" - ၼိဝ်ႉပႅၵ်ႉ။ သၢႆးႁိၼ် -18’’ (ၼိဝ်ႉပႅၵ်ႉ)ဢၢင်ႇ။ လိုၵ်ႉၵႂၢင်ႈ 30- 14 ၼမ်ႉတၢင်းၼႂ်း။ ၼမ်ႉၸင်ႇတေလီ။

== ၶေႃႈပၼ်ၾၢင်ႉ လႄႈ ၽွၼ်းလီ ==
ၼမ်ႉလီၼႆႉ ပေႉလႆႈတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ယွၼ်ႉၼမ်ႉၼၼ်ႉ 10 ပိူင်ၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်ၾၢင်ႉႁူႉတႄႉ - မိူင်းဢိသ်ႉရဵလ်းၶဝ် ၸႂ်ႉလမ်ႉၵတ်ႉၼမ်ႉသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵႂႃႇလႄႈ ထိုင်တီႈ ႁၢတ်ႇသၢႆးလၢႆႊပဵၼ်သူၼ်မၢၵ်ႈမီးလူင် တႃႇၵူၼ်းႁဝ်းမႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽေးၶဵၼ်ၽွင်သၵ်ႉဢၼ်ပႃးၼႂ်းၼမ်ႉ (baron toxic) ၼႆႉ ႁၢႆႉသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပေတူမ်ႈၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်သေၵိၼ် - ၸၢင်ႊတိူဝ်ႉလုပ်ႇဝႃႈၼႆ ယဝ်ႉ။

== ၽိုၼ်ဢၢင်ႈဢိင် ==
ၸၢႆးၾႃႈ၊ လုင်း။ (2025)။ လိၵ်ႈပိုတ်ႇပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ မၢႆ (5)။

[[Category:Science]]
[[Category:ပၢႆးသၢႆႊ]]