View source for လိၵ်ႈပိုတ်ႇပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ မၢႆသီႇ/ၵၢၼ်ငၢၼ်းၾၢႆႇၵၼ်ႊၵူၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇသူၼ်ႇတူဝ်

ပေႃးတေႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈ မုၵ်ႉၸုမ်းသၢႆၾၢႆႇၵူၼ်းမိူင်း(မ.ၾ.ၵ.မ) (ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇ) ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းၾၢႆႇၵၼ်ႊၵူၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆ တီႈၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးပဵၼ်ၽူႈၵေႃႉၸိူဝ်းဢၼ် မီးဝႆႉထၢတ်ႈၸႂ် ၾၢႆႇၵၼ်ႊၵူၼ်းသိူဝ်ႇပိုၼ်ႉဝႆႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇႁဵတ်းၸင်ႇ တၢင်းၶွင်ႈၶမ်လွင်ႈ ၸႂ်ႉၸၢႆႇပႅတ်ႈၾၢႆႇငိုၼ်းတွင်းတီႈၸိူဝ်း ၸုမ်း ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႊယွၼ်ႇယွမ်းႁၢႆလၢႆႊၵႂႃႇလႆႈ ၼႆဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း ၼႂ်းၸုမ်းၸိူဝ်ႉၼႆၵေႃႉၼိူင်ႈဝႃႈတႄႉ- “တီႈတေႉမၼ်းတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇ ၾၢႆႇၸွၺ်ႈထႅမ်ၵၼ်ႊၵူၼ်းၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၽၢႆႇၵေႃႉၵူၼ်းဢၼ် ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇတီႈ မုၵ်ႉၸုမ်းသၢႆၾၢႆႇၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ထၢတ်ႈၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈ ၶႂ်ႈၸွၺ်ႈထႅမ်ၼႆၼၼ်ႉ ပေႃးမီးဝႆႉယဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ပေႃးဝႃႈပဵၼ်မိူဝ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီး ထၢတ်ႈၸႂ်ၼင်ႇၼႆၶဝ်သမ်ႉ မႃးၶဝ်ႈႁဵတ်း တီႈၼႂ်းၸုမ်းသၢႆၾၢႆႇၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ၼႆတႄႉ ဢဝ်ပဵၼ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း ထူင်ႇထွင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ ” ဝႃႈၼေပၼ် ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။

=== '''ၸႂ် ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇတေႃႇ''' ===
ပေႃးတေၶဝ်ႈၵၢၼ်တီႈ ၸုမ်းသၢႆၾၢႆႇၵူၼ်းမိူင်း(ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇ) ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်း ၾၢႆႇလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ဢၼ်ပၼ်တၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ် ၽၢႆႇတီႈလွင်ႈတၢင်းၾၢႆႇၵၼ်ႊၵူၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆတႄႉ ၸႂ်ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇတေႃႇၼႆႉ ပဵၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေပိူၼ်ႈသုတ်းယဝ်ႉၼႆ လႆႈႁူႉမႃးတီႈ ၵေႃႉႁဵတ်းၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်း ၼႂ်းၸုမ်းၸိူဝ်းၸိူဝ်ႉၼင်ႇၼၼ် ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။

မၼ်းလၢတ်ႈၼေဝႃႈ- “ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းယူႇတီႈ ၸုမ်းသၢႆၾၢႆႇၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈမီးၸႂ် သႅတ်ႈၸႃႇ(တၢင်းမၼ်ႈမႅၼ်ႈ) ပၼ်ၼႂ်းၵႄႈ ၸဝ်ႈၸိူဝ်းလူႇတၢၼ်းလႄႈ ၽူႈၵေႃႉၸိူဝ်း ႁပ်ႉဢဝ်တၢင်း(ၶူဝ်းလူႇ) ၶဝ်ယူႇဢိူဝ်ႈ”ၼႆယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈတႃႇၼတၢင်းလူႇ ၸိူဝ်းတီႈၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၶဝ်လူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၶႂ်ႈပဵၼ်ဢၼ်လူႇတႃႇ ပၢႆးယူႇလီၵေႃႈလီ၊ တႃႇၸွၺ်ႈထႅမ် ၵဵဝ်ႇၽူတ်ႇပၼ်ၶဵၼ်ၽေး ယွၼ်ႉၽေးတိုၼ်းပဵၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ တႃႇလွင်ႈၾၢႆႇမုၼ်းႁိူင်းၵေႃႈလၢႆး၊ ၶဝ်လူႇပၼ်တႃႇၵေႃႉ ၸိူဝ်းဢၼ်လူဝ်ႇဝႆႉ ၶူဝ်းတၢင်းလူႇၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။( ဢမ်ႇၸႂ်ႈလူႇတႃႇမႂ်း)

မေႃယႃၵေႃႉၼိူင်ႈ ဢၼ်လုမ်းလႃးတူၺ်းထိုင်ပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းလႆႈမီးဝႆႉမူင်ႈမႅင်း ဢဵတ်ႇသ်(ဢဵၶျ်ႉဢၢႆႊဝီႊ) ၊ တင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးမူင်ႈမႅင်းၼႆႉ သေတႃႉ  ဢူႈမႄႈၶဝ်တင်းသွင်သမ်ႉ မီးမူင်ႈမႅင်းဢဵတ်ႇသ်သေ သမ်ႉလႆႈသဵင်ႈႁၢႆတၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈၶဝ်လႄႈ လႆႈပဵၼ်ဝႆႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၽၢၼ်(ႁၢမ်း) ဢူႈမႄႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ သမ်ႉဝႃႈၼေ-“ႁဵတ်း ၵၢၼ်ငၢၼ်းၾၢႆႇၵၼ်ႊၵူၼ်းဢိူဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမဵဝ်း ဢၼ်တေလႆႈႁဵတ်းတႃႇ ပုၼ်ႈသုၼ်ႇလဵဝ် တူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ တီႈဢေႇမၼ်း တေလႆႈမီးၸႂ် ဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းပၼ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းတၢင်ႇၵေႃႉၶဝ်ဢိူဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇလီလႆႈမုင်ႈမွင်း တႃႇလႆႈသေၸိူဝ်ႉ သေပိူင်ႈယဝ်ႉသေ ႁဵတ်းယူႇၼၼ်ႉသႄႈ၊ ဢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇ လႆႈယူႇၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ငိုၼ်းလူႇ၊ ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ တိုၼ်းဝႃႈ ဢမ်ႇလီလႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ ပုၼ်ႈသူၼ်ႇလဵဝ်သႄႈ”ၼႆ ဝႃႈၼေပၼ် ၼင်ႇၼႆ။

တီႈၼႂ်းၵၢၼ်ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မၢင်ႊၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆ၊ ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ဝႆႉ လွင်ႈလႃႊလီႊၸႂ်ႉ ၸၢႆႇပႅတ်ႈ ငိုၼ်းတွင်းၼၼ်ႉၸမ်း၊ ပဵၼ်ၵွပ်ႈၼင်ႇဢၼ် မၢင်ႊၸိူဝ်းၶဝ်ၼႆႉ တင်းဝႆႉတၢင်းမုင်ႈမွင်း တႃႇလႆႈသုၼ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ဢၼ်တေလႆႈၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ မႃးႁဵတ်းၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၼၼ်ႉ ဢၼ်ၸိူဝ်း တင်းဢမ်ႇတူၺ်း တေႃႇ သူၼ်ႇတူဝ်သင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယူႇယဝ်ႉ။

မေႃယႃၼၼ်ႉ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼေဝႃႈ- “ တီႈမုၵ်ႉဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်မၢင်ႊၸိူဝ်း ဢၼ်လႆႈငိၼ်း မႃး သဵင်ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇတင်း လွင်ႈငိုၼ်းလွင်ႈတွင်းၼင်ႇၼႆၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၵွပ်ႈ ၵေႃႉၽူႈႁဵတ်းၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈၸႂ် ငဝ်ႈပိုင်း မၼ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈလႄႈဢိူဝ်ႈ။ မၢင်ႊၵေႃႉၼႆ မိူဝ်ႈၸင်ႇတႄႇၼၼ်ႉတႄႉ သိုဝ်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်းယူဝ်းၵွၺ်းယဝ်ႉ၊ ၽိူဝ်ႇၼမ် မႃးယဝ်ႉၼႆတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈၸႂ်ၽႂ်ႇလီ(ၸေႇတၼႃႇ)လႄႈ ထၢတ်ႈၸႂ်ဢၼ်မေႃဝူၼ်ႉသွၼ်ႇတေႃႇ ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

=== '''ၵွပ်ႈငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ်ႁႃႉ ၊ ၵွပ်ႈၵုင်ႇၵုၼ်းႁႃႉ''' ===
ပေႃးမႃးတႅၵ်ႈတင်း ၵၢၼ်ငၢၼ်းႁူဝ်ႁိူၼ်း(သူၼ်ႇလဵဝ်) ဢၼ်ၸိူဝ်းမီးဝႆႉၸင်ႇၼႆႉၶဝ်ၼႆ ငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ်ဢၼ်လႆႈတီႈၵၢၼ် ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်သမ်ႉ လီဝႆႉလႄႈ လႆႈၸႂ်ဢုမ်းတေႃႇ ငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ်ႁိုဝ် ၵုင်ႇၵုၼ်းသေဢၼ်ဢၼ် ႁိုဝ် ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ၵေႃႉႁဵတ်းယူႇၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ မီးယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ မၢင်ႊၸိူဝ်းတေႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈမီးၸႂ် ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ တေႃႇ ၽၢႆႇပိူၼ်ႈသေယဝ်ႉ သုၼ်ႇလႆႈတိုဝ်ႉတၢင်း ဢၼ်ထုၵ်ႇလႆႈ ဢမ်ႇတူၺ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းယူႇၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယူႇဢိူဝ်ႈ။

ၽူႈၼၢမ်းၸတ်းၵေႃႉၼိူင်ႈၵေႃႈ လၢတ်ႈၼေတၢင်းႁၼ်မၼ်းဝႃႈ- ၸင်ႇၼႆႉတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇ လွင်ႈဢမ်ႇ သၢင်ႇတေႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၶဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈၵၼ်ႊတွၼ်ႊ ၽၢႆႇႁူဝ်ႁိူၼ်း(သူၼ်ႇလဵဝ်)ၶဝ် ပႆႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းႁိူၼ်း ၼင်ႇမၼ်း ထုၵ်ႇလႆႈႁိူဝ်ႈႁိူင်းၵွၼ်ႇလႄႈ၊ ငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ်ဢၼ်လႆႈတီႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း တီႈဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးမႃး တႅၵ်ႈတင်းငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ် ဢၼ်လႆႈတီႈၼႆႉ ၼႂ်းဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉၼႆႉၼႆ လႆႈဝႃႈဢေႇတေႉတေႉယူႇ သေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးသမ်ႉမႃးတႅၵ်ႈတင်းငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၵေႃႉၼိူင်ႈလႆႈၼၼ်ႉၼႆ သမ်ႉတင်းပဵၼ်ဝႆႉ ၼင်ႇၼမ်ဝႆႉၵွၼ်ႇ ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ”ၼႆယဝ်ႉ။

ပေႃးတီႈၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းႁိူင်းယဝ်ႉၶဝ်ၼႆတႄႉ ငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႉ ၼိူင်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉတိူဝ်းသုင်သေ ၸိူဝ်းတီႈဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၶဝ်ဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈ ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ၵႆႉၸၢင်ႊပဵၼ်ၽူႈၵေႃႉၵူၼ်းဢၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်တေႃႇ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၾၢႆႇ ၵၼ်ႊၵူၼ်းတေႉတေႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉၼႆ ဝႃႈၼေၼင်ႇၼႆ။

တေႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တီႈၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈတေၶဝ်ႈႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ်ၼႂ်း ၾၢႆႇဢႅၼ်ႇၵျီႇ ဢူဝ်ႇယဝ်ႉ ၼႆတႄႉ ယင်းမီးလွင်ႈဢၼ်လႆႈၵူတ်ႇထတ်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ လီငၢမ်းသေၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ- ပေႃး ပဵၼ်ပိူင်တမ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတင်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉၶဝ်မႃးပေႃးၼႆ ၸၢင်ႊမီးမႃးဢၼ်ၶႂ်ႈယူႇၸပ်းၸမ်တင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉၶဝ်မၢင်ႊၵေႃႉသေ ၶဝ်ႈႁဵတ်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႊမီးယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

=== '''ပေႃးငၢႆႈၼႆ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႈ မိုဝ်းဢမ်ႇၼၵ်း''' ===
ယွၼ်ႉၵွပ်ႈတီႈၵူၼ်းႁဝ်းယေႈၵေႃႉၵေႃႉၼႆႉ ၸႂ်ဢၼ်လီၵေႃႈမီး၊ ၸႂ်ဢၼ်ၸႃႉၵေႃႈ(ၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ လႆႈ တိူဝ်ႉၸဵပ်း) ၸၢင်ႊမီးလႆႈလႄႈ တေႃႇၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈၼႆႉ တႃႇတေလႆႈဝႃႈ လီဢိူဝ်ႈ၊ ၸႃႉဢိူဝ်ႈ ၼႆၵေႃႈ ဢဝ်ၵမ်းလဵဝ်ၵွၺ်းသေ တေဝႃႈၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇၼႆႉ ၶႂ်ႈယၢပ်ႇယူႇဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ တီႈၵူႊဢွင်ႈတီႈ၊ တီႈၵူႊၵၼ်ႊတွၼ်ႊတွၼ်ႊၶဝ်ၼႆႉ ဢၼ်လီတင်းဢၼ်ၸႃႉၶဝ်ၵေႃႈ သမ်ႉၸၢင်ႊပႃးမႃးလႆႈလႄႈဢိူဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

“ၵၢၼ်ၸုမ်းႁူမ်ႈႁွမ်းသၢင်ႈၽူႈလီၶဝ်၊ ၸုမ်းၾၢႆႇၵၼ်ႊၵူၼ်းၸိူဝ်းလီၶဝ်၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၽူႈၵူၼ်းလီၶဝ် ၼႆသေ ဢၼ်ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ဝႆႉ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈလူင်ဝႆႉ ၵူႊပႃႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊမီးလႆႈသႄႈ။ ၼင်ႇဢၼ်တင်းမီးမႃး ထုင်းၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇဝႃႈ- “သႆႈဢမ်ႇတဵမ်ၼႆ သိၼ်တေႁိုဝ်ပႂ်ႉ” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ “ပေႃးတင်းဝႃႈ မၼ်းငၢႆႈယူႇၼႆတႄႉ တေႃႈၽူႈ မၢၵ်ႈၵူၼ်းမီးလူင်ၵေႃႈ မိုဝ်းဢမ်ႇၼၵ်း ဢမ်ႇထိူင်းသႄႈ ” ၼႆၵေႃႈ မီးယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈၼႆ ဝႃႈၼေၼင်ႇၼႆ။

တႃႇၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼႂ်း ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ၼင်ႇဢၼ်ငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းလမ်ႇလွင်ႈယူႇၼၼ်ႉ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိူင်ႈၵေႃႈ ယင်းမီးဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႊတႅပ်းတတ်းလႆႈ ၵႃႊၶၼ်မၼ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ လွင်ႈၵႄႇထူၼ်ႈၶဝ်လႂ်၊ တၢင်းတူဝ်ထူပ်းႁူပ်ႉႁၼ် တီႈၵၢၼ်ငၢၼ်းၶဝ်လႂ်၊ ၸိုဝ်ႈသဵင်လႄႈ ၵုင်ႇသၢင်ႈသဝ်းၶဝ်လႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႊၵေႃႇ သၢင်ႈ တင်ႈပဵၼ် ၶႂ်ႈလႆႈၵွၼ်ႇလႄႈ၊ ၸိူဝ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၶဝ် ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီလႆႈ ပွၺ်ႇလွတ်ႈမိုဝ်း ပႅတ်ႈသႄႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

တီႈၸုမ်းသၢႆၾၢႆႇၵၼ်ႊၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈ တီႈၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈတေသၢင်ႈ ၵၢၼ်မၼ်းယဝ်ႉၼႆ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်တေသၢင်ႈၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ႁူႉတၵ်းလႆႈႁႃငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်တၢင်ႇၽိုၼ် တၢင်ႇလဝ်ႊတေႃႇထိုင် ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းတၢင်းၼွၵ်ႈၶဝ်ဢိူဝ်ႈ။ ၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်း ဢၼ်လူႇတၢၼ်းမႃးပၼ် မိူင်းမၢၼ်ႊၵမ်ႈၼမ်တႄႉ တေႃႇထိုင်ၸင်ႇၼႆႉၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းယူႇၵေႇဢွသ်ႉတြေးလီးယႂ်း၊ ၸုမ်းႁူမ်ႈႁွမ်းလူင်လိုမ်ယေႃးရွပ်ႉလႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းယေႃးရွပ်ႉ မၢင်ႊၽွင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

=== '''ဢၼ်ပူၵ်ႇလၢပ်ႈဝႆႉယူႇတႄႉ မၢင်ႊၸိူဝ်း''' ===
တီႈလွင်ႈတၢင်းဢၼ် ပူၵ်ႇလၢပ်ႈၼႂ်းၸုမ်း ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၼႂ်းမိူင်း၊ ၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇမၢင်ႊဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸွမ်းဢဝ်တင်းမူႇတင်းၸုမ်းသေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉ၊ မၢင်ႊတီႈသမ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၵေႃႉလဵဝ်ၵွၺ်းသေႁဵတ်း( တင်းမူႇတင်းၸုမ်းတႄႉ သမ်ႉလီယူႇ) ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယူႇၼႆ လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။

လွင်ႈတၢင်းဢၼ် ၸုမ်းဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၶဝ် ပဵၼ်ပူၵ်ႇလၢပ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ မၢင်ႊၵမ်းမၢင်ႊလႂ် ၼႂ်းၵူၼ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ႁဵတ်းလိၵ်ႈတိူင်ႇမႃးလႄႈ လႆႈႁဵတ်းလွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းသေယဝ်ႉ ၸင်ႇၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ မၢင်ႊဢၼ်သမ်ႉ တူဝ်ၵေႃႉဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇၼၼ်ႉ တိူင်ႇထိုင်မႃး ၼႆၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတိူင်ႇထိုင်မႃး ၸိူဝ်းၼင်ႇၼၼ်ႉၶဝ်သေယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၻႃႇၼ တၢင်းလူႇတၢၼ်းၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ၵႆႉၵႆႉလႆႈမီးမႃး လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းတေႃႇသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆ တီႈၼိူဝ်တၢင်းလူႇၶဝ်မႃး၊ ႁိပ်ႈၵႅမ်းပႂ်ႉတူၺ်းမႃးၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈ တိူင်ႇထိုင်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈတိူင်ႇပႃး ၸိူဝ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ ၵွင်ႉၵဵဝ်ႇၶဝ်ၼႆႉ မႃးၼႆ ဢၼ်ၾၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၶဝ်သမ်ႉ လႆႈ ၵူတ်ႇထတ်းသေယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈ တိူင်ႇတေႃႇၸုမ်းဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၼၼ်ႉၵွၺ်းၼႆတႄႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈၸုမ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵူတ်ႇထတ်းသေ ဢဝ်လိူင်ႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ တေႃႈမိူဝ်ႈလူမ်းလႅင်ႉလူင် ၼႃႇၵိသ်ႉၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ တီႈၸိူဝ်း ၸုမ်း ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၶဝ်ၼႂ်းမိူင်း၊ ၼွၵ်ႈမိူင်းမၢင်ႊၸိူဝ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈပူၵ်ႇလၢပ်ႈဢိူဝ်ႈၼႆ သဵင်မၼ်းယင်းဢွၵ်ႇမႃးယူႇ လူးၵွၼ်ႇ ဢိူဝ်ႈ။

မိူဝ်ႈဝၢႆးလူမ်းလႅင်ႉလူင်ၼၼ်ႉၼႆ တႃႇတေလူႇပၼ်ၶႄတီႉပႃၼႆသေ လႄႇႁႃသိုဝ်ႉလႄႈ သိုင်ႇသႃးၸိူဝ်းၶၢႆၶႄ ၶဝ်သမ်ႉထၢမ်ဝႃႈ - တေဢဝ်ၶႄဢၼ်မႃးတီႈၼႃႇၵိသ်ႉၼႄႇ ၶႄတၢင်ႇၸိူဝ်းဢၼ်တိူဝ်းမီး လမ်ႉလီၼၼ်ႉၼႄႇ၊ တေဢဝ်ၶႄဢၼ်တိူဝ်းၵႃႊၶၼ်ယႂ်ႇႁႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လူဝ်ႇ တၢင်းလူႇဝႆႉတေႉတေႉၶဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးပဵၼ်ၶႄမႃးတီႈလူမ်းလႅင်ႉလူင်ၼႆ မိူဝ်ႈတီႉပႃမႃး ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇသႄႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တေလႆႈဢဝ်ၶၢႆၵိၼ်ၼၼ်ႉ ၼႃႇ၊ ပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇတေႉတေႉၸိုင် လူႇပၼ်ဢၼ်တေၸၢင်ႊ ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈတေႉၼၼ်ႉၶႃႈလႄႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၽိူဝ်ႇႁွင်ႉသိုဝ်ႉတင်းလၢႆးတႅၼ်ႇတႂ်ႇ(လၢႆးဢမ်ၶၼ်) တႃႇငိုၼ်းမၼ်းသႅၼ် ႔႐႐ၼႆၵေႃႈ ၵွပ်ႈၶႄပွၵ်ႈလူမ်း လႅင်ႉၼႃႇၵိသ်ႉ ၶဝ်ၼႆႉ ၶၼ်ထုၵ်ႇသေ ပေႃးယူႇ သေတႃႉၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈ တၢင်းတိုဝ်းလႆႈတေႉတေႉလႄႈ ၊ ၵူၺ်းလိူၵ်ႈဢဝ် ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်းၶိူင်ႈလီသေ ပၼ်ဢွင်ႇၶၼ်သဵင်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ၵေႃႉလႆႈဢွင်ႇသဵင်ႇၶၢႆၼၼ်ႉ သမ်ႉမႃးထၢမ်ဝႃႈ တေလႆႈပၼ်သြႃႇႁဝ်း ၵႃႊၶၼ်ၵႃႊႁိုဝ်ၶႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၵဝ်ဢမ်ႇလူဝ်ႇမႃးပၼ်သင်သႄႈၼႆ လႆႈဝႃႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ မီးဝႆႉလွၵ်းၶႂၢင်ႇၼင်ႇၼၼ်ဝႆႉယူႇၼႆ လၢတ်ႈၼေၵၼ် ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။

=== '''မီးၸႂ်ၽႂ်ႇလီ(ၸေႇတၼႃႇ)ယူႇ''' ===
ၵူၼ်းမၢင်ႊၸိူဝ်းၼႆ  ၶိုၼ်းၶိုၼ်းဝၼ်းဝၼ်းယင်းဢမ်ႇဢဝ် ဝၼ်းလိုဝ်ႈသင်သေ ဢဝ်တင်းၸႂ်ၽႂ်ႇလီ(ၸေႇတၼႃႇ) သိူဝ်ႇငဝ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈႁဵတ်းဝႆႉယူႇ တီႈၼႂ်းၸုမ်းဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၵေႃႈ မီးယူႇဢိူဝ်ႈ။

ထၢတ်ႈၸႂ်ၾၢႆႇၸွၺ်ႈထႅမ်ပၼ် ၵၼ်ႊၵူၼ်းၼႆႉ တီႈၵူႊၵေႃႉၵေႃႉၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးမီးဝႆႉယဝ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးသႂ်ႇပႃးထၢတ်ႈၸႂ်ၾၢႆႇၵၼ်ႊၵူၼ်းဢွၼ်ႇသေ ႁဵတ်းၼႆၵေႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၼႆႉ တိူဝ်းသေထိုင်တီႈၵႂႃႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ထၢတ်ႈၸႂ်ဢၼ် ႁိုၼ်ႇႁႅင်းဝႆႉ ၾၢႆႇၵၼ်ႊၵူၼ်းတီႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉႁႂ်ႈသိုပ်ႇၸပ်းၽေႈၵႂႃႇ ထိုင်ၸိူဝ်းႁူမ်ႈႁဵတ်းႁူမ်ႈသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းၸွမ်းၵၼ်ႊၵူၼ်း(ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇ) ၶဝ်ပေႃးၼႆတႄႉ လီတေႉယဝ်ႉလေႃႇ။ ၵူၼ်းမဵဝ်းဢၼ်ဝႃႈမႃးၼႆႉၵေႃႈ မီးတေႉ မီးယူႇဢိူဝ်ႈ။

တင်းၵေႃႇသၢင်ႈတၢင်းဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၶႆႈၸႂ်ၸွမ်းသၢႆပိူင်ပဵၼ် ၶိူဝ်းၵူၼ်းတႆးလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ဢၼ်တေသိုပ်ႇ လၢမ်းၵႂႃႇၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ၊ တင်းငဝ်းလၢႆးဢၼ်ၸင်ႇၼႆႉ ဢၼ်ႁၢမ်းဝႆႉ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ တၢင်ႉႁဵင်းၵူၼ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉသေ - ( ၼႂ်းၸူဝ်ႊၶၢဝ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႒႑ ပီႊ တေပဵၼ်လီႁိုဝ်ၸႃႉ ၼၼ်ႉသေ-----၊ ပေႃး ------ လႆႈ ------ ဝႆႉယဝ်ႉ။)

လုင်းၸၢႆးၾႃႈ( ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ႊတႅမ်ႈ)

(႑႔:႔႘)သဝ်။ ႒႑.႐႘.႒႐႒႑,( တႉလႉၽ- လႉတႉလ) ( ႒႒)။