View source for ၽိင်ႈတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ

== ၶေႃႈၼမ်း ==
လွင်ႈတၢင်းလိူၺ်ႈပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆး ၶႄႇႁဵၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢဝ်းယႂေႉ၊ ပၢႆႇယႂေႉ၊ မၢင်မၢၼ်၊ ဢီ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼၼ်ႉ ပေႃးဢဝ်ၼႂ်း ၽိုၼ်လၢႆးၶႄႇၶဝ်ဝႃႈၸိုင် မီးလွင်ႈၵၢဝ်ႇၶၢၼ်ထိုင်မႃး လၢႆပၢၵ်ႇပီႊ ၵွၼ်ႇၼႃႈပီႊၶရိတ်ႉ လူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း၊ လွင်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ လွင်ႈၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းၵေႃႈ လႆႈမီးတၢင်းႁုၼ်ႈမုၼ်းလႅၵ်ႈ လၢႆႊမႃးတင်း ၼမ်ယဝ်ႉ။ လႆႈလတ်းၽၢၼ် ၵၢပ်ႈပၢၼ်ႁိၼ်ၵဝ်ႇ၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ႁိၼ်မႂ်ႇ၊ လႆႈလတ်းၽၢၼ်ႇၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းႁႄႊလေႃႇပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်းမႃး။ သင်ထတ်းသၢင်ၸၵ်းယွၺ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆ ပိုၼ်းၸၢဝ်းၶႄႇၵေႃႈ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ လႆႈလတ်းၽၢၼ်ႇတူင်ႇ ဝူင်းၵူၼ်းၵူၼ်းပၢၼ်ၵွၼ်ႇမႃး ၶၢဝ်းယၢမ်းတင်းႁိုင်တင်းၼၢၼ်းယဝ်ႉယဝ်ႉ၊ လႄႈ ယင်းလႆႈၽၢၼ်ႇတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းထၢၼ်ႈၶီႈၶႃႈသေ သူႇ ၸူးထိုင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းထၢၼ်ႈၸဝ်ႈတီႈလိၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ 

ဢွင်ႈတီႈယူႇ ပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်းမိူင်းၶႄႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉမိူင်းၼွၺ်ႉသေ ဢမ်ႇလႆႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈယႂ်ႇ လႄႈ မီးႁႅင်းပွင်ႊ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးမိူင်းယႂ်ႇယႂ်ႇ လၢႆမိူင်းၸွမ်းၸိူဝ်း သၢပ်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း၊ မိူင်းၶမဵၼ်၊ မိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းၸႃးဝႃး လႄႈ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်းယူႇသေတႃႉ ၵူၺ်းၼႃႇ ပွတ်းလႅၼ်ႊတွၼ်ႊတၢင်းၸၢၼ်း(တႂ်ႈ)တႄႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇႁၼ် တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉလွင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆ ၼင်ႇၵဝ်ႇသႄႈ။ ၼႂ်းၽိုၼ်လၢႆးၶႄႇတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ “ၼႂ်းပီႊ ၃၃၄ ပီႊ ၵွၼ်ႇၼႃႈၶရိတ်ႉၼၼ်ႉ မိူင်းၶျူႇ(သူႈ) တိုၵ်းပေႉလႆႈယႂေႉ”၊ ၽိုၼ်လၢႆးၶႄႇလႆႈ တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ “တင်ႈတႄႇဢဝ် ၼၼ်ႉမႃး ၸၢဝ်းယႂေႉၶဝ် လႆႈတႅၵ်ႇယၢႆႈ၊ ၸဝ်ႈမိူင်းၽႂ် ၸဝ်ႈမိူင်းမၼ်းၵေႃႈ တင်ႈတူဝ်ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ ႁွင်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ဝွင်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉ (ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း)၊ တင်ႈဝၢၼ်ႈတင်ႈမိူင်း ယူႇၸမ်ၵႂ်ႈၵၼ် တင်းမႄႈၼမ်ႉယၢင်ႇၸေႊ(ယၢင်ႇသိုဝ်ႇၸၢင်း)ပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵႂႃႇႁူမ်ႈပဵၼ် ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်းမိူင်းၶျူႇ”။ ၸဵင်းဢိင်ႉလဵင် လႆႈၶၢၼ်ၶတ်းတင်းတၢင်းဝူၼ်ႉၸၢဝ်းတၢင်ႇမိူင်းၶဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ “တီႈတေႉ မၼ်းလႅၼ်ႊယႂ်ႇၵႂၢင်ႈလူင်ပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်းၼႆႉ မီးၸၢဝ်းယႂေႉ လၢႆလၢႆၸၢဝ်း ယူႇၽေႈ ၸွတ်ႈ မႃးတင်းႁိုင်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးသေ မိူင်းၶျူႇ လႆႈတိုၵ်းပေႉယႂေႉ ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸၢဝ်းယႂေႉၼႂ်းလႅၼ်ႊၸိူဝ်ႉၸျဵင်း လႆႈၶၢႆႉယၢႆႉ လူင်းမႃးပွတ်းတၢင်းတူၵ်း”။ ၶေႃႈဢၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈမိူင်းတင်းလၢႆ တင်ႈတူဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉႁင်းၽႂ်မၼ်းၼႆႉ ၼၼ်ႉ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉပဵင်းတင်ႈမိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ ဢွၼ်ႇၵွၺ်း၊ ဢမ်ႇႁူမ်ႈ ၵၼ်ပဵၼ်ဢၼ် လဵဝ်ၵၼ်။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ လွင်ႈၶၢႆႉယၢႆႉၶွင်ၸၢဝ်းယႂေႉၵေႃႈ  ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိူတ်ႇမီးမႃး မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵမ်း လွၺ်းလွၺ်းတင်းၼမ် တင်းလၢႆမႃး။ ၸၢဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉ ဢၼ်ႁဵၵ်ႈႁွင်ႉမႃးၼႂ်း ၃ ၵၢပ်ႈ ပၢၼ် ၵွၼ်ႇၼႃႈၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  

ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈၵေႃႈ ၵွၼ်ႇၼႃႈပီႊၶရိတ်ႉၼႆႉၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၸၢဝ်းတႆးၶၢႆႉ ယၢႆႉတႆးမုင်ႈသူႇၸူးပွတ်းတၢင်း တူၵ်းၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈၶၢတ်ႈလၢမ်း ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်း ၶႄႇ ၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ တီႈၼႆႉၼႆႉတႄႉၵေႃႈ ၵွၺ်းၶႂ်ႈၼေၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ၶႄႇဝႃႈ ပိူင်ၾၢင် ႁၢင်ႊတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းတႆးၼႆႉ လႆႈမီးၵၢၼ်တင်ႈမိူင်း ပဵၼ်ငဝ်ႈပဵၼ်ႁၢၵ်ႈ၊ မီးၸဝ်ႈမိူင်း လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဝႆႉယဝ်ႉလီငၢမ်း ၵွၼ်ႇၼႃႈပႆႇၶၢႆႉယၢႆႉသူႇၸူးၼႃႈတၢင်း တူၵ်းၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  

ၵွပ်ႈလွင်ႈဢၼ်ပႃးဢဝ်တင်းၽူႈၼၢမ်းသေယဝ်ႉ ၶၢႆႉယၢႆႉၵႂႃႇ ပဵၼ်ၸုမ်းပဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈႁိုဝ် ဢၼ်ႁဵတ်း ႁႂ်ႈၸၢင်ႊၵႂႃႇဝူင်ႇၼႃႈဢွင်ႈတီႈမႂ်ႇမႂ်ႇ၊ လႄႈ တင်ႈဝၢၼ်ႈ တင်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလႆႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းၸၢင်ႊသိုပ်ႇႁုၼ်ႈမုၼ်းၵၢၼ်မိူင်း၊ တူင်ႇ ဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတူဝ်ၵဝ်ႇဝႆႉလႆႈထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၽၢတ်ႇသေ တီႈ ယူႇ ဢွင်ႈၵဝ်ႇဢၼ်ပဵၼ် ၸေႊမိူင်းၵႂၢင်းသီ၊ လႄႈ ပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း လတ်း ၽၢၼ်ႇသေ ပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းလၢဝ်း ၶဝ်ႈသူႇၸူးပွတ်းႁွင်ႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ လႄႈ ၸီးၶဝ်ႈ ၼႂ်းပွတ်း တၢင်းၸၢၼ်းမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇသေယဝ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝၢႆႇမႃး ယွမ်း ႁပ်ႉၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽိင်ႈငႄႈတႆးမီး လွင်ႈလေႃးလႄး သေ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇဢိတ်းဢီႈသေတႃႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉပႂ်ႉပႃးဝႆႉလႆႈ ၽိင်ႈငႄႈငဝ်ႈငႃႇ ၸၢဝ်း တႆးမႃးလႆႈထိုင် ၶၢဝ်းယၢမ်း ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်ပီႊမၼ်းယူႇ။ 

ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် ယိုၼ်ယၼ်ၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃ ၼင်ႇၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၸဵင်းဢိင်လဵင်ဝႆႉဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆးၶဝ် ၼႄႉ ၼွၼ်းဢိူဝ်ႈၼႆႉၼၼ်ႉ မီးလၵ်းထၢၼ် ဢၢင်ႈဢိင်မၼ်း ယူႇ ၃ လွင်ႈတၢင်း။ ၼၼ်ႉၸမ်း…
 
# ၼႂ်းၽိုၼ်လၢႆးၶႄႇၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵၵ်ႈၸိုဝ်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၼႆႉဝႃႈ ယႂေႉ၊ ဢီ၊ မၢၼ်။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉ တူဝ် လိၵ်ႈမၼ်းပႅၵ်ႈပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ တေလႆႈ ႁၼ်ဝႃႈ ၸိုဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိုဝ်ႈဢၼ် ႁွင်ႉၸုမ်း ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဢဝ်ဝႆႉႁွင်ႉတေႃႇ ၵူၼ်းၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်မၢႆ ထိုင်ၸၢဝ်းဢူဝ်လႂူဝ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် လူဝ်ႉယႂေႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ႁေႃၶမ်းၶႄႇၶိူဝ်းၶျိၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဢဝ်ႁွင်ႉ တေႃႇၸုမ်းၸိူဝ်း ၼႂ်းသၢႆၶိူဝ်းၸၢဝ်းလူဝ်ႉယႂေႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ႁွင်ႉထႅင်ႈၸိုဝ်ႈၼိူင်ႈ ဝႃႈ ပၢႆယႂေႉ…၊ လွင်ႈဢၼ်လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ တႅၼ်ယႂေႉၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈပဵၼ်ၸုမ်း ၵူၼ်းၼႂ်းသၢႆၶိူဝ်းပၢႆယႂေႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
# ၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်းတႂ်ႈၶူင်း လႄႈ လႅၼ်ႊႁိမ်းႁွမ်းၵႂ်ႈၸမ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ယူႇသဝ်းတႆးမႃး တင်ႈ တႄႇမိူဝ်ႈ ၵွၼ်ႇမိူဝ်ႈၵႃႉပုၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်တီႈ ယူႇၵဝ်ႇၶွင် ၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉမႃး။ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈယူႇၸၢဝ်းတႆး။ တင်ႈတႄႇသၢမ်ႁဵင်ပီႊပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၶဝ် လႆႈမီး လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁုင်ႈႁိူင်းမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် လူၺ်ႈသၢင်ႈဝၢၼ်ႈသၢင်ႈမိူင်းလၢႆလၢႆမိူင်းမႃး ၸွမ်း သွင်ၾင်ႇ မႄႈၼမ်ႉမၢဝ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊၶရိတ်ႉ ၃ ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶဝ်လႆႈၵေႃႇ တင်ႈၸုမ်းဢူၺ်းလီၵၼ်ဢၼ်မီးလွင်ႈၵႅၼ်ႇၶႅင် တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ… ၸွမ်းၼင်ႇလၵ်းထၢၼ် ပုၵ်ႈပုမ်ႇပိုၼ်ႉမိူင်းၶဝ် ဢၼ်ၸုမ်းၶဝ် လႆႈလဝ်ႊၶၢၼ်မႃးတင်းၼမ်လၢႆၼၼ်ႉၼႆ ပေႃးမႃးထတ်းသၢင် ၸၵ်းယွၺ်ႈ တူၺ်းလီငၢမ်းၸိုင် လႆႈမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢွၵ်ႇမႃး မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ယူႇၼၢၼ်ႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈယူႇသဝ်းၶွင်ၵူၼ်းၸၢဝ်းတႆး၊ ၸၢဝ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၵေႃႈ ပဵၼ်ၸိူဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈယူႇၼၢၼ်ႇသေ ၶၢႆႉယၢႆႉယူႇ သဝ်း မိူဝ်ႈသွင်ႁဵင်ပီႊပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ “တႅၼ်ယႂေႉ ဢမ်ႇ ၼၼ် ထႅင်ႈၸိုဝ်ႈၼိူင်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ‘မိူင်းၶီႇၸၢင်ႉ’(မိူင်းၸႂ်ႉၸၢင်ႇ) မိူဝ်ႈ ၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵွၺ်းမီးလႅၼ်ႊပၢႆယႂေႉၵွၺ်း ဢၼ်မီးၸၢင်ႉ”။

သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ၼၼ်တေႉတေႉၸိုင် သိုပ်ႇၵႂႃႇၼႆႉ တေၸၢမ်းၶူၼ်ႉၶႆႈ ထတ်းသၢင်တူၺ်းၸွမ်း ၼင်ႇၼႂ်း ၽိုၼ်လၢႆးၶႄႇတူၺ်းဝႃႈ ပိူင်ၾၢင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ၵၢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊၽွင်းငမ်း လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းၶွင်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး တေပဵၼ်ႁိုဝ်မီးႁိုဝ်ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။ 

== ပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းတႆး မိူဝ်ႈယၢမ်းၵွၼ်ႇ ==
ၸဝ်ႈပၢႆးႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ  ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး ယူႇသဝ်း ထင်ၸွမ်းၸိူဝ်း ထုင်ႉသၢပ်ႇ ၼမ်ႉၵႄးယႂ်ႇယႂ်ႇ၊ ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၼႃး လႄႈ ႁႆႊ တွၼ်ႊတႃႇၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉ။ လႆႈတူၺ်းမိူၼ်ဝႃႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႆႈႁုၼ်ႈမုၼ်း ပဵၼ်မႃး တူင်ႇၵူၼ်းဢၼ်ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈသေ ယူႇႁွမ်းၸွမ်းၵၼ် လူၺ်ႈမီးၽူႈၼၢမ်းၸၼ်ႉဝၢၼ်ႈ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁူမ်ႈတူဝ်ၵၼ်သေ တင်ႈပဵၼ်မိူင်းဢွၼ်ႇမိူင်းဢိတ်းသေ မီးၸဝ်ႈမိူင်း ပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈ။ ၽိုၼ်လၢႆးၶႄႇၼႂ်းပၢၼ်ၼႆႉၼႆႉတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးတႅမ်ႈဝႆႉႁူဝ်ယွၺ်ႈ လွင်ႈ ယူင်ႉသၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်းၸၢဝ်းတႆး သင်ၵႃႊႁိုဝ်။ ၵူၺ်းၼႃႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵွၼ်ႇပႆႇၶၢႆႉယၢႆႉ မႃးယူႇတီႈဢွင်ႈ ဢၼ်သဝ်းထင်ယူႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼၼ်ႉ တူင်ႇၵူၼ်းတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တူင်ႇၵူၼ်းဢၼ်မီးပိူင်ထၢၼ်ႈၶႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် တူင်ႇၵူၼ်းထၢၼ်ႈၸဝ်ႈတီႈလိၼ် (ၸဝ်ႈၾႃႉ)ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ 

== ၵၢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊၽွင်းငမ်း လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းၸၢဝ်းတႆး မိူဝ်ႈယၢမ်းၵွၼ်ႇ ==
သင်ဝႃႈ ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းဢၼ်မီးပိူင်ထၢၼ်ႈၶႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် ထၢၼ်ႈၸဝ်ႈ တီႈလိၼ် (ၸဝ်ႈၾႃႉ)ယဝ်ႉၼႆၸိုင် မၼ်းၼႄဝႃႈ မီးလွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄထၢၼ်ႈၵူၼ်း ၼႂ်း ၵႄႈၸဝ်ႈ လႄႈ ၶႃႈဝႆႉလီငၢမ်း၊ မီးလွင်ႈၸႅၵ်ႇမႅင်ႇတီႈလိၼ် ႁႂ်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းၼႃး တွၼ်ႊတႃႇ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ။ သင်ဝႃႈ ၵွၼ်ႇၼႃႈၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇၼၼ်ႉ မီးဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ “တႅၼ်” ဢမ်ႇ ၼၼ် “သၢၼ်ႈ” (သယၢမ်) ဢၼ်သူင်ႇၶူဝ်းၶွင်ၾၢၵ်ႇၸူးထိုင် ႁေႃၶမ်းၶႄႇ လူၺ်ႈလတ်း ၽၢၼ်ႇတၢင်း “ယူင်သၢင်း” ၼႆၸိုင် မၼ်းၼႄဝႃႈ ၵူၼ်းတႆး မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈႁုၼ်ႈ မုၼ်းထိုင်ပဵၼ်ၸၼ်ႉ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ (မိူင်း) ဢၼ်မီးလႅၼ်ႊမိူင်းၵၢၼ်ပၢၼ်ႇ ပွင်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်၊ ဢၼ်သမ်ႉ ပေႃးၵဵပ်းၵိၼ်ၶွၼ်ႇၵိၼ်သူၺ်ႇလႆႈ၊ ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႊ ဢဝ်ပဵၼ် ၶွင်ၾၢၵ်ႇသူင်ႇၸူးထိုင်ႁေႃၶမ်းၶႄႇလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈတႅၼ်ၼႆႉ တင်ႈယူႇ တီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း “မႆလၢႆႈသၢႆပွတ်းၸၢၼ်း” ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉ ဢၼ် လုၵ်ႉတီႈ သိုဝ်ႇၶျွၼ်ႇ ၵႂႃႇၸူးထိုင် ပွင်းတၢင်းႁွင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊသေယဝ်ႉ သိုပ်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇ တၢင်းၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်း လႄႈ ဢိၵ်ႇလၢႆလၢႆမိူင်း။ 

သင်ၸိူဝ်ႉမႃးထတ်းတူၺ်း ၵၢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊၽွင်းငမ်း ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းႁိမ်း ႁွမ်းဢၼ်ၵိုၵ်း ၸပ်းတင်း ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈတႆးမိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ မိူင်းပိဝ်ႇ၊ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈ လႄႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ တႃႈလီႈၸိုင် တေလႆႈႁၼ် ဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈၼႆႉ မီးၵၢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊၽွင်းငမ်း ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း၊ ပဵၼ် မိူင်း ၸဝ်ႈတီႈလိၼ် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်သေ ထိုင်ၸၼ်ႉသၢင်ႈပဵၼ်မိူင်း ဢူၺ်းလီၵၼ် တင်း မိူင်းတိပ်ႉပႅတ်ႉ ဢၼ်မီးယူႇၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇတေႃႇသူႈၵၼ်တင်း ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၶႄႇ ပၢၼ်ႁေႃၶမ်းၶိူဝ်းထၢင်ႈၼၼ်ႉလႆႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူင်းၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈ တိုၵ်းပေႉလႆႈလၢႆ လၢႆမိူင်းသေယဝ်ႉ တင်ႈပဵၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းတုမ်ႊၵႅၼ်ႇလူင် ၼႂ်းလႅၼ်ႊတွၼ်ႊ ၸေႊမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇပွတ်းတၢင်းႁွင်ႇမိူင်းမၢၼ်ႊ။ ၼႂ်းၽိုၼ်လၢႆးဢၼ်ၵပ်း ၵၢႆႇတင်းမိူင်းၼၢၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၼႄပၼ်ပႃး လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းၾၢႆႇၵၢၼ် မိူင်း ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း၊ လွင်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈ ၽိင်ႈထုင်းဝႆႉ။ တင်ႈ တႄႇၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊၶရိတ်ႉထူၼ်ႈ ၆ ၼၼ်ႉမႃး မီးၵၢၼ်ၸတ်းတင်ႈၾၢႆႇ ၵၢၼ် သိုၵ်း၊ ၾၢႆႇ ၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၽိုၵ်းသိုၵ်းတႃႇတိုၵ်းတေႃး ဢိၵ်ႇတင်း ယင်းမီးပႃးထႅင်ႈ ၵၢၼ်ႁိမ် ၸိင်းဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်း ၸုမ်းၵူၼ်းသူၼ်ႇၼွၺ်ႉၶဝ် ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းတင်း လၢႆ တႃႇဢဝ်မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ႁွၼ်ႈၶိုင်ၶမ်း၊ ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႊ လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၼႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ။ သေဢမ်ႇၵႃး မီးၵၢၼ်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်သူင်ႇၶူဝ်းၶွင်ၾၢၵ်ႇ ဢၼ်မီးလွင်ႈ တႅတ်ႈတၢႆႊတူဝ်လီ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ 

ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းပိဝ်ႇ ဢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်းမီးမႃး တင်ႈတႄႇယၢမ်းၸဝ်ႈပီႊ ၶရိတ်ႉ ၵႃႈတီႈပွတ်း တွၼ်ႊၵၢင် မိူင်းမၢၼ်ႊယၢမ်းၸင်ႇၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်မီးႁေႃၶမ်း၊ မီးထၢၼ်ႈၶႃႈ၊ မီးၸၢင်ႉၼမ်လၢႆ။ ၸဵမ်ၸဝ်ႈ လႄႈ တင်းၶႃႈ ၼပ်ႉထိုဝ် ၵိူဝ်းယမ်းပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ (Harvey, ၁၉၆၅)။ ဢဝ်မၢၵ်ႇဢုတ်ႇသီ ၶဵဝ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈႁိူၼ်းယေး။ မီးၵၢၼ်သၢင်ႈၸေႇတီႇၵွင်းမူး တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ လၵ်း ထၢၼ်သၢၵ်ႈသေႇ ၾၢႆႇၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇလႆႈပိူင်းၼႄပၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းလၢႆလၢႆလွင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းပိဝ်ႇ(Stargardt, ၁၉၈၉)။ 

လၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႇသေႇၾၢႆႇၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းတႅၼ် ၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိူင်းၼႄဝႃႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႅၼ်ၵေႃႈ လႆႈလတ်းၽၢၼ်ႇ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းႁိူင်းလၢႆလၢႆလွင်ႈမႃး ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈ လႄႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းပိဝ်ႇယူႇ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ဢၼ်လီသေလၢႆႊတႄႉၵေႃႈ ၶေႃႈမုၼ်း ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈမိူင်းတႅၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးမီးသင်ၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ 

ၵူၺ်းၵႃႊ ပေႃးၶိုပ်ႈလၢမ်းႁူႉလႆႈဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းတႆး ဢၼ်ၵေႃႇတင်ႈ ၶိုၼ်ႈမႃး ၽွင်းၶၢဝ်းၵွၼ်ႇ ၼႃႈပီႊၶရိတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႅပ်ႈတေလႆႈႁပ်ႉႁႅင်းႁူမ်ႇငမ်း ၼမ် လၢႆ ၵႃႈတီႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉ၊ ယဝ်ႉ ၵေႃႈ ၸဝ်ႈပၢႆးႁူႉမေႃ ၸၢဝ်း ၶႄႇ ၶဝ်ၵေႃႈ ယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈတႆးလႆႈႁပ်ႉႁႅင်းႁူမ်ႇငမ်းၶႄႇၾၢႆႇ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းၵႃႈတီႈဢႃႇ ၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းၼၢၼ်ၸဝ်ႈ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉႁႅင်းႁူမ်ႇငမ်းပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၵႃႈတီႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈပိဝ်ႇ လႄႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈၼင်ႇၵၼ်ၼႆ ယဝ်ႉ။

== ၽိင်ႈငႄႈ၊ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ ၽိင်ႈထုင်း လႄႈ ပွၺ်းလၢမ်းပၢင်ၵႅဝ်ႈ ၸၢဝ်းတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ==

# ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းၽိုၼ်လၢႆးၶႄႇ ဢၼ်လႅပ်ႈမီးလွင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉ တႄႉၵေႃႈ မီးၶေႃႈမုၼ်းၵပ်းၵၢႆႇ လူၺ်ႈလွင်ႈၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း၊ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵိူဝ်း ထိုဝ်၊ လွင်ႈပွၺ်းလၢမ်းပၢင်ၵႅဝ်ႈၶွင် ၸၢဝ်းပၢႆႇယႂေႉ၊ ၸၢဝ်းမၢင်မၢၼ်၊ လႄႈ ၸၢဝ်းပၢႆဢီ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ ပေႃးတေလႆႈႁုပ်ႈလၢတ်ႈၵေႃႈ ၽိင်ႈငႄႈသူၼ်ႇ ၵၢင်ၶွင် ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး ပိူင်လူင်မၼ်း တႆး(ယႂ်ႇ)ၼႆႉတႄႉၵေႃႈ…ၸၢဝ်းတႆး မီးလႅၼ်ႊတီႈယူႇဢွင်ႈသဝ်းတိတ်းၸပ်းၵၼ်ၵႂၢင်ႈယႂ်ႇလူင် တႄႇ ဢဝ်ၽၢႆႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်း တူၵ်းမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်းပွတ်းႁွင်ႇ တေႃႇ ပေႃး ထိုင်ၵႂႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းႁွင်ႇ၊ မၼီႉပူႇရ လႄႈ ၸေႊမိူင်းဢႃႇသမ်ႇ ၼႂ်း မိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်း။ လႅၼ်ႊမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လႅၼ်ႊ ဢွင်ႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၸၢဝ်းတႆးၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၸၢဝ်း ၶိူဝ်းၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ယူႇသဝ်းၼႂ်း ၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊၼႆႉၼႆႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး လႄႈ မီးၽိင်ႈၽိင်ႈထုင်းတႆး ပဵၼ်ပိူင်ငဝ်ႈဝႆႉ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးလွင်ႈ လေႃးလႄး ၵၼ်ၾၢႆႇတၢင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ မီးလွင်ႈၶၢႆႉယၢႆႉတီႈ ယူႇဢွင်ႈသဝ်းမႃးယူႇသေႇ သေႇ တႃႇလၢႆႁဵင်ပီႊ မိူင်းသေတႃႉၵေႃႈ ၵူၺ်းၼႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈ ပိူင်ငဝ်ႈ ဢၼ်ႁၼ်လႆႈမႃးတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်းတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
# လၵ်းထၢၼ်ႇၾၢႆႇပၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပိူင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ ၵႂၢမ်းတႆး လႄႈ ၵႂၢမ်းၸႂူင်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ၵႂၢမ်း လၢတ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈငဝ်ႈငႃႇလဵဝ်ၵၼ်သေၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃး။ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇလႆႈၽၢတ်ႇၽေၵၼ်ၵႂႃႇ။ ၸဵင်းဢိင်ႉလဵင် ႁုပ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ပေႃး ထတ်းသၢင်တူၺ်း ၽိင်ႈဝၢင်းၵႂၢမ်းယဝ်ႉၸိုင် လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸၢဝ်း ပၢႆယႂေႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လႄႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸႂူင်ႉတႆး ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်း လၢတ်ႈဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸႂူင်ႉသမ်ႉ ဝၢႆးလင်ၼႆႉမႃး လႆႈႁႅင်းႁူမ်ႇငမ်းတီႈ ၵႂၢမ်းၶႄႇတင်းၼမ်၊ ၵွပ်ႈၶႄႇၶဝ်ၶၢႆႉယၢႆႉမႃး ယူႇသဝ်း ထင် ၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊၸၢဝ်းယႂေႉ တင်ႈတႄႇ ၵွၼ်ႇၼႃႇၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၵႂၢမ်းတႆးထႅင်သၢႆၼိူင်ႈ တင်ႈတႄႇဢဝ် ၵႂၢမ်းတႆး လမ်၊ တႆးလႅင်၊ တႆးၶၢဝ်၊ လၢဝ်း၊ လိုဝ်ႉ၊ ယူၼ်း၊ ထႆး လႄႈ တႆး(ယႂ်ႇ)လၢႆလၢႆၸုမ်း တႄႉၵေႃႈ ယင်းမီးလွင်ႈပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ဝႆႉယူႇတင်းၼမ်။ ၽွၼ်းၵၢၼ် လွင်ႈ လမ်းတိုၼ်းၾၢႆႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၶွင်ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် တႄႉၵေႃႈ ယိုၼ် ယၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးၸုမ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးပိူင် ၾၢင်ႁၢင်ႊၵႂၢမ်း လၢတ်ႈမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶၢႆႉယၢႆႉၽၢတ်ႇၽေဢွၵ်ႇ မႃးတီႈၵႂၢမ်းၸွင်ႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ႁႅင်းမႃး။ ဝႃႈၼၼ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ယင်းမီး ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်တိုၵ်ႉမိူၼ်ၵၼ်တင်းၵႂၢမ်းၸွင်ႇယူႇ ဢမ်ႇဢေႇၼင်ႇ ၵဝ်ႇ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈတင်းလူင်ၼႆႉ မၼ်းပိူင်းၼႄဝႃႈ ၸုမ်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ယူႇၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်ႊ ဢွင်ႈလဵဝ် ၵၼ်၊ မီးငဝ်ႈငႃႇဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်။ ၽိူဝ်ႇမီးလွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်း ပဵၼ်မႃးတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်းဢၼ်ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ပဵၼ်မိူင်းမႃးၵေႃႈ မီးလွင်ႈတိူဝ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တႆးမႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တိူဝ်းမီးၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးတိူဝ်းလိူဝ်ၶိုၼ်ႈမႃးၸွမ်း။ 
# ၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉၶဝ် ႁဵတ်းၼႃး လႄႈ ႁဵတ်းႁႆႊ။ ၽူႈႁူႉမေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် ယုမ်ႇ ယမ်ဝႃႈ ၸၢဝ်းယႂေႉလႅပ်ႈတေ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၵူၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ႁူႉ မေႃလွင်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းၼႃး လႄႈ မေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်ႉသေ ႁဵတ်းၼႃးယဝ်ႉမေႃ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလၢႆလၢႆၸိူဝ်ႉၾၼ်းတူၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်းမႆႈ၊ မေႃ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈသဵၼ်ႈယႂ်း တႃႇတေႃးႁဵတ်းၽႃႈႁဵတ်းၽႅၼ်ႇသေ ၼုင်ႈမႆႊ။ လွင်ႈ မေႃႁဵတ်းႁႆႊႁဵတ်းၼႃးၼႆႉၵေႃႈ သမ်ႉၶိုၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းမီးမႃး ၽိင်ႈငႄႈ လၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆလွင်ႈ ၸွမ်းထႅင်ႈၼမ်တင်းလၢႆ ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ ပၢင်ပွၺ်း ၵပ်းၵၢႆႇ တင်းပၢတ်ႇၶဝ်ႈသွမ်ႈၼႃး၊ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆႈၽီ၊ လႄႈ ပွၺ်းလၢမ်းဢၼ် ႁူမ်ႈၵၼ် ႁဵတ်းၸဵမ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်လမ်း တိုၼ်းသေ မီးၶေႃႈလူပ်းလိုၼ်း ႁုပ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်း မိူင်းၶႄႇၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈပွတ်းတွၼ်ႊတူင်ႇတၢင်းၸၢၼ်း” လႄႈ “ၸုမ်းၸိူဝ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းပၢႆ ယႂေႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းမၢႆတမ်း ၶိူဝ်းႁေႃၶမ်းႁၢၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလႅင်ႊမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈတႅမ်ႈမၢႆတမ်းဝႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇတင်းပၢႆယႂေႉဝႃႈ “ပဵၼ် လႅၼ်ႊမိူင်းဢၼ်မီးၶွၼ်ႇငႂ်ႈမၼ်းလိၼ်လီ လႄႈ မီးမႄႈၼမ်ႉလႆလတ်း ၽၢၼ်ႇ၊ မီးထုင်ႉယိူဝ်ႈယႃႈဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈလီ၊ မီးလွၺ်၊ မီးထိူၼ်ႇပႃႇ၊ မီးပႃႇမႆႉဝူဝ်ႇ၊ မီးတူၼ်ႈၽၵ်းတူၼ်ႈ ယိူဝ်ႈ လႄႈ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ႁူမ်ႈပႃးထိုင် မၢၵ်ႇမႆႉ မၢၵ်ႇတွၵ်ႇ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵိၼ်ၶဝ်ႈၵိၼ်ပႃ၊ ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းဢိုပ်းၵူၼ်း ယၢၵ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ 
# ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈယူႇသဝ်းသၢင်ႈသဝ်းထင်ၸွမ်းမႄႈၼမ်လၢႆလၢႆမႄႈလႄႈ တႃႇၵႂႃႇမႃးပႆ ၵေႃႈ ၸႂ်ႉႁိူဝ်းႁဵတ်းပဵၼ်လႅင်၊ လႄႈ မေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းႁိူဝ်းတေႉတေႉ။ ၵၢၼ်လႃႊ ၼမ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်တိုၵ်းသိုၵ်း ၾၢႆႇတၢင်းႁိူဝ်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်လၢႆးတၢင်းၵၢၼ် ယူႇသဝ်းၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်း ၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉၶဝ်။ 
# တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈယူႇသၢင်ႈသဝ်းၸွမ်း ၼႂ်းၵႄႈသိုင်ႇဝႅတ်ႉ လွမ်ႉၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်တေႉတေႉ၊ လူဝ်ႇမေႃယူႇလွတ်ႈလႆႈ ၸွမ်း ၼႂ်းၵႄႈသတ်းပႃႇထိူၼ်ႇလိူင်း ဢၼ်မီးယူႇႁွပ်ႈလွမ်ႉတူဝ်ၼၼ်ႉတေႉ တေႉ။ လွင်ႈသၵ်းလဵၼ်းသမ်းလၢႆးၸွမ်းတူဝ်ၶိင်းၵေႃႈ ၸင်ႇသမ်ႉပေႃးလႆႈ ပဵၼ်တၢင်းယုမ်ႇယမ် ဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ်သေၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် ၶွင်ၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉ လႄႈ လၢႆလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်း ဢေးသီးယႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်း ဢွၵ်ႇ ၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈၽဵင်ႈၽဵင်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈသၵ်းလဵၼ်းသမ်းလၢႆၼႆႉ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈၵွမ်ႉပဵၼ်တၢင်းယုမ်ႇယမ်ၾၢႆႇ လွင်ႈၽီၵႃႊၼၼ်ႉၵွၺ်း ယင်းပဵၼ်လွင်ႈ ပိူင်း ၼႄ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၸၢဝ်းယိင်း လႄႈ ၸၢႆး၊ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၼႄႁႂ်ႈႁူႉၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ လွင်ႈၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း လႄႈ တၼ်းႁဵင်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်းထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇၼႆၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈမၢႆတမ်းတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ၸၢဝ်းပၢႆဢီၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ထႃႁူဝ်လွမ်ႈ(ၶူၼ်ႁူဝ်ပွတ်း)၊ သမ်းလၢႆးၸွမ်းၸိူဝ်းတိၼ်၊ ၸိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထႃႁူဝ် (ၶူၼ်ႁူဝ် ပွတ်း) ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼႃႈၶဝ်တေၶႃႈႁႅမ်တၢႆပႅတ်ႈ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇသမ်းလၢႆးၸွမ်းတိၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈတေ ၶူဝ်ၵိူဝ်ႉလဵၼ်ႈသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈယိင်း လႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸၢဝ်းပၢႆဢီ” ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ “ၵူၼ်းၸၢႆးၼႆႉ ၵႆႉသမ်းလၢႆးၸွမ်းၸိူဝ်းပွတ်းတွၼ်ႊတႂ်ႈတူဝ်ၶိင်းၶဝ် ႁႂ်ႈပဵၼ် ႁၢင်ႊလၢႆး တႃႇပိူင်းၼႄလွင်ႈတၼ်းႁဵင်းဢူမုၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၶုၼ်ႁိုဝ်ၶိူဝ်းၽႆႈ၊ ၸၢဝ်းပၢႆဢီၶဝ် သမ်းလၢႆးၸွမ်း ၸိူဝ်းၶႃ၊ ၸၢဝ်းမူႉပႃးသမ်ႉ သမ်းလၢႆးၸွမ်း ၸိူဝ်းဢႅဝ်၊ ပေႃးပဵၼ်ၾႃႉလူင်ၶုၼ်ၼၢင်းသမ်ႉ သမ်း ၸွမ်းၸိူဝ်းၼႃႈဢူၵ်း”၊ ၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ “မၢၼ်သူး” လႄႈ ၽိုၼ်လၢႆးၶႄႇတၢင်ႇၽိုၼ်ၶဝ် ၸင်ႇသမ်ႉ ပေႃး ႁဵၵ်ႈႁွင်ႉၸၢဝ်းမၢၼ် ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး ၼၼ်ႉဝႃႈ “ၵူၼ်း သၵ်းလၢႆးၶႃ လၢႆးၼႃႈ” ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၵႆႉ သမ်း ၵႆႉသၵ်းၵၼ်တႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်ႁၢင်ႊသတ်း ဢၼ်ႁၢႆႉတူႈ၊ ၵွပ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပေႃး သမ်းလၢႆးၼႆ့ တေၸွၺ်ႈႁႄႉ ၵင်ႈပၼ် ၽေးၶဵၼ်ႁၢႆႉ သတ်းလိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ၊ ၸိူဝ်ႉၼင်ႇဝႃႈ “လွင်ႈသမ်းလၢႆးၸွမ်း တူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈသမ်း လၢႆးႁၢင်ႊငူး ၼင်ႇႁိုဝ်ဝႃႈ ပေႃးလူးၼႂ်းၼမ်ႉၸိုင် ငူးတေဢမ်ႇႁဵတ်းၶဵၼ် တေႃႇ ၶဝ်”၊ လွင်ႈသမ်းလၢႆးၸွမ်းတူဝ်ၼၼ်ႉ “တေသမ်းလူင်းၼႂ်းၼိူဝ်ႉ တႅင်းလူင်း ၵႂႃႇတႂ်ႈၽိဝ်ၼင်ႇ၊ ၵူၼ်းလႆႈၶၢမ်ႇသမ်းၼၼ်ႉ လိူတ်ႈတေဢွၵ်ႇတင်းၼမ်သေ ၸဵပ်းသႅပ်ႇတေႉတေႉ၊ ၵူၺ်းၼႃႇၵေႃႈ ၸၢဝ်းယႂေႉၶဝ် ယင်းတိုၵ်း သမ်းလၢႆးယူႇ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ၵၢၼ်သမ်းလၢႆးၼႆ့ ပဵၼ်လွင်ႈမီးဢူဢၢႆႊမုၼ်ၽုင်း” ။ 
# ၵၢၼ်ၶုတ်းႁၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇ တီႈမိူင်းၶႄႇပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်းသေယဝ်ႉ ထူပ်း ႁၼ်မႅၼ်ႈပိူင်ၾၢင် ၽိင်ႈငႄႈ ဢၼ်ၸုမ်းယႂေႉၶဝ်မီးမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵွင်ႊၶဵတ်ႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းထူပ်းႁၼ်ထႅင်ႈဝႃႈ တႆး မၢင်ႊၸုမ်း ယင်းတိုၵ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းၵွင်ႊၶဵတ်ႇၼႆႉဝႆႉယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ တီႈဢၼ် ၶုတ်း ႁၼ်ၵွင်ႊၶဵတ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၼႂ်းၸေႊမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ လႄႈ ၸေႊ မိူင်းၵႂၢင်းသီ။ ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃတင်းလၢႆၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵွင်ႊၶဵတ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၽိင်ႈငႄႈၶွင်ၸၢဝ်းပၢႆယႂေႉၶဝ်။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇထူပ်းႁၼ်လႆႈၵူႊ တီႈ ၵူႊလႅၼ်ႊ တီႈဢၼ်မီးၸၢဝ်းယႂေႉၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈ မီးၵၢၼ်ၸႂ်ႉ တိုဝ်းၵွင်ႊၶဵတ်ႇၸွမ်းယူႇ။ ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃၸၢဝ်း ၶႄႇၶဝ် ဢွၵ်ႇတၢင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၽိင်ႈ ငႄႈၽိင်ႈ ထုင်းၵၼ်၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်လီလႆႈၾၢင်ႉၵႅမ်းမႅၼ်ႈတႄႉၵေႃႈ ႁၢင်ႊ လၢႆးတီႈ ၵွင်ႊၶဵတ်ႇၼၼ်ႉ ၵႆႉပဵၼ်ႁၢင်ႊႁိူၼ်းတိၼ်သုင် လႄႈ ႁၢင်ႊလွင်ႈၶႄႉ ၽၢႆးႁိူဝ်း လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်းႁၢင်ႊလွင်ႈလၢႆးယူႇ လၢႆးၵိၼ်သၢင်ႈ ၸၢဝ်းၸွင်ႇ-တႆး လႄႈ ၸုမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃၸၢဝ်း ၶႄႇၶဝ် ၸင်ႇႁုပ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းၼႄလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းထႅင်ႈ လွင်ႈၼိူင်ႈ ၼႆယူႇ ယဝ်ႉ။ 
# ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလွင်ႈႁိူၼ်းတိၼ်သုင်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းပႂ်ႉၶိူဝ်းမိူင်း ၶိူဝ်းၶုၼ်ထၢင် ၶဝ် ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ “ပိုၼ်ႉလိၼ်ၼၼ်ႉ မီးမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉလိူင်၊ တီႈ ၼိူဝ်လွၺ်သမ်ႉ မီးယိူဝ်ႈယႃႈဢၼ်ပဵၼ်ၵွင်ႉ၊ မီးမႅင်းႁိူတ်ႈ လႄႈ ငူးမီးၵွင်၊ ၵူၼ်း တင်းလၢႆ ယူႇသဝ်းၼိူဝ်ႁိူၼ်းသေ ဢဝ်ၶူလႆၶိုၼ်ႈလူင်း”၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ မီး လိၵ်ႈလၢႆးတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉထႅင်ႈဝႃႈ “ၸၢဝ်းယႂေႉၶဝ်ၼႆႉ ယူႇသဝ်း ၼိူဝ်ႁိူၼ်းသုင်” ၊ “ဢဝ်မႆႉဝူဝ်ႇ မႃးသၢၼ် ပဵၼ်ၽႅၼ်ႇသေယဝ်ႉ ဢဝ်ယိူဝ်ႈယႃႈ ႁူမ်ႇပဵၼ်ႁိူၼ်းသ ွင်ၸၼ်ႉ၊ ၸၼ်ႉဝူၼ်သမ်ႉ ၸႂ်ႉပဵၼ်တီႈယူႇတီႈသဝ်း၊ ၸၼ်ႉ တႂ်ႈလၢင်ႈသမ်ႉ ၸႂ်ႉပဵၼ်တီႈလဵင်ႉၵႆႇလဵင်ႉမူ”။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ပိူင်ၾၢင် ႁၢင်ႊၵမ်ႈၼမ်ၶွင် ၵၢၼ်သၢင်ႈႁိူၼ်းယေးၸၢဝ်းယႂေႉၶဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸၢဝ်း ၵူၼ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း တီႈမိူင်းၶႄႇပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်း။ ၸၢင်ႊၼပ်ႉသွၼ်ႇလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽိင်ႈငႄႈ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈတင်းၸၢဝ်းၶႄႇ ဢၼ်ယူႇၽၢႆႇႁွင်ႇမႄႈၼမ်ႉ ယၢင်ၸေႊ။

== လွင်ႈႁၢင်ႈၶိူင်ႈၶဵဝ်ႈ ==
လိူဝ်သေၼင်ႇဢၼ်ဝႃႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၽိင်ႈငႄႈဢၼ်ၸဝ်ႈပၢႆး မေႃၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပိူင်ၾၢင်လၢၵ်ႇၶေႃၶွင် ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး ၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ၵၢၼ်ႁၢင်ႈ ၶိူင်ႈၶဵဝ်ႈ လႄႈ လွင်ႈဢဝ်ငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶမ်း သုပ်းၶဵဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇသမ်ႉပေႃးမီး ၸိုဝ်ႈႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸုမ်းၶဵဝ်ႈ ငိုၼ်း လႄႈ ၸုမ်းၶဵဝ်ႈၶမ်း။ သင်ဢမ်ႇဢဝ်ငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶမ်းသေ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၶဵဝ်ၵေႃႈ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊ ၸၢဝ်းတႆး ၼႆႉသမ်ႉ ၵိၼ်ပူႉ လႄႈ ယွမ်ႉၶဵဝ်ႁႂ်ႈမီးသီလမ်ႇ၊ ယုမ်ႇယမ် ဝႃႈ ပဵၼ်တွၼ်ႊတႃႇတၢင်းႁၢင်ႊလီ။ ၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ်ၸင်ႇ သမ်ႉပေႃးလႆႈတႅမ်ႈမၢႆႁိၵ်ႈႁွင်ႉ ဝႃႈ ၸုမ်းၶဵဝ်ႈလမ် ဢမ်ႇ ၼၼ် ၸုမ်းပၢၵ်ႇလမ်ႇ(သူပ်းလမ်)။ ၽိင်ႈငႄႈၸိူဝ်ႉ ၼင်ႇၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇတိုဝ်းၵမ်ႊၵၼ်မႃး ၶၢဝ်းယၢမ်းတင်းႁိုင်ယူႇ။ တိုၵ်ႉၸင်ႇႁႃႁၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပႆႇ ပေႃးႁိုင်သင်ၼႆႉၵွၺ်း။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၶဵဝ်ႈၼႆႉသေၵေႃႈ ၼႂ်းပပ်ႉမၢၼ်သူး (လိၵ်ႈၾူးတွင်းလွင်ႈၸၢဝ်းမၢၼ်)ၼၼ်ႉလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဵဝ်ႈလမ်၊ ၶဵဝ်ႈၶမ်း၊ ၶဵဝ်ႈငိုၼ်း၊ ဢၼ်သမ်းလၢႆးၸွမ်းတိၼ် ၸွမ်းၼႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ယူႇသဝ်းၸွမ်း ၸိူဝ်းႁိမ်း ႁွမ်းမိူင်းယူင်သၢင်း၊ ၶၢႆးၼၢၼ်။ ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဵဝ်ႈလမ်ၼႆႉ ၶဝ်ဢဝ်ႁၵ်ႉသေထူၶဵဝ်ႈၶဝ် ႁႂ်ႈပေႃးလမ်။ ၸၢဝ်းမၢၼ်ၶဵဝ်ႈၶမ်းသမ်ႉ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၶမ်းသုပ်းၶဵဝ်ၶဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈႁပ်ႉ တွၼ်ႈၶႅၵ်ႇ။ ပေႃးၶဝ်တေၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် ၸင်ႇၵွၺ်ႈ ထွတ်ႇၶဵဝ်ႈၶမ်းဢွၵ်ႇ”။ 

== လွင်ႈၼုင်ႈမႆႊ ==
ပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊတၢင်းၼွၵ်ႈ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊလၢၵ်ႇ ၶေႃ တွၼ်ႊတႃႇပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊ ၸၢဝ်းတႆးတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၼုင်ႈမႆႊသိူဝ်ႈၶူဝ်းသီ ၶၢဝ်။ သီတၢင်ႇမဵဝ်းၵေႃႈ ႁူႉၵႃႊတေမီးယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ သီၶၢဝ်ႇလႅပ်ႈတေပဵၼ် သီဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈလႄႈ ၸၢဝ်းၶႄႇ(ႁၢၼ်ႉ)ၶဝ် သမ်ႉပေႃးၸူဝ်ႈၸႂ်မႅၼ်ႈသေ လႆႈႁွင်ႉ ႁိၵ်ႈၶဝ်ဝႃႈ ၸုမ်းသိူဝ်ႈၶူဝ်းၶၢဝ်၊ မၼ်းမီးတီႈပွင်ႇမိူၼ်ၵၼ်တင်း ဢၼ်ႁွင်ႉႁိၵ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် ၵူၼ်းပႃႇထိူၼ်ႇၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပပ်ႉမၢၼ်သူးၵေႃႈ မီးလွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ “ၵူၼ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ၸွၵ်းႁူဝ်ဝႆႉၼိူဝ်ၸိၵ်း ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းပိုၼ်ႉ သီလႅင်လၢႆးၶဵဝ်၊ တွၼ်ႊ တႃႇၸၢဝ်းမၢၼ်ဢၼ် သမ်းလၢႆးတီႈၼႃႈၼၼ်ႉသမ်ႉ တႄႇသမ်းလၢႆးပၼ် တင်ႈတႄႇ ၵိူတ်ႇပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႅင်ယဝ်ႉလႆႈၼိူင်ႈ လိူၼ်တဵမ်၊ လၢႆးသမ်းလၢႆးတႄႉၵေႃႈ ဢဝ်ၶႅမ် တႅင်းဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်သီလမ် ဢမ်ႇၼၼ် သီၶဵဝ်မႂ်ႊမႆႉ တႃးၸွမ်းၼႃႈလုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇလႅင်၊ ယူႇၸွမ်းတီႈႁိူၼ်းတိၼ်သုင်၊ ဢမ်ႇမီးႁူဝ်ႉသၢင်ႉဝဵင်း၊ လႆႈၸႂ်ဢဝ်ယၢင် ႁၵ်ႉ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၶဵဝ်ႈၶဝ်၊ လႆႈၸႂ်ၼုင်ႈသိူဝ်ႈသီၶဵဝ် ၵူၼ်မၼ်ႈ၊ မေႃဢဝ်မႆႉဝၢႆ လႄႈ တွၵ်ႇ ႁဵတ်း ပဵၼ်ၶိူင်ႈႁၢင်ႈ ၶိူင်ႈၸွမ်းၸိူဝ်းဢႅဝ်၊ လႆႈၸႂ်ဢဝ်ၽႃႈၽႄးမတ်ႉႁၢင်ႈၶိူင်ႈမူၺ်းၽူမ်၊ ႁွၺ်ႈ ႁၢင်ႈၽႄး ဝႆႉတၢင်းလင်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်းၶဝ်၊ ပေႃးပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းသမ်ႉလႆႈ ၸႂ်ႁူမ်ႇ ၽႅၼ်ႇ ၅ သီ လႄႈ ၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢမ်ႇ တႃးမုၼ်ႈတႃးၽွင်သင်၊ ဢမ်ႇ တႅမ်ႈယွမ်ႉၶူၼ်တႃသင်၊ ၽူႈယိင်းဢၼ်ၸၼ်ႉ ထၢၼ်ႈသုင်ၶဝ်သမ်ႉ ၼုင်ႈသိၼ်ႈ မႆလၢႆး ၶမ်း၊ ပွတ်းတွၼ်ႊၼိူဝ်သိၼ်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇၽႅၼ်ႇလၢႆးၶမ်းသေ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၸွမ်း၊ ၶူၼ် ႁူဝ်သမ်ႉ မူၺ်းၵဝ်ႈဝႆႉၼိူဝ်ၸိၵ်းႁူဝ်၊ ဢဝ်သႅင် ဢဝ်ၶမ်း လႄႈ ပိူၵ်ႇႁွၺ်ၸိူဝ်း ၼႆႉသေ ယဝ်ႉ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈမူၺ်းၵဝ်ႈ လႄႈ ဝႂ်ႁူတင်းသွင်ၽၢႆႇ။ ၽူႈယိင်းၶီႈၶႃႈ ၼႂ်းႁိူၼ်းၵူၼ်း ၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ ၼုင်ႈသိၼ်ႈ၊ ႁူမ်ႇတင်းၼင်သတ်း၊ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၶၢဝ်ပူၵ်ႉၶဵၼ်းႁူဝ်” ၼႆ ယဝ်ႉ။ 

== ၵၢၼ်လဵင်ႉၸၢင်ႉ ==
ၵၢၼ်လဵင်ႉၸၢင်ႉၼႆႉ မိူၼ်ပဵၼ်ၽိင်ႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈထီႈသုတ်းယဝ်ႉ။ Harvey(1965) လႆႈတင်ႈၶေႃႈၾၢင်ႉ ၵႅမ်းမၼ်းဝႃႈ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းၼႆႉ လူင်ႉ လႅၼ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်လဵင်ႉၸၢင်ႉတေႉတေႉ။ မေႃၺွပ်းၸၢင်ႉထိူၼ်ႇသေ မႃးပိုၵ်ႉၽိုၵ်းသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၸွမ်းႁိူၼ်း ဢိၵ်ႇတင်း ၸွမ်းၼႃႈသိုၵ်းတိုၵ်း တေႃး။ ၼႂ်းပပ်ႉ လိၵ်ႈပၢႆဢီၸွၼ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈလၢတ်ႈထိုင်ပႃး လွင်ႈၵၢၼ်လဵင်ႉၸၢင်ႉသေ ဢဝ်ထႆ ၼႃး။ ၼွၵ်ႈသေ ဢဝ်ၸၢင်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်တိုၵ်းသိုၵ်း လႄႈ လွင်ႈဝႆႉၸၢင်ႉ ပဵၼ်သတ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသုင်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၽူႈဢၼ်လဵင်ႉၸၢင်ႉတင်းၼမ်တင်းလၢႆ လႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸၢင်ႉပဵၼ်လႅင်တႃႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၸႅင်ႈၼႄႁႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ လႅၼ်ႊတီႈဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊ ၸၢဝ်းတႆးယူႇသဝ်းမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်လႅၼ်ႊတီႈဢၼ်မီးၸၢင်ႉ တင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇသမ်ႉပေႃးလႆႈၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ မိူင်းၶီႇၸၢင်ႉ ၼႆၼႂ်းပပ်ႉသိုဝ်ၸီႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၶႄႇၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ။ ၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈလွင်ႈၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းၵေႃႈ လႆႈသပ်းလႅင်းထိုင်ပႃး လွင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ဢၼ်မီးသိုၵ်းၸၢင်ႉလူင်သမ်ႉ ပေႃးတဵမ်လူင်ဝႆႉ။ ၽူႈ ၵႂၢၼ်းတပ်ႉတင်းလၢႆၵေႃႈ ၼွၵ်ႈသေမီးတၢင်းလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸၢင်ႉသေ ဢွၵ်ႇၼႃႈသိုၵ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ ယင်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉမေႃတူၺ်းၸၢင်ႉ၊ မေႃတူၺ်းပိူင်ၾၢင် ၸၢင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႃၸၢင်ႉ၊ လင်ၸၢင်ႉ လႄႈ လၢႆးတူင်ႉ လၢႆးပႆၸၢင်ႉသေယဝ်ႉ မေႃၸႅၵ်ႇၽႄမဵဝ်းၸၢဝ်းၸၢင်ႉဝႃႈ ၸၢင်ႉမဵဝ်းလႂ် ၵိုင်ႇငမ်ႇတွၼ်ႊတႃႇၵၢၼ် သိုၵ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းမီးပၢင်ပွၺ်းၵပ်းတင်းၼမ် ၵပ်းၵၢႆႇတင်း ၸၢင်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈမၢၼ်သူး ဢၼ်ပဵၼ်ပပ်ႉလိၵ်ႈၵဝ်ႇၵႄႇဢၼ်ၼိူင်ႈၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ၵူၼ်းၸၢဝ်းၼႆႉၼႆႉ ၶဝ်မိုဝ်ႈသူႈသၢင်ႈၶႄႉလၢင်းၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉ၊ မိုတ်ႈသူႈလဵင်ႉၸၢင်ႉဢၼ်ယႂ်ႇ လူင်ပဵင်းတူဝ်ၵႂၢႆး၊ ၵူႊႁေႃႁိူၼ်းဢဝ်ၸၢင်ႉသေထႆၼႃး၊ ဢဝ်ၶီႈၸၢင်ႉၶိုၼ်းႁဵတ်း ပဵၼ် ယိူဝ်ႇၾႆး” လႄႈ “ၸၢင်ႉမီးယူႇၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်းၶၢႆးၼၢၼ် လႄႈ မိူင်းပႃၼၢၼ်၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၶဝ် ၺွပ်းမႃးလဵင်ႉဝႆႉ တႃႇထႆၼႃး”။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပိူင်းၼႄႁႂ်ႈႁၼ်လွင်ႈ ၸူဝ်ႊ ပၢၼ် ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆးတင်းလွင်ႈၵၢၼ်လဵင်ႉၸၢင်ႉ လႆႈလီငၢမ်းၼႆယဝ်ႉ။ 

== လွင်ႈၵႃႇလႃးလုပ်ႇၵႆႇ ==
လွင်ႈတၢင်းယုမ်ႇယမ် ဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ် လိူဝ်သေၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၽဵင်ႈၽဵင်ႈတွၼ်ႊ တႃႇၸၢဝ်းၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းသိူၵ်ႈပိုၼ်းလွင်ႈတႄႇ မီးမႃးၵူၼ်းၸၢဝ်းတႆးၼၼ်ႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်သေဝႃႈ မီးပႃးလွင်ႈၽီလွင်ႈသၢင်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပၢင်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်လူးၶုၼ်လႆး လႆႈႁဵတ်းၸွမ်းၽွင်းမိူဝ်ႈလူင်းမႃးထိုင်လူၵ်ႈမိူင်းၵူၼ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်ၵႆ တႃႇသွင်ႈထိုင်ထႅၼ်ၾႃႉၸဝ်ႈလႅင်းလွၼ်း လူၺ်ႈဢဝ်မိတ်ႈဢၼ်လႅင်းလွၼ်းပၼ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၶႃႈႁႅမ်ႈၵႆႇၼႆႉ ပၢၼ်ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးသမ်ႉ ပဵၼ်ၶႃႈႁႅမ်ၵႆႇတွၼ်ႊတႃႇတၵ်း တူၺ်းလွင်ႈဝၼ်း မိူဝ်း ၼႃႈ၊ ပိူင်လူင်မၼ်း မိူဝ်ႈမီးၵူၼ်းၶႆႈၵူၼ်းပဵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် မိူဝ်ႈၽွင်းတေဢွၵ်ႇသိုၵ်း တိုၵ်းတေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢင်ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈသိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႃးၼႂ်းၵူၼ်းၸၢဝ်းတႆးၵွၺ်း တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈ မီးလွင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊႁဵတ်းၸွမ်း။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းၼၼ်ႉ မီးၵၢၼ်ၶႃႈႁႅမ်ၵႆႇတွၼ်ႊတႃႇတၵ်ႉတူၺ်း ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်တိုၵ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၶႃႈၵႆႇတွၼ်ႊတႃႇႁွင်ႉၽီၾၢႆႇၽူႈၶဵၼ်။ ၵၢၼ်ၶႃႈႁႅမ်ၵႆႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ ၶႃႈႁႅမ်ၵႆႇတူဝ်လဵဝ်ၵွၺ်း၊ ၼင်ႇႁိုဝ်သမ်ႉပေႃးတေမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ၵၢၼ် တၵ်ႉပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈႁိုဝ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵႆႉလႆႈၶႃႈႁႅမ်ၵႆႇလိူဝ်သေ ၼိူင်ႈတူဝ်ယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်တၵ်ႉၵႃႇလႃးလုပ်ႇၵႆႇၼႆႉ ၸၢင်ႊတူၺ်းလႆႈတီႈ ပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊၶႃၵႆႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၵႆတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ဢဝ်ၵႆႇၵႂႃႇတူမ်ႈဢွၼ်တၢင်းသေယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွၺ်ႈတူၺ်းၶႃၵႆႇၵေႃႈ လႆႈၼင်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ 

== တၢင်းယုမ်ႇယမ်လွင်ႈၽီသၢင် ==
ၼႂ်းဢႃႈသိူၵ်ႈဢႃႈပုမ်ႈ၊ ၼႂ်းသိူၵ်ႈၼႂ်းပိုၼ်းတႆးၼႆႉ ၵႆႉမီးလွင်ႈၶုၼ်ၽီၼၢင်း ၽီမႃးၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်းယူႇတႃႇသေႇ။ တူဝ်ယၢင်ႇ- ၼႂ်းလွင်ႈၶုၼ်ယီႈၶၢင်ၶမ်း လႄႈ ၶုၼ် သၢမ်လူင်ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ၶုၼ်ၽီၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းႁွင်ႈ ၼွၼ်းၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းၶုၼ် ယီႈၾၢင်ၶမ်း ၼင်ႇႁိုဝ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်း(ၼၢင်းဢွၼ်ႇ)သမ်ႉပေႃးၸပ်းတွင်းဝၢႆး ဢၼ်ၶုၼ်ၽၢင်ၶမ်း လႆႈႁဵတ်းပွၺ်းသွင်ႈၽီယူႇလၢႆလၢႆဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းပိူင်းၼႄလွင်ႈတၢင်းယုမ်ႇ ယမ်လွင်ႈၶုၼ်ၽီၶုၼ်သၢင် ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ လွင်ႈလႅင်းလွၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ၽီယူႇၼိူဝ်ၾႃႉသေ သူင်ႇၶုၼ်လူး ၶုၼ်လႆးလူင်းမႃးၽွင်းငမ်းမိူင်းတႆး ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

== ၽိင်ႈပၢင်ၸႃႉၵူၼ်းတၢႆ ==
ၸၢဝ်းယႂေႉၶဝ် မီးပၢင်ၸႃႉၵူၼ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်းဝႆႉ၊ ၸဵမ်ဢဝ်လၢႆးဢဝ်လွင်ႈၼမ်ႉ၊ လၢႆးဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉၸွမ်းလၢၼ်းၽႃ ႁႂ်ႈၼူၵ်ႉၵိၼ်၊ လၢႆးၽဝ်တူဝ်တၢႆ၊ လႄႈ ဢၼ်မိုတ်ႈသူႈသေပိူၼ်ႈတႄႉၵေႃႈ လၢႆးၽင်တူဝ်တၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတႆးယၢမ်းၸင်ႇၼႆႉၵေႃႈ ယင်းမိုတ်ႈသူႈၽင်တူဝ်တၢႆ လႄႈ ႁဵတ်းပၢင်ပွၺ်းပၼ်တူဝ်တၢႆၼၼ်ႉ ၃ ဝၼ်းသေယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွၺ်ႈဢဝ်ၵႂႃႇၽင်ယူႇ။ ၽိင်ႈထုင်းၵၢၼ်ၽင်တူဝ်တၢႆၸိူဝ်ႉၼႆၼႆႉ လႆႈမီးလွင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႊႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မိူၼ်ၸိူဝ်ႉၼင်ႇမီးၾူးတွင်းဝႆႉၼႂ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈမၢၼ်သူး ဢၼ်လၢတ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်ၽင်တူဝ်တၢႆဝႆႉဝႃႈ “ပၢင်ၸႃႉ ၶွင်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶျူၼ်ႉပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ၶၢဝ်ၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးမီးၵူၼ်းတၢႆၸိုင် တေလႆႈၸတ်းၵၢၼ်ပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၃ ဝၼ်း မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၢဝ်း ၶႄႇ(ႁၢၼ်ႉ)ၶဝ်ၵွၺ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵေႃႇၶုမ်ၵူၼ်းတၢႆမိူၼ်ၸိူဝ်ႉၼင်ႇၶႄႇယူႇ။ မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းဢၼ် မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်တႄႉၵေႃႈ ၵႆႉၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉသၢမ်သႃၵိုၵ်းဝႆႉတင်းၶုမ်ၵူၼ်းတၢႆ။ ၸၢဝ်းမိူင်သိူဝ်ႉ လႄႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်လမ်ၶဝ်တႄႉၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇၽင်တူဝ်တၢႆ လႄႈ ဢမ်ႇမီးၶုမ်ပႃႈႁဵဝ်ႈ။ ပေႃးတၢႆၵေႃႈ ၸတ်းၵၢၼ်ပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၃ ဝၼ်းသေ မီးပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊၸိူင်ႉၼႆ သိုပ်ႇတၢမ်းၵၼ်မႃးၼႆႉ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊႁၼ်လႆႈၼႂ်းမိူင်းတႂ်ႈၶူင်း။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၼႄဝႃႈ မီးလွင်ႈၽိင်ႈၶႄႇႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ်ၽိင်ႈထုင်းပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊၸၢဝ်းတႆး ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈတင်းၽိင်ႈပၢင်ၸႃႉၵူၼ်းတၢႆ။ တႆးလႆႈႁပ်ႉဢဝ်ထုင်းၶႄႇၸိူဝ်းၼႆႉမႃးၶိုၼ်း ၵႃႈတီႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈ(လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ)။  

သင်ၸိူဝ်ႉလႆႈလူပပ်ႉလိၵ်ႈမၢၼ်သူးၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ပပ်ႉၽိုၼ်ၼႆႉ မၼ်း ပိူင်ၼႄႁႂ်ႈႁၼ်လွင်ႈၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း၊ လွင်ႈတၢင်းယုမ်ႇယမ်၊ လွင်ႈၽိင်ႈထုင်းပွၺ်းလၢမ်း တင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်လၢႆးယူႇလၢႆးသဝ်း လႄႈ ငႄႈၽိင်ႈထုင်း လႄႈ တၢင်းႁူႉလၢႆလၢႆၾၢႆႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်းၵူၼ်းတႆး လႄႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ယူႇၵိုၵ်းႁွမ်းတင်းၵူၼ်းတႆး ဢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶိူဝ်းႁေႃၶမ်းထၢင်ႈပၢၼ်လိုၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ တေမႅၼ်ႈယူႇမွၵ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၈-၁၀ သေယဝ်ႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈဢၼ်မိူင်းၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈတိုၵ်ႉႁိူဝ်ႈႁိူင်း လႄႈ မီးႁႅင်းပွင်ႊၼိူဝ်ၵူၼ်းသူၼ်ႇၼွၺ်ႉၼႂ်း လႅၼ်ႊပွတ်းတၢင်း ႁွင်ႇမိူင်းမၢၼ်ႊ၊ ပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်း လႄႈ ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸေႊမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ ၼႂ်းဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။ 

== ၽိုၼ်ဢၢင်ႈဢိင် ==

# สมพงศ์ วิทยศักดิ์พันธุ์. (2544). ประวัติศาสตร์ไทใหญ่. โครงการประวัติศาสตร์สังคมและวัฒนธรรมชนชาติไท.