ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းထၢၼ်ႈလဵၵ်ႉ

ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်း ထၢၼ်ႈလဵၵ်ႉ (Microeconomics)

ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်း ၼႂ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းထၢၼ်ႈလဵၵ်ႉၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်လွၵ်းၵၢတ်ႇ (market) ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၽိူဝ်ႇတႃႉတေႁဵတ်းၶူဝ်း ၶွင်ဢဝ်ႁင်း ၵွၺ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်း ၶိုၼ်းသိုဝ်ႉဢဝ် ၶူဝ်း ၶွင်ဢၼ် ၶဝ်လူဝ်ႇၼၼ်ႉ တီႈပိူၼ်ႈဢဝ်ယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ ပၵ်းပိူင်ဢၼ်ၼွင်ႇၵၢႆႇပၼ် တွၼ်ႊတႃႇၵူၼ်းသိုဝ်ႉ လႄႈ တွၼ်ႊတႃႇၵူၼ်း ၶႂ်ႈၶၢႆၶူဝ်း ၶွင်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇ(ပၢင်ၵၢတ်ႇ) ၼႆ ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶူဝ်း ၶွင်သေ သမ်ႉၶႂ်ႈ ၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈ ၶဝ်ၶႂ်ႈလႆႈၼမ်ႉတွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေး(Goods and Services)

ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇသေ ဢဝ်မႃးၶၢႆ မိူၼ်ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆႊ၊ တၢင်းၵိၼ် တၢင်း ယႅမ်ႉ၊ ၶိူင်ႈၶွမ်း ဢမ်ႇၼၼ် လူတ်ႉၵႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵုၼ်ႇသိၼ် (ၾၢႆႇမၢၼ်ႊႁွင်ႉဝႃႈ ကုန်စည်) ၼႆ ယဝ်ႉ။ လွင်ႈ တၢင်းဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈ ပၼ် ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ ၵႅတ်းပၼ်ၶူၼ်ႁူဝ်၊ ပၢႆးတၢင်းၵိၼ်တၢင်း ယႅမ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၶပ်ႉလူတ်ႉၵႃးထႅၵ်ႇသီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ လွင်ႈၸွင်းၸေး(ၾၢႆႇမၢၼ်ႊႁွင်ႉဝႃႈ ဝန် ဆောင်မှု )ၼႆယဝ်ႉ။

ၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ လမ်ႇလွင်ႈတွၼ်ႊတႃႇပၢႆး မၢၵ်ႈမုၼ်း တေႉတေႉ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းၼႆႉ မၼ်းၵပ်းၵၢႆႇတင်း လွင်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ ယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ(production)- ပဵၼ်လွင်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေး၊ ပဵၼ် လွင်ႈဝႃႈ ၵႃႊၶၼ်ၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေးၼၼ်ႉ ၵႃႊႁိုဝ်၊ လႄႈ သမ်ႉႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼမ်ဢေႇ တၢၼ်ႇလႂ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ပိုၼ်ႊၽႄ(distribution)- ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ႁႂ်ႈ ၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေး သမ်ႉပေႃးထိုင်ၵႂႃႇၼႂ်းမိုဝ်းၵူၼ်း တင်းလၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇ(cost)- တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇငိုၼ်း ၵႃႊႁိုဝ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၶၼ်ၶၢႆ(price) - တေၶိုၼ်းၶၢႆၶိုၼ်း ၵႃႊႁိုဝ်။
ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ(supply)- တၢင်းၼမ် ၵုၼ်ႇသိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၸွင်းၸေး ဢၼ်ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမၼ်း ၽႂ်ႇၶႂ်ႈႁဵတ်း လႄႈ ၶႂ်ႈၶၢႆ။
ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ(demand) - တၢင်းၼမ် ၵုၼ်ႇသိၼ်ယေႈမဵဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၸွင်းၸေး ဢၼ်ၵူၼ်း တင်းလၢႆ ၶႂ်ႈသိုဝ်ႉ။

လွင်ႈလူဝ်ႇ လႄႈ လွင်ႈတၢင်းၶႂ်ႈလႆႈ (Needs and Want)

ပေႃးႁဝ်းၵႂႃႇသိုဝ်ႉၵၢတ်ႇသိုဝ်ႉသႃးၸိုင် ႁဝ်းတေမီးသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ႁဝ်းတေလူဝ်ႇ လႆႈၵႂႃႇသိုဝ်ႉ ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈဢၼ်ႁဝ်းလူဝ်ႇသိုဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊတေပႃး ၽၵ်းယိူဝ်ႈလၢင်းၶဵဝ်၊ မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇ၊ ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ် ဢမ်ၼၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ႁဝ်းသမ်ႉတိုၵ်ႉလူဝ်ႇမီးဢွင်ႈတီႈတႃႇယူႇသဝ်းယူႇလႄႈ ၵႃႊ ၶၢတ်ႈ ႁိူၼ်းၵေႃႈ ႁဝ်းသမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈပၼ်ယူႇ။ ၶူဝ်းၶွင် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈတၢင်း မဵဝ်းဢၼ်ႁဝ်းလူဝ်ႇမီး တွၼ်ႊ တႃႇ ယူႇလွတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ တၢင်းၵိၼ်၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈ၊ လႄႈ ႁိူၼ်းသဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇ (needs) ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၼႃႇ ႁဝ်းသမ်ႉတေၸၢင်ႊၶႂ်ႈလႆႈပႃး ၾူၼ်းတီႉလၢႆႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇပႃႈလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈ လိူဝ်သေ ဢၼ်ၵဝ်ႇၵဝ်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းတိုၵ်ႉမီးဝႆႉ။ ၾူၼ်းတီႉလၢႆႉ တီႈၼႆႉတႄႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းၶႂ်ႈလႆႈ (wants) ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းသေမဵဝ်းမဵဝ်း ဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈမီးၵွၺ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႊ မၼ်းဢမ်ႇၸမ်ပဵၼ်လူဝ်ႇလႆႈမီး တွၼ်ႊတႃႇ ယူႇ သဝ်းၶီးလွတ်ႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူႊဝၼ်းဝၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လွင်ႈတၢင်းၶႂ်ႈလႆႈ တၢင်ႇမဵဝ်းတႄႉၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ ဝႃႈ ၶူဝ်းၼုင်ႈဢၼ်ၸွမ်း ၵၢပ်ႈၸွမ်းပၢၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈတၢင်းၶႂ်ႈၵႂႃႇတူၺ်း ငဝ်းတူင်ႉ ဢၼ်ပိူၼ်ႈ သၢႆၼႄထႅင်ႈ ႁူဝ်မႂ်ႇမႂ်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉလႂ် ယဝ်ႉ။

ၸဵမ်ဢဝ်လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇ လႄႈ လွင်ႈတၢင်းၶႂ်ႈလႆႈၼႆႉ မၼ်းႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ်ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ႁဝ်းတေ သိုဝ်ႉ ဢီႈသင်လၢႆလၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေး မဵဝ်းဢၼ်ႁဝ်းဢမ်ႇၸမ်ပဵၼ်လူဝ်ႇလႆႈမီး တွၼ်ႊ တႃႇယူႇသဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် မီးႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆဝႆႉယူႇ၊ ၼင်ႇၼၼ် ၶူဝ်းၶွင် မဵဝ်းဢၼ် ႁဝ်းလူဝ်ႇတေႉ တေႉၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉမီးလွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ မီးႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ယိုင်ႊၵူၼ်း ႁဝ်း မီးငိုၼ်းၼမ် ယိုင်ႊႁဝ်းၸၢင်ႊတိူဝ်းထႅမ်ပၼ်လႆႈ လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇပိုၼ်ႉငဝ်ႈ လႄႈ လွင်ႈတၢင်းၶႂ်ႈလႆႈ ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။

ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ လႄႈ ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ (Supply and Demand)

ၼႂ်းပၢင်ၵၢတ်ႇၼိူင်ႈဢၼ်ၼႆႉ တၢင်းၼမ် ၵုၼ်ႇသိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၸွင်းၸေး ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ပၢႆး ၼၼ်ႉ ႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ ‘ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ’ ၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းၼမ် ၵုၼ်ႇသိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၸွင်းၸေး ဢၼ်ၵူၼ်းတင်း လၢႆ ၶႂ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ ‘ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ’ ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼွင်ႇၵၢႆႇၼႂ်းၵႄႈ ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ လႄႈ ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉၼႆႉ မၼ်းသပ်းလႅင်းပၼ် ႁႂ်ႈႁဝ်းႁူႉလႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းၶၢႆမၼ်း ယွၼ်းၶၼ်ၵႃႊႁိုဝ်၊ လႄႈ ၵူၼ်းသိုဝ်ႉမၼ်း ပၼ်ၶၼ်ၵႃႊႁိုဝ် တွၼ်ႊတႃႇ ၵုၼ်ႇသိၼ် ယေႈမဵဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် တွၼ်ႊတႃႇလွင်ႈၸွင်းၸေး ယေႈလွင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တေလႆႈ ၶၼ်မၼ်းသုင်သုင်ၸိုင် ၵူၼ်းၶၢႆမၼ်းၵေႃႈ တေၶၢႆၵုၼ်ႇသိၼ်မဵဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၸွင်ႇၸေးမဵဝ်း ၼၼ်ႉ ၼမ်ၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ပုၼ်ႈ ၵူၼ်းသိုဝ်ႉၶဝ်(ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ)ၸမ်း သမ်ႉၶႂ်ႈသိုဝ်ႉ ၵုၼ်ႇသိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈ ၸွင်းၸေး မဵဝ်းဢၼ်ၶၼ်မၼ်း တႅမ်ႇ တႅမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တႃႇတေၼေ လွင်ႈႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ လႄႈ ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ ဢိၵ်ႇတင်းလွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တီႈၶၼ်ၶၢႆၼၼ်ႉ ႁဝ်း ၵႆႉဢဝ် လွၵ်းတၢင်ႉ(graph) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ပၢႆးၼေလႆႈယူႇ(တူၺ်းၶႅပ်းႁၢင်ႊပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ)။ သဵၼ်ႈတင်ႈ (vertical axis)ၼၼ်ႉ တၢင်ၼႄ ၶၼ်ၶၢႆ(price)သေ သဵၼ်ႈၼွၼ်း(horizontal axis)ၼၼ်ႉသမ်ႉ တၢင်ၼႄပၼ် တၢင်းၼမ် (quantity)ယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ (သဵၼ်ႈသီသွမ်ႇ၊ ၼႂ်းလွၵ်းတၢင်ႉ A )ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇ သဵၼ်ႈဢၼ်ၸိူၼ်းၶိုၼ်ႈ (upward sloping line)။ လွင်ႈႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ (သဵၼ်ႈသီလႅင်၊ တီႈၼႂ်းလွၵ်းတၢင်ႉ B)ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉတီႈ သဵၼ်ႈၸိူၼ်း လူင်း(downward sloping line)။ သဵၼ်ႈ ဢၼ်တၢင်ၼႄဝႆႉ သဵၼ်ႈသၢႆႁႅင်း ၽႂ်ႇၶၢႇ လႄႈ ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ‘သဵၼ်ႈၵူင်ႇ’(curve) (ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၼႆႉ ၵႆႉပဵၼ်သဵၼ်ႈသိုဝ်ႈ ဝႆႉသေတေႃႉ ၵေႃႈလၢႆးယဝ်ႉ)။

လွၵ်းတၢင်ႉ(graphs)ၸိူဝ်းဢၼ်ဢဝ် သဵၼ်ႈၵူင်ႇ ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ လႄႈ ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေၼႄဝႆႉ (ၼင်ႇ တီႈ လွၵ်းတၢင်ႉ C )ၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈၼႄပၼ်ဝႃႈ လွင်ႈၶၢႆႉလၢႆႊ တီႈႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ လႄႈ တီႈႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ ၼၼ်ႉမၼ်းၸၢင်ႊမီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈတေႃႇ ၶၼ်ၶၢႆ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇသိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၸွင်းၸေး သေမဵဝ်းမဵဝ်း ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၸိူင်ႉ ႁႃ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ် သဵၼ်ႈၵူင်ႇ ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ လႄႈ ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ ႁူပ်ႉၺႃးၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႈႁိၵ်ႈဝႃႈ ‘ၶၼ်ၶၢႆ သိုဝ်ႈၽဵင်ႇၶိုင်ႈ’ (equilibrium price)(တီႈသဵၼ်ႈသီၶဵဝ် ၼႂ်းလွၵ်းတၢင်ႉ C)ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်း ပဵၼ် ၶၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းၶၢႆ မၼ်းၵေႃႈ ၽွမ်ႉႁပ်ႉတေႃႇ တၢင်းၼမ်ၵုၼ်ႇသိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၸွင်းၸေး၊ လႄႈ ပဵၼ် တီႈၶၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းသိုဝ်ႉမၼ်း ၵေႃႈ တဵမ်ၸႂ်တႃႇတေပၼ်ၵႃႊပၼ်ႁူဝ်သိုဝ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ၸၢင်ႊတုမ်ႉယွၼ်ႈႁူမ်ႇငမ်းလႆႈၼိူဝ် ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ လႄႈ ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ

တီႈၼႂ်းလွၵ်းတၢင်ႉႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ လႄႈ ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇ လွင်ႈတင်းလၢႆ ဢၼ်ၸၢင်ႊမီးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းတေႃႇ ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ ဢမ်ႇၼၼ် ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်းၶၼ်ၶၢႆ ၼၼ်ႉၶဝ် ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႊ ပဵၼ်မီးဝႆႉမိူၼ်ၵဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇလွင်ႈၵေႃႈ ၸၢင်ႊမီးလွင်ႈႁူမ်ႇ ငမ်းတုမ်ႉယွၼ်ႈ တေႃႇႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ လႄႈ ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉယူႇ။ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ သဵၼ်ႈၵူင်ႇ ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ ဢမ်ႇၼၼ် သဵၼ်ႈၵူင်ႇႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ ၸၢင်ႊၶၢႆႉ(shift)လႆႈသေယဝ်ႉ ၸၢင်ႊလႅၵ်ႈလၢႆႊပႅတ်ႈလႆႈ ၶၼ်သိုဝ်ႈ ၽဵင်ႇၶိုင်ႈ (equilibrium price)ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈတၢင်းၼင်ႇ ပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႊမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈတေႃႇ တၢင်းၼမ် ႁႅင်းၽႂ်ႇၶၢႆ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇယေႈမဵဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၸွင်းၸေးသေလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။

ၶၼ် ၶူဝ်းၶွင်ထႅမ်(inputs) တႃႇတေႁဵၻ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေး။
လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ တီႈပၢႆးၸၢင်ႊ(technology) ဢၼ်တေဢဝ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶူဝ်းၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈ ၸွင်းၸေး။
လွင်ႈၶၢတ်ႈလၢမ်း ၽူႈၶၢႆ ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တေႃႇလွင်ႈတၢင်းဢၼ်တေၵိူတ်ႇပဵၼ်မိူဝ်းၼႃႈ။
လွင်ႈဢၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇထိူမ်ႇသေ ၵိူတ်ႇမႃးဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ် ၵိူတ်ႇပဵၼ်ယွၼ်ႉ ၾိင်ႈတိုၼ်း ပဵၼ်။
ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ။

လွင်ႈတၢင်းၼင်ႇ ပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႊမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈတေႃႇ တၢင်းၼမ် ႁႅင်းၽႂ်ႇသိုဝ်ႉ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇယေႈမဵဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၸွင်းၸေးသေလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။

ငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၽူႈသိုဝ်ႉ။
လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ တီႈလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၽူႈသိုဝ်ႉမၵ်ႉမိုတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လႆႈၸႂ်။
လွင်ႈၶၢတ်ႈလၢမ်း ၽူႈသိုဝ်ႉ ဢၼ်မီးတေႃႇ လွင်ႈၶၼ်ၶၢႆ တေလႅၵ်ႈလၢႆႊလႆႈ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ။
ၵုၼ်ႇသိၼ်ပုတ်ႈတၢင်(substitute goods) လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေးပုတ်ႈတၢင် (substitute service) မဵဝ်းဢၼ် ၸၢင်ႊမႃး ပုတ်ႈတၢင်လႆႈ တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇမဵဝ်း။
ၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေး ဢၼ်ၵမ်ႉၵႅမ် (complements goods and service)တေႃႇ ၵုၼ်ႇ သိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေး တၢင်ႇမဵဝ်း (မဵဝ်ဢၼ်ၸၢင်ႊဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၵိုၵ်းတင်း ၵုၼ်ႇသိၼ် လႄႈ လွင်ႈၸွင်းၸေး တၢင်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉ)။
ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ။

ၽိုၼ်ဢၢင်ႈဢိင်

Jagger, S., & Simpson, M. (2019). Social science and the humanities: Student’s book. Mote Oo Education.