__NOTOC__

<div class="library-home">
<div class="kh-home">


<div class="kh-hero">
<div class="kh-hero-inner">

<div class="kh-eyebrow">ယိၼ်းလီႁပ်ႉတွၼ်ႈ ႁိူၼ်းပၢႆးႁူႉႁၼ်</div>

<h1>ၶူၼ်ႉသွၵ်ႈႁႃ တၢင်းႁူႉပၢႆးႁၼ်</h1>

<p>သွၵ်ႈႁႃ ပၢႆးႁူႉၾၢႆႇတႆး, ပိုၼ်း, ၽိင်ႈထုင်း, ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တႄႇၵႂႃႇ.</p>

<div class="kh-search">
<inputbox>
type=search2
width=35
placeholder=သွၵ်ႈႁႃ ႁူဝ်ၶေႃႈ.
buttonlabel=Search
break=no
arialabel=Search articles
</inputbox>
</div>

<div class="kh-hero-links">
[[Special:Categories|Browse All Categories]] ·
[[Special:NewPages|Latest Articles]]
</div>

</div>
</div>


<div class="kh-section">

<div class="kh-section-head">
<h2>Explore Shan Knowledge</h2>
[[Special:Categories|View All Categories →]]
</div>

<p>Select a topic to explore articles.</p>

<div class="kh-grid">

<div class="kh-card">
<h3>🧠 [[:Category:တၢင်းႁူႉ|တၢင်းႁူႉ]]</h3>
<p>ၶေႃႈမုၼ်းတၢင်းႁူႉပၢႆးႁၼ်</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🏛️ [[:Category:ပိုၼ်း|ပိုၼ်း]]</h3>
<p>ပိုၼ်းတႆး ၊ ပိုၼ်း</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🌏 [[:Category:ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း|ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း]]</h3>
<p>မိူင်းတႆး ၊ ဝဵင်း ၊ မႄႈၼမ်ႉ လႄႈ သၼ်လွၺ်</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>⚖️ [[:Category:ပၢႆးမိူင်း|ပၢႆးမိူင်း]]</h3>
<p>Federalism, governance and institutions.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🎭 [[:Category:ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း|ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း]]</h3>
<p>Traditions, festivals, food and clothing.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🗣️ [[:Category:လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ|လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ]]</h3>
<p>Grammar, vocabulary and Shan dialects.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>📚 [[:Category:ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ|ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ]]</h3>
<p>Textbooks, teaching and learning resources.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🌾 [[:Category:ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်း|ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်း]]</h3>
<p>Agriculture, trade and local livelihoods.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>✍️ [[:Category:လိၵ်ႈလၢႆး|လိၵ်ႈလၢႆး]]</h3>
<p>ဢႃႈပုမ်ႇ ၊ ဝွၵ်း လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🔬 [[:Category:ပၢႆးသၢႆႊ|ပၢႆးသၢႆႊ]]</h3>
<p>Environment, health and technology.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>👤 [[:Category:သိူၵ်ႈပိုၼ်းၵူၼ်း|သိူၵ်ႈပိုၼ်းၵူၼ်း]]</h3>
<p>Historical and contemporary figures.</p>
</div>

</div>
</div>


<div class="kh-section kh-latest">

<div class="kh-section-head">
<h2>📰 ႁူဝ်ၶေႃႈမႂ်ႇမႂ်ႇ</h2>
[[Special:NewPages|View All Articles →]]
</div>

<p>Discover the five newest articles published on our wiki.</p>

<div class="kh-article-list">
{{Special:NewPages/limit=5,namespace=0}}
</div>

</div>


<div class="kh-section">
<div class="kh-category-footer">

<h2>Explore More Topics</h2>

<p>Browse every category in our knowledge library.</p>

<div class="kh-footer-actions">
[[Special:Categories|Browse All Categories →]]
</div>

</div>
</div>

</div>
</div>

Main Page

2026-10-17T09:48:21Z

Khurleng:

Main Page

2026-10-17T09:47:04Z

Khurleng:

Main Page

2026-10-17T09:46:50Z

Khurleng:

Main Page

2026-10-17T09:46:09Z

Khurleng:

MediaWiki:Common.css

2026-10-17T09:42:52Z

Khurleng:

/* ==========================================
TAIPEDIA HOMEPAGE LAYOUT FIX - VERSION 2
Does NOT change Shan fonts
========================================== */

/* ==========================================
TAIPEDIA — RESTORE ORIGINAL SHAN FONT
========================================== */

@font-face {
font-family: "TaipediaShan";
src: url("/fonts/Shan.ttf?v=20")
format("truetype");
font-weight: 400;
font-style: normal;
font-display: swap;
}

/* Article content */

.mw-parser-output,
.mw-parser-output p,
.mw-parser-output li,
.mw-parser-output td,
.mw-parser-output th,
.mw-parser-output blockquote {
font-family:
"TaipediaShan",
"Noto Sans Myanmar",
sans-serif !important;
}

/* Article headings */

.mw-parser-output h1,
.mw-parser-output h2,
.mw-parser-output h3,
.mw-parser-output h4,
.mw-parser-output h5,
.mw-parser-output h6 {
font-family:
"TaipediaShan",
"Noto Sans Myanmar",
sans-serif !important;
}

/* Homepage, hero, and category cards */

.mw-parser-output .library-home,
.mw-parser-output .library-home *,
.mw-parser-output .kh-home,
.mw-parser-output .kh-home *,
.mw-parser-output .tai-home,
.mw-parser-output .tai-home * {
font-family:
"TaipediaShan",
"Noto Sans Myanmar",
sans-serif !important;
}

/* Category pages */

.mw-category,
.mw-category *,
.mw-category-group,
.mw-category-group * {
font-family:
"TaipediaShan",
"Noto Sans Myanmar",
sans-serif !important;
}

/* Keep programming code readable */

.mw-parser-output pre,
.mw-parser-output code,
.mw-parser-output .mw-code {
font-family: monospace !important;
}

/* END SHAN FONT RESTORE */

/* MAIN CONTAINER */

.mw-parser-output .library-home .kh-home {
width: 100%;
max-width: 1200px;
min-width: 0;
margin: 0 auto;
box-sizing: border-box;
}

.mw-parser-output .kh-home *,
.mw-parser-output .kh-home *::before,
.mw-parser-output .kh-home *::after {
box-sizing: border-box;
}

/* ==========================================
COMPACT HERO SECTION
========================================== */

.mw-parser-output .library-home .kh-home .kh-hero {
display: block;

width: 100%;
max-width: 100%;

background: linear-gradient(
135deg,
#10233f 0%,
#1e3a5f 50%,
#2459a6 100%
) !important;

color: #ffffff;

padding: 25px 20px !important;
margin: 0 0 25px;

border: 0;
border-radius: 14px;
text-align: center;
}

/* Hero inner container */

.mw-parser-output .kh-home .kh-hero-inner {
width: 100%;
max-width: 720px;
margin: 0 auto;
}

/* Welcome text */

.mw-parser-output .kh-home .kh-eyebrow {
color: #67e8f9;
font-size: 11px;
letter-spacing: 1px;
line-height: 1.5;
margin-bottom: 8px;
}

/* Hero heading */

.mw-parser-output .kh-home .kh-hero h1 {
color: #ffffff !important;
font-size: clamp(25px, 4vw, 34px);
line-height: 1.4;
margin: 0 0 8px;
padding: 0;
border: none;
background: transparent;
}

/* Hero description */

.mw-parser-output .kh-home .kh-hero p {
color: #e2e8f0;
font-size: 14px;
line-height: 1.7;
margin: 0 0 15px;
}

/* ==========================================
HERO SEARCH BOX
========================================== */

.mw-parser-output .kh-home .kh-search {
width: 100%;
max-width: 470px;
margin: 0 auto;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-search .mw-inputbox-form {
display: flex;
flex-wrap: wrap;
align-items: stretch;
justify-content: center;
gap: 8px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-search input[type="text"],
.mw-parser-output .kh-home .kh-search input[type="search"],
.mw-parser-output .kh-home .kh-search .mw-inputbox-input {
flex: 1 1 220px;
min-width: 0;
max-width: 100%;

padding: 10px 14px;

color: #1e293b;
background: #ffffff;

border: 1px solid #cbd5e1;
border-radius: 9px;

font-size: 14px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-search input[type="submit"] {
padding: 10px 18px;

background: #2563eb;
color: #ffffff;

border: none;
border-radius: 9px;

font-size: 14px;
cursor: pointer;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-search input[type="submit"]:hover {
background: #1d4ed8;
}

/* Hero links */

.mw-parser-output .kh-home .kh-hero-links {
margin-top: 12px;
line-height: 1.7;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-hero-links a {
color: #ffffff !important;
text-decoration: none;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-hero-links a:hover {
text-decoration: underline;
}

/* ==========================================
CATEGORY SECTION
========================================== */

.mw-parser-output .kh-home .kh-section {
margin-top: 30px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-section-head {
display: flex;
flex-wrap: wrap;
justify-content: space-between;
align-items: center;
gap: 10px;
margin-bottom: 16px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-section-head h2 {
color: #17263c;
font-size: 23px;
line-height: 1.6;
margin: 0;
padding: 0;
border: none;
}

/* ==========================================
CATEGORY GRID
========================================== */

.mw-parser-output .kh-home .kh-grid {
display: grid;
grid-template-columns:
repeat(4, minmax(0, 1fr));
gap: 16px;
align-items: stretch;
margin-top: 18px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-card {
min-width: 0;
padding: 20px;

background: #ffffff;
color: #17263c;

border: 1px solid #e2e8f0;
border-radius: 14px;

box-shadow: 0 3px 12px rgba(0,0,0,0.04);

transition:
transform 0.2s ease,
box-shadow 0.2s ease;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-card:hover {
transform: translateY(-3px);
box-shadow: 0 8px 22px rgba(0,0,0,0.08);
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-card h3 {
font-size: 17px;
line-height: 1.7;
margin: 0 0 8px;
padding: 0;
border: none;
overflow-wrap: anywhere;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-card h3 a {
color: #17263c;
text-decoration: none;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-card h3 a:hover {
color: #2563eb;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-card p {
font-size: 13px;
line-height: 1.7;
min-height: 0;
margin: 0;
color: #64748b;
}

/* ==========================================
LATEST ARTICLES
========================================== */

.mw-parser-output .kh-home .kh-latest {
margin-top: 30px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-article-list {
width: 100%;
max-width: 100%;

padding: 20px;
background: #ffffff;

border: 1px solid #e2e8f0;
border-radius: 14px;

overflow-wrap: anywhere;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-article-list li {
padding: 10px 3px;
line-height: 1.8;
border-bottom: 1px solid #e2e8f0;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-article-list li:last-child {
border-bottom: none;
}

/* ==========================================
TABLET RESPONSIVE
========================================== */

@media (max-width: 1000px) {

.mw-parser-output .kh-home .kh-grid {
grid-template-columns:
repeat(2, minmax(0, 1fr));
gap: 14px;
}
}

/* ==========================================
MOBILE RESPONSIVE
========================================== */

@media (max-width: 600px) {

.mw-parser-output .library-home .kh-home .kh-hero {
padding: 20px 15px !important;
border-radius: 12px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-hero h1 {
font-size: 25px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-hero p {
font-size: 13px;
margin-bottom: 12px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-grid {
grid-template-columns: 1fr;
gap: 12px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-card {
padding: 17px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-section {
margin-top: 24px;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-search .mw-inputbox-form {
flex-direction: column;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-search input[type="text"],
.mw-parser-output .kh-home .kh-search input[type="search"],
.mw-parser-output .kh-home .kh-search .mw-inputbox-input,
.mw-parser-output .kh-home .kh-search input[type="submit"] {
width: 100%;
flex: 0 1 auto;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-article-list {
padding: 15px;
}
}

/* ==========================================
ACCESSIBILITY
========================================== */

.mw-parser-output .kh-home a:focus-visible,
.mw-parser-output .kh-home input:focus-visible {
outline: 3px solid #60a5fa;
outline-offset: 3px;
}

@media (prefers-reduced-motion: reduce) {

.mw-parser-output .kh-home .kh-card {
transition: none;
}

.mw-parser-output .kh-home .kh-card:hover {
transform: none;
}
}

/* ==========================================
TAIPEDIA — ARTICLE PARAGRAPH ALIGNMENT
Works with MediaWiki VisualEditor
Does NOT change Shan fonts
Does NOT affect homepage layout
========================================== */

/* Justify normal article paragraphs */
.mw-parser-output > p,
.mw-parser-output > section > p {
text-align: justify;
text-justify: inter-word;
line-height: 1.9;
}

/* Keep homepage paragraphs unchanged */
.mw-parser-output .library-home p,
.mw-parser-output .kh-home p,
.mw-parser-output .tai-home p {
text-align: inherit;
}

/* Center manually marked paragraphs */
.mw-parser-output .text-center {
text-align: center !important;
}

.biography-infobox {
float: right;
clear: right;
width: 290px;
max-width: 100%;
margin: 0 0 1rem 1.2rem;
border: 1px solid #a2a9b1;
border-collapse: collapse;
background: #f8f9fa;
font-size: 90%;
line-height: 1.5;
}

.biography-infobox th,
.biography-infobox td {
padding: 7px 10px;
border: 1px solid #a2a9b1;
vertical-align: top;
}

.biography-infobox th {
text-align: left;
font-weight: 600;
}

.biography-infobox .biography-title {
text-align: center;
background: #eaecf0;
font-size: 115%;
}

.biography-infobox .biography-photo {
text-align: center;
background: #fff;
}

.biography-photo img {
max-width: 100%;
height: auto;
}

@media (max-width: 600px) {
.biography-infobox {
float: none;
width: 100%;
margin: 1rem 0;
}
}

/* END TAIPEDIA HOMEPAGE LAYOUT FIX */

Template:Infobox person

2026-10-17T09:42:11Z

Khurleng: Created page with " <includeonly> <table class="biography-infobox"> <tr> <th colspan="2" class="biography-title"> {{{name|{{PAGENAME}}}}} </th> </tr> <tr> <td colspan="2" class="biography-photo"> center <small>{{{caption|}}}</small> </td> </tr> <tr> <th>Full name</th> <td>{{{full_name|—}}}</td> </tr> <tr> <th>Born</th> <td>{{{birth_date|—}}}</td> </tr> <tr> <th>Birthplace</th> <td>{{{birth_place|—}}}</td> </tr> <tr> <th>Nationality</th> <td..."

<includeonly>
<table class="biography-infobox">
<tr>
<th colspan="2" class="biography-title">
{{{name|{{PAGENAME}}}}}
</th>
</tr>

<tr>
<td colspan="2" class="biography-photo">
[[File:{{{image|Example.jpg}}}|220px|center]]
<small>{{{caption|}}}</small>
</td>
</tr>

<tr>
<th>Full name</th>
<td>{{{full_name|—}}}</td>
</tr>

<tr>
<th>Born</th>
<td>{{{birth_date|—}}}</td>
</tr>

<tr>
<th>Birthplace</th>
<td>{{{birth_place|—}}}</td>
</tr>

<tr>
<th>Nationality</th>
<td>{{{nationality|—}}}</td>
</tr>

<tr>
<th>Occupation</th>
<td>{{{occupation|—}}}</td>
</tr>

<tr>
<th>Known for</th>
<td>{{{known_for|—}}}</td>
</tr>
</table>
</includeonly>
<noinclude>
Reusable biography infobox template.

Usage: {{Infobox person}}
</noinclude>

တင်းဢူၼ်ႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈ

2026-10-17T07:45:42Z

Khurleng:

“ မေႃသွၼ် မိူဝ်ႈၼႆႉ တေၵိၼ်တင်းသင် ၊ ၼမ်ႉၽိတ်ႉ ၵူဝ်ႈၼဵင်ႈၵွၺ်းၼႄႇ”

“ မိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ တေၵိၼ်တင်း ၶႆႇၶူဝ်ႈ(ၶူၼ်း) လၢဝ်းၽၢဝ်းဢိူဝ်ႈ”

“တေလႆႈၶူဝ်ႈပၼ်ၸိူဝ်ႉႁိုဝ်ၶႃႈလႃႇ မေႃသွၼ်-”

“ဢေးသႃႇ” တင်းၵွၼ်းတေႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းသေ ၊ တင်းလဝ်ႇဢွၼ်ႇသေၵေႃႈ၊ လုၵ်ႉတီႈၽိူၼ် သုင် သႅၼ်ႇငိုၼ်းၼၼ်ႉသေ ၶၢမ်ႈထၢမ်လူင်မႃးယဝ်ႉ။

“သႂ်ႇမၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈသုၵ်း ၊ ၽၵ်းမီႇလႅင် ၊မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၶဵဝ် တင်းၽၵ်းၵီးသေၶူဝ်ႈပၼ်လႃႈ၊ ၶူဝ်ႈသၢဝ်း သိဝ်း ယႃႇႁႂ်ႈသုၵ်းပူၼ်ႉႁႅင်းၼႃႇ။ ၶဝ်ႈၼႆၵေႃႈ ယႃႇပေဢွၺ်ၼမ်ႉမၼ်း။ ဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းမႆႈမႆႈသႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း မေႃႈၶႆႇၵႆႇၶူဝ်ႈ (ၶူၼ်း)လၢဝ်းၽၢဝ်းၼၼ်ႉဢဝ်လႄႈ။ ၵိူဝ်ယႃႇပေႁႂ်ႈၼၵ်း(ၸဵမ်း)ၼႃႈ။”

“ဢေႃႈၶႃႈ မေႃသွၼ်-”

   တင်းဢုပ်ႇတင်းလၢတ်ႈယူႇသေၵေႃႈ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပၢဝ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်းၵႂႃႇယူႇ ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ “ႁိူၺ်း ( - ) ငိၼ်းၵၼ်ယူႇဢိူဝ်ႈၼေႃ။ ၼႆႉ တႃႇမေႃသွၼ်ၵဝ်ဢိူဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ်တင်းသႅၼ်ႈ သႅၼ်ႈသႂ်သႂ် (လီငၢမ်းၼႃႈ)” ၼႆယဝ်ႉ။

   “လုၵ်ႈယိင်းဢိူၺ်……ႁၢမ်ႉဝႆးဝႆးဢွၼ်ႇသေၼႃႈ ။ၵဝ်တေလႆႈၶဝ်ႈႁွင်ႈႁဵၼ်း (သွၼ်) ၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ ၼႃႈ”

   ၵူႊယၢမ်းၶၢဝ်း ပေႃးပွၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈမႃးယဝ်ႉၼႆ တႃႇ တႃႇၶဝ်ႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉၶဝ်ႈတီႈသိုင်ႇၶၢႆၼမ်ႉ ၼဵင်ႈၼႆႉသေ ၵိၼ်ယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ သိုင်ႇသႃး(လၢၼ်ႉၶၢႆ) ဢၼ်ဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇသႄႈ။ ၵူၺ်းပဵၼ်သိုင်ႇၶၢႆၼမ်ႉၼဵင်ႈ မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇမႃးသိုပ်ႇသိုပ်ႇသၢၵ်ႈ သၢၵ်ႈၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇသုၵ်ႉသင်သႄႈ။ လွင်ႈႁၢင်ႈၶိူင်ႈတမ်းဝၢၼ်းသိုင်ႇသႃးၼႆ ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်းလၢၵ်ႇလၢႆးပိူင်ၼၵ်ႉဢီႈသင်သႄႈ။ ၵူၺ်းပဵၼ်ဢၼ်သိုပ်ႇၸၼ်ဢွၵ်ႇတုပ်ႉ ၾူၺ်းတီႈၽၢႆႇ ၼႃႈႁိူၼ်းဢွင်ႈတီႈဢၼ်လွတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်း (ၽုၺ်ႇ) ဢဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈ ပဵၼ်လွင်ႈထုၵ်ႇၸႂ်တေႃႇ သိုင်ႇၶၢႆဢွၼ်ႇၼႆႉတႄႉၸမ်း ၵွပ်ႈတီႈၽၢႆႇၼႃႈသိုင်ႇသႃးၼႆႉ မီးဝႆႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်း လူင် ဢၼ်ပၼ်လႆႈႁူမ်ႈငဝ်းထီႇလီၼၼ်ႉလႄႈယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတႂ်ႈႁူမ်ႈငဝ်းလူင်ၼႆႉသမ်ႉ တမ်းဝႆႉပၼ်ၽိူၼ် လူင်သီႇၸဵင်ႇၼႃႈ ဢၼ်ၵိုၵ်းႁွမ်းပႃးတင်းတင်ႇယၢဝ်းပိုၼ်ႉၵႂၢင်ႈလူင်ၶဝ်သေဢိူဝ်ႈ။ လႆႈၼင်ႈၼႆၵေႃႈ ပဵၼ် ဢၼ်သၢင်ႇတေႃႇတေႉဢိူဝ်ႈ။

   “မေႃသွၼ်ၵဝ်ၼႆႉ တင်းၵိၼ်ၶဝ်ႈသေၵေႃႈ ၵႆႉၸၢင်ႊၵိၼ်ၵႃႇၾီႇဢိူဝ်ႈ။ တႃႇမေႃသွၼ်ၼႆႉသေ ဢဝ် ၽွင်ၵႃႇၾီႇဢၼ်မႃးတီႈပၢင်ႇဢူး (မေႇမဵဝ်ႉ)ၼၼ်ႉသေ ၼၢပ်ႈဝႆႉပၼ်တင်းၶေႃၶေႃဢိူဝ်ႈ။ ဢဝ်ဢၼ် ၼၼ်ႉ သေၽေႃႇ (ထႅဝ်ႉ) ၼႃ။

   ဢေးသႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ၶႃႈဢိူဝ်ႈ ။ လႆႈပဵၼ်ႁိူၼ်းမႃးတင်းလုၵ်ႈၸၢႆး (တီႈ)ၸဝ်ႈသိုင်ႇသႃး ဢၼ်ၼႆႉဢိူဝ်ႈ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ႁၼ်ၵၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ပီႊၼိူင်ႈၼၼ်ႉသေ ၊ သမ်ႉလႆႈၵၼ်ၵႂႃႇ ၼၼ်ႉၼႃႇ။ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇ ယင်းပႆႇတၼ်းလႆႈ ႑႙- ပီႊတဵမ်လီၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးလႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေဢိူဝ်ႈ။ ပိူဝ်ႈၼႆ ၸင်ႇဢမ်ႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေယဝ်ႉ မႃးၼၢမ်းၼႃႈတီႈသိုင်ႇၶၢႆၼမ်ႉၼဵင်ႈ ၼႆႉဢိူဝ်ႈ။

   “ႁိူၺ်း( - ) ဢေးသႃႇ။ လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမႂ်း လႆႈလၢႆလိူၼ်ယဝ်ႉလႃႇ”

   “ လႆႈၸဵတ်းလိူၼ်ပၢႆယဝ်ႉဢေႃႈ မေႃသွၼ်”

   “ ပေႃးၼႆ ပၼ်ၸိုဝ်ႈတၢင်ႇသဵင်မၼ်းယဝ်ဢိူဝ်ႈၼေႃႈ ”

   “ ၶႂ်ႈဝႃႈတေႃႇၵၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ မေႃသွၼ်ဢိူၺ်း။ တေႃႇထိုင်ႇၸင်ႇၼႆႉတႄႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢၼ်တၢင်ႇပၼ်ဝႆႉ မၼ်ႈမၼ်ႈၼၼ်ႉပႆႇမႃးၵွၼ်ႇၶႃႈ။ တိုၵ်ႉလိူၵ်ႈဝႆႉယူႇဢေႃႈ။ ဢူႈထဝ်ႈၶဝ်တႄႉ တင်းတၢင်းႁၵ်ႉလူၼ်ႉတေႃႇ ၸၢႆးၸၢႆးသေ ပၼ်ဝႆႉၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ - ဢၢႆႈလူၼ်း ၼႆဢိူဝ်ႈ။ ယႃႊယႃႊၶဝ်တႄႉ တင်းဝႃႈပဵၼ်ဢေလၢၼ် တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းၼႆသေ သမ်ႉၶႂ်ႈပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈပဵၼ်- ႁုင်ႈဝၼ်းသႂ် ၼႆဝႃႈ။ ၸၢႆးၸၢႆးတႄႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   “ မႂ်းလူး။ မႂ်းသမ်ႉပၼ်ဝႆႉၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမႂ်း ၸိူဝ်ႉႁိုဝ်”

   “ ဢၼ်ၶႃႈယိင်းပၼ်ဝႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းတႄႉ - မီး ႓ - ၸိုဝ်ႈဢိူဝ်ႈ”

   “ ႁူး ၊ သမ်ႉပေႉမႃးၼမ်လႃႇ”

   ဢေးသႃႇၼႆႉ ႁူမ်ႊဝႃႈတွပ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇ ၵႃႊဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈထၢမ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ သမ်ႉ ဢမ်ႇတူၺ်းတၢင်းၵဝ်ၶႃႈသႄႈ။ ၵုမ်ႇလဝ်ႇယွၵ်ႇတေႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ၸိတ်းသႂ်ႇတေႃႇဢႅင်ႈ ဢႅဝ်မၼ်းသေ - ပွတ်ႈပၼ်တီႈၾႃႇတိၼ်မၼ်း တင်းလွၺ်းလွၺ်းသေ- ။ ၸူၵ်းၵလိတ်းသႂ်ႇတေႃႇၵိင်ႇႁႄႉ မၼ်းၼႆၵေႃႈ ၶူဝ်ၶိၵ်းၶိၵ်းသေ ……… ၼၼ်ႉၼႃႇ။

   “ ၵွပ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေငၢမ်ႇတင်းဝၼ်းမိူဝ်ႈမၼ်းလီၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈ ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ - ဢုမ်ႈၸူမ်း ၼႆဢေႃႈ။ ဢူႈၶဝ်သမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၼႆဝႃႈ။ မၼ်းသမ်ႉၶႂ်ႈပၼ်ဝႃႈ ဢွၼ်ႊဢၢမ်း ၼႆဝႃႈ။ ၸိုဝ်ႈလူင်ၼႆႉၵေႃႈ သမ်ႉသုမ်ႇႁူမ်ႇပူၼ်ႉၼႃႇ။ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ တင်းလီႁၵ်ႉဢွၼ်ႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉ တေႃႇ ၸၢႆးၸၢႆးဝႆႉယူႇဝႃႈ - ဢိူဝ်ႈဢိူဝ်း ၼႆၵွၺ်းဢေႃႈ။ ”

   ဢေးသႃႇၼႆႉ ၼင်ႈလႅၼ်းတိၼ်မၼ်းဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽိူၼ်တင်ႇယၢဝ်းသေယဝ်ႉ သမ်ႉဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆး ဢွၼ်ႇမၼ်း ၼွၼ်းတၢင်ႇဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၶႃလူင်မၼ်းၼၢင်းဢိူဝ်ႈ။ ယူႇၵမ်းၼိူင်ႈ သုတ်ႇၼူမ်ပၼ် တီႈၼႃႈ ၽၢၵ်ႇဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသေ။ ၵမ်းၼိူင်ႈမႃးသမ်ႉ ပဝ်ႇပၼ်တီႈတွင်ႉပုမ်မၼ်း ၿူး- ၿူး သေ ႁဵတ်းၼၼ် ယူႇၼၼ်ႉၼႃႇ။

   “ မေႃသွၼ်………။ ပၼ်ၸိုဝ်ႈႁႂ်ႈၸၢႆးၸၢႆးဢွၼ်ႇ ၸိုဝ်ႈၼိူင်ႈၶႃႈလေႃႇ……။”

   “ ဢမ်ႇမေႃပၼ်သင်သႄႈ ……ႁိူၺ်ႉ ”

   တင်းၾင်းထွမ်ႇတေႃႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတီႈဢေးသႃႇယူႇသေၵေႃႈ ၵဝ်ၶႃႈပဵၼ်ၵႂႃႇ ၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈႁူႉ တေႃႇလွင်ႈဢၼ်ၶိင်းႁဝ်း ၊ ဢွၵ်ႇႁဝ်း ၊ ဢူႈႁဝ်း ၊ မႄႈႁဝ်း ၊ ဢူႈဢၢဝ်၊ မႄႈဢႃ ႁဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းႁိုဝ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈ

သဵင်ၵဝ်မႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   “ ၵူၺ်းၵႃႊ ယၢမ်ႈလႆႈလူမႃးၼႂ်းလိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်လၢႆးပၵ်းပိူင် ပၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မေႃ လူင်ပူႇသြႃႇသိုဝ်ႇလိၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယူႇဢိူဝ်ႈ။ ပဵၼ်လၢႆးတၢင်းဢဝ်ၵဝ်ႉငဝ်ႈတၢင်ႇယွတ်ႈသေ ပၼ်ၸိုဝ်ႈ သဵင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇၵမ်းၼႆႉတႄႉ ပေႃးလိုမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။”

   ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢွၼ်ႇ တီႈသိုင်ႇၶၢႆၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ပၼ်ႇၸႂ်းဝႆႉယူႇတီႈႁိမ်းၵဝ်ၶႃႈယူႇ ဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးမီးတၢင်းလူဝ်ႇသေဢၼ်ဢၼ်မႃးၼႆ ဢွၼ်ၵၼ်ပႂ်ႉဝႆႉ တႃႇလႆႈႁဵတ်းပၼ်ၼၼ်ႉယူႇဢိူဝ်ႈ။

   “ မိူဝ်ႈ ၶႃႈယိင်းတိုၵ်ႉၵေႃႉလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ တင်းႁိူၼ်းတင်းယေး ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ - မၢၵ်ႇ ၽိတ်ႉ ၼႆတင်းႁၵ်ႉႁၵ်ႉပႅင်းပႅင်းယဝ်ႉဢေႃႈ။ ၽိူဝ်ႇယူႇၸွင်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းမႃး ၸင်ႇဢဝ်ပဵၼ်ၵႂႃႇဢေးသႃႇ သႅင်ၶမ်း ၼႆ ဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ တႆးၵေႃႉႁဝ်းၶဝ်တႄႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉယူႇဝႃႈ - မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆၵွၺ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။

   “ ႁဵတ်းသင်လႄႈ သမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ - မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆလႃႇ ”

   “ ၶႃႈယိင်းၼႆႉ ၵိၼ်ၼူမ်းမႄႈ တေႃႇပေႃးထိုင်ထၢၼ်ႈလႆႈ ႓- ပီႊဢိူဝ်ႈ ၼႆဝႃႈ။ တႃႇတတ်းၼူမ်း ပႅတ်ႈ ၵေႃႈယၢပ်ႇၼႃႇၼႆဝႃႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်တင်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉသေ ပွတ်ႈဝႆႉတိင်ႇ ၼူမ်းမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸုပ်ႇၵိၼ်ၼူမ်းမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၺႃးၽဵတ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ တင်းလွၺ်းလွၺ်း သေ ယိင်းၵေႃႈၸင်ႇဢဝ်ၶၢတ်ႇၼူမ်းၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉၼႃႇ _______”

ၵွပ်ႈၼႆသေ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉတေႃႇၶႃႈယိင်းဝႃႈ - မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ (ၽဵတ်း) ၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၵမ်းၼႆႉၸင်ႇဝူၼ်ႉ မႅၼ်ႈၺႃးယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ တိင်ႇၼူမ်းဢွၼ်ႇၵေႃႉပဵၼ်မႄႈတေမႆႈယၢၵ်ႈပဵၼ်ၵႃႊႁိုဝ်ၼေႃ ____ ”

   ၵွပ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းမၼ်းသေ ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈတင်းၵိၼ်ၶဝ်ႈဝႆႉယူႇသေၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ယုမ်ႉမႅၼ်ႈၵႂႃႇယူႇ ယဝ်ႉ ဢိူဝ်ႈ။

   မိူဝ်ႈယၢမ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ သမ်ႉႁႆႈဢွၵ်ႇသဵင်မႃး “ဢီးငႄး ၊ ဢီးငႄး ” ယဝ်ႉ။ ဢေးသႃႇသႅင်ၶမ်းၵေႃႈ လဝ်ႇဝွၼ်းပၼ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႄႉ ဢၼ်ႁႆႈဢမ်ႇၵိုတ်း။

   “ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၼႆႉ တွင်ႉမႆႈၼူမ်းလႄႈဝႃႈ - မေႃသွၼ်ဢိူၺ်း တင်းဢုပ်ႇတင်းလၢတ်ႈယူႇသေ ၵေႃႈ ပူတ်းလိတ်ႉပႅတ်ႈမၢၵ်ႇတုမ်ႇသိူဝ်ႈ ဢၼ်မၼ်းၼုင်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉတေႃႇတေႁၼ်လႆႈဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ တိုၵ်းသွမ်ၼူမ်းပၼ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ တင်းၸုပ်ႇၵိၼ်ၼူမ်းယူႇသေၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇယူႇၼိမ်ၼိမ်သႄႈ။ ၵုမ်ႇတူင်ႉၸၼ်တီႈၼၼ်ႉတီႈၼႆႉဝႆႉယူႇ။ မၢၵ်ႇတုမ်ႇသိူဝ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်လူတ်းၵႂႃႇ ပႅတ်ႈၽုတ်ႉၽုတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

   “ ၸၢႆးၸၢႆးၼႆႉ ႁဵတ်းၼႆယဝ်ႉ မေႃသွၼ်ဢိူၺ်း။ တင်းၵိၼ်ၼူမ်းယူႇၵေႃႈ တႃႇမိုဝ်းၶွၼ်ၼိူင်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈယိပ်းဝႆႉတဝ်ႈၼူမ်းထႅင်ႈၽၢႆႇၼိူင်ႈၸင်ႇဢိူဝ်ႈ။ ယိင်းၵေႃႈ ၵွပ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးတူၼ်ငဝ်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈ ၸင်ႇတႄႇၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈဢၢႆဢၢႆဝႆႉယူႇဢိူဝ်ႈမေႃသွၼ်ၵေႃႈ။ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊဢၢႆလႆႈယဝ်ႉသႄႈ။ ၵမ်းၼႆႉၼႆၵေႃႈ ဢၼ်ၵိၼ်ၼူမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢိတ်းဢိတ်းၵွၺ်း။ ၸၢႆးၸၢႆးၼႆႉ ဢဝ်ႁိူၵ်ႇၶဵဝ်ႈမၼ်းသေ ၶိုတ်ႇ တေႃႇတိင်ႇတဝ်ႈၼူမ်းဝႆႉဢိူဝ်ႈ မေႃသွၼ်ၵေႃႈ။

   ဢေးသႃႇၼႆႉ ယွမ်ယွမ်သေးသေးဢွၼ်ႇၵွၺ်းလႄႈ တီႈၼႂ်းတႃၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ႁၼ်ဝႃႈၼင်ႇလုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိူင်ႈ ယူႇၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉၼႆၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉသမ်ႉ လဵင်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေယဝ်ႉ သမ်ႉပေႃး ၵွၼ်းပႂ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉလႃႇၼႆသေ ဝူၼ်ႉၶႆႈၸႂ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဢေးသႃႇၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဝႆႉ တင်းပိူင်သၢင်ႇတူင်ႉသၢင်ႈမႄႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈတေႉတေႉၼၼ်ႉဝႆႉ တင်းတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈသူပ်းမၼ်းၼႆ ၵေႃႈ တင်းပၢႆႁွင်ႉၼေပၼ်ၵႂၢမ်းဝွၼ်းလဝ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တီႈၼၼ်ႉပွတ်းၼိူင်ႈ တီႈၼႆႉ ပွတ်းၼိူင်ႈသေၵွၼ်ႇ ယူႇဢိူဝ်ႈ။ ယူႇၵမ်းၼိူင်ႈမႃးၵေႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းဢဝ်ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇသေ ယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈ တင်းၵိၼ်ၶဝ်ႈသေ ၊ တင်းၵိၼ်ၵႃႇၾီႇမႆႈမႆႈသေ ၊ တင်းတူၺ်းတေႃႇတၢင်းတူင်ႉသၢင်ႈ ဢေးသႃႇ သေ တင်းထွမ်ႇတေႃႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်မၼ်းလၢတ်ႈၼၼ်ႉသေ ……… ၵေႃႈ။ ၶိုၼ်းပဵၼ်ဝူၼ်ႉၶႆႈ ၸွမ်းၵႂႃႇတေႃႇလွင်ႈၸႂ်ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်မဵဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃးၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

   ပေႃးဝႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းၼွၼ်းလပ်းလီၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢဝ်ၵႂႃႇပွၺ်ႇၼွၼ်းဝႆႉ တီႈၼႂ်းဢူႇ ဢွၼ်ႇသေယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၶိုၼ်းၼူမ်ပၼ်တီႈၽႅၼ်ႇၼႃႈၽၢၵ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်မၼ်း ဢၼ်ၼွၼ်းလပ်းမွၺ်ႈ လီဝႆႉၼၼ်ႉ တင်းယွမ်ႈယွမ်ႈဢွၼ်ႇသေဢိူဝ်ႈ။ ၶိုၼ်းၵူမ်ႈယၵ်ႉတူၺ်းဝႆႉယူႇတင်းသၢႆတႃၸိူဝ်ႉၸိုမ်းသေၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ ထၢတ်ႈၸႂ်ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၼၼ်ႉ ယူႇဝႆႉတင်းထၢင်ႇၸႅင်ႈလီငၢမ်းၼႃႇသၵ်းသၵ်းလႄႈ ၵႅၼ်ႇပဵၼ်ဢၼ် မီးၾၢင်ငဝ်းၶိုဝ်ႉၶိုၵ်ႉၼႃႇတေႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းမိူဝ်ႈၼင်ႇၼၼ် တင်းဢၼ်ပၼ်တၢင်း သုတ်ႇၼူမ်ပၼ် တီႈၵႅမ်ႈၼႃႈဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသေၵေႃႈ တင်းဢမ်ႇၽႂ်ႇဢမ်ႇယိူင်းသင်တေႉသေ ပဵၼ် သုတ်ႇၼူမ်သႂ်ႇတေႃႇတူးတူးဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းပႃးၵႂႃႇသျုတ်ႉၼႆသေၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ႁၵ်ႉတေႃႇလုၵ်ႈၸၢႆး ဢွၼ်ႇၵၢင်တဝ်ႈမၼ်းဝႆႉ ထိုင်ၼႂ်းတပ်းၼႂ်းဢူၵ်းၸႂ်တေႉယဝ်ႉဢိူဝ်ႈၼႆႉ။ (ယႃႇပေထၢင်ႇဝႃႈ လိူင်းဢိူဝ်ႈၼႆ ၼႃႈ ။ တူးတူးဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၵိူတ်ႇၵိုၵ်းပႃးလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းယဝ်ႉလူး) ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလႅၼ်ႊသၢႆႁၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ တီႈၼႂ်းၸႂ်ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈၶလိုၵ်း ၼႆယူႇ ယဝ်ႉ။

   သႅၼ်ႇငိုၼ်း (ၸၢႆႇၵႃႊ) ပၼ်သေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈဢၼ်ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ တင်းၶီႇလူတ်ႉၶိုင်ႈသေၵေႃႈ- ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈမႅၼ်ႈတေႃႇ တၢင်းဝူၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈ - မိူဝ်ႈၵဝ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉလူးၼႆသေ လႅၼ်ႈၵႂႃႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ တေႃႇမႄႈၵဝ်ၶႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈထၢမ်တေႃႇ လွင်ႈတၢင်းမၼ်း ဢၼ်ၶႂ်ႈႁူႉၼၼ်ႉလႂ်ၵေႃႈပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ ။ တႃႇဝၼ်းတင်းလႃႈဝၼ်း တေႃႇမိူဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ဢဝ်ၽႅဝ်ဝႆႉယူႇတီႈ မႄႈ ၵဝ်ၶႃႈဝႆႉယူႇဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၽွင်းႁူဝ်ၶမ်ႈ ၸဵတ်းမူင်း ပေႃးဝႃႈၶၢဝ်းယၢမ်းသွၼ်လိၵ်ႈယဝ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႂႃႇတီႈဢွင်ႈဢၼ်သဵၼ်း(ၶဵၼ်း)ၵၼ်ဝႆႉ တင်းၸိူဝ်းတႆးၵေႃႉၶဝ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈဝၢႆႇမႃးၶိုၼ်းတၢင်း ႁိူၼ်းၵမ်းသိုဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်တႄႉ ႁမ်ႉၶႂ်ႈၵူႊႁူဝ်ၶမ်ႈယဝ်ႉ တင်းၸိူဝ်းတႆးၵေႃႉသေၵေႃႉၵေႃႉ ဢၼ် ပဵၼ်မေႃသွၼ်ၼင်ႇၵၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉသေ ႁူပ်ႉထူပ်းပိၼ်ႇဝၢႆႇလဵင်ႉလူၵၼ်လႄႈ တႃႇ တႃႇၶဝ်ႈၶမ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇ သူႈပဵၼ်ၵိၼ်တီႈႁိူၼ်းသႄႈ။ တေႃႇၽႅဝ်ႁိူၼ်းၼႆၵေႃႈ မိူဝ်ႈလႂ်ပေႃးၶမ်ႈ ႑႐ - မူင်းပၢႆၵႂႃႇ ၸင်ႇလႆႈၵႆႉၽႅဝ် ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (တႃႇမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ) တေႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးဢၼ်ပွၵ်ႈၶိုၼ်းၽႅဝ်ႁိူၼ်းမႃးၸဵမ်ၸဝ်ႉၼႆႉ ၵေႃႉပဵၼ် မႄႈ လႆႈပဵၼ်ဢၼ်ဢၢမ်းလူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   “ မႄႈ ။ ၵိၼ်ၶဝ်ႈယဝ်ႉယဝ်ႉႁႃႉ ………”

   ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ တင်းယုမ်ႉလူင်သေ ၶိုၼ်းတွပ်ႇမႃးဝႃႈ -

   “ ၵဝ် ဢမ်ႇၵိၼ်ၶဝ်ႈတႃႇၶမ်ႈၼႆႉ ပေႃးႁိုင်ၼႃႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ မႂ်း။ ဢဝ် (ၵမ်ႊ)သိၼ် ၵူႊဝၼ်းဢိူဝ်ႈ။ လႆႈ သိၼ်ပၼ်ႈ (ၵမ်ႊလီ) ယဝ်ႉလေႃႇ”

   တေႃႇလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႈ ၵဝ်ၶႃႈဢမ်ႇတၼ်းႁူႉမႃး ။ ယူႇၼႂ်းၸူဝ်ႊပၢၼ်မေႃသွၼ် သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈသေ ၽိူဝ်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဢွၼ်ႇမႃးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ တႆးၵေႃႉတႆးသေႈၵေႃႈၸေးလီမႃးၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၵူႊႁူဝ် ၶမ်ႈ ၊ ၵူႊႁူဝ်ၶမ်ႈ ၵုမ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇတၢင်းၼၼ်ႉတၢင်းၼႆႉသေ။ မိူဝ်ႈလႂ် ပေႃးၸမ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼွၼ်းမႃး ၸင်ႇပွၵ်ႈမႃး ယဝ်ႉ။ ၵၢင်ၼႂ်ၼႆၵေႃႈ သမ်ႉလႆႈလုၵ်ႉၸဝ်ႉသေ - ၵႂႃႇသွၼ်လိၵ်ႈ။ လႆႈဝႃႈ- ယူႇတီႈႁိူၼ်းယူႇသေယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႆဝႆႉ တင်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆလႄႈ-

   “ လုၵ်ႈၸၢႆး လႆႈၵိၼ်သင်မႃးယဝ်ႉလႃႇ”

   ၵဝ်ၶႃႈ သၼ်ႇႁူဝ်ၼေပၼ်ၵႂႃႇသေဢေႃႈ-

   လုၵ်ႈယိင်းဢိူၺ် - ဢၢႆႈၽူင်းပႆႇလႆႈၵိၼ်ၶဝ်ႈသင်မႃးၼႆဝႃႈ။ မႃးႁဝ်းၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် တႃႇၶဝ်ႈၶမ်ႈမၼ်း သေဢၼ်ဢၼ်”

   မႄႈၵဝ်ၶႃႈ ႁွင်ႉလၢတ်ႈၼေတေႃႇၵေႃႉ ပဵၼ်မေးႁၵ်ႉၵဝ်ၶႃႈ ယိင်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉသေဢိူဝ်ႈ။ ယၢမ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလၢတ်ႈၵႂႃႇယူႇၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မႄႈၵဝ်ၶႃႈ ပေႃးၽႅဝ်ႁွတ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းႁွင်ႈၽီးၾႆး (သိုင်ႇမိုဝ်ႉ)ဝႆႉယူႇ ယဝ်ႉ။ ၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ်ၽိူၼ်ၶဝ်ႈၽၵ်းယဝ်ႉ။ မႄႈသမ်ႉၶိုင်ၼမ်ႉမႆႈပၼ်တႃႇၵဝ်ၶႃႈယဝ်ႉ။

   မိူဝ်ႈဢၼ် ၵဝ်ၶႃႈၼင်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၵဝ်ၶႃႈသမ်ႉ ၼင်ႈတီႈႁိမ်းသေယဝ်ႈ တူၺ်းဝႆႉယူႇ တင်းယၵ်ႉယဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၸမ်မႄႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၵေႃႈမီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

   “ ၵဝ်ၶႃႈ မီးတႃႇလၢတ်ႈတေႃႇမႄႈႁဝ်းလႄႈဢိူဝ်ႈ ___။ ဢၼ်ၶႂ်ႈထၢမ်တေႃႇၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸင်ႇလႆႈပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းႁိူၼ်းတင်းၸဝ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။”

   ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶႃႈၼႆႉ လႅပ်ႈသၢင်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ တၢင်းလၢၵ်ႇလၢႆလူင် တေႃႇတီႈၼႂ်းႁူမႄႈၵဝ်ၶႃႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မႄႈၵေႃႈၸင်ႇဢဝ်တင်းတၢင်းတူၺ်းမႃးတေႃႇၵဝ်ၶႃႈၶိုၼ်း တင်းတၢင်းတူၺ်းသႂ်ႇ ၼင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ဢီႈ သင်လူင်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈၼေပၼ်ၵႂႃႇ ၶပ်းၶပ်းပွင်ပွင်တေႃႇလွင်ႈတၢင်းဢေးသႃႇ သႅင်ၶမ်း ဢၼ်လႆႈႁၼ်မႃးမိူဝ်ႈၵၢင်ဝၼ်းၼၼ်ႉသေဢိူဝ်ႈ။ မႄႈၵေႃႈ တင်းယုမ်ႉလူင်သေယဝ်ႉ ၾင်းထွမ်ႇဝႆႉ ယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   “ မႄႈႁဝ်း ၶႂ်ႈႁူႉၵေႃႈ။ ဢေးသႃႇၼႆႉ တင်းပၼ်တၢင်းသုတ်ႇၼူမ်တေႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းသေ ၵေႃႈ ပၢႆၼူမ်သႂ်ႇတူးတူးဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း - သျုတ်ႉ ၼႆသေၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ - မႄႈ။ မိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈၵေႃႉလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ ၼၼ်ႉလူး ………။ မိူၼ်ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇၶႃႈႁႃႉ ………။

   ၵွပ်ႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၵဝ်ၶႃႈသေယဝ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈပေႃးၶူဝ်လူင်ၵႂႃႇတင်းထိုင်ဢူၵ်းထိုင်ၸႂ် ယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   “ ၸၢႆးၵဝ်ဢိူၺ်___။ ၵူႊဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်လဵင်ႉမႃးလုၵ်ႈလၢင်းၸၢႆးယိင်းၵူႊၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸဵမ်ၸွၵ်ႉ ၸဵမ်ၸဵင်ႇ ၵူႊဝၢင်ႈၵူႊငၢမ်ႈ ၵူႊငၢပ်ႇ ဢမ်ႇၵိုတ်း တင်းႁဵတ်းပၼ်မူတ်းသႂ်သႅၼ်ႈၸၢင်ႇသေၵေႃႈ ဢဝ်တင်း ႁႅင်းႁုင်ႈၸႂ်ၸေႃးလမ်းၼႂ်းတၢင်းဢၼ်ႁၵ်ႉၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၸႂ်ပဵၼ်မႃးၶိုၼ်ႉၶၢၼ်ႉသေယဝ်ႉ ပဵၼ်သုတ်ႇၼူမ် သႂ်ႇတီႈၼႃႈၽၢၵ်ႇသေလႂ် ၊ တီႈၵႅမ်ႈၼႃႈဢွၼ်ႇသေလႂ် ၊ တီႈသၼ်ၶူလင်ဢွၼ်ႇသေလႂ်။ မၢင်ႊၽဝ်ႇမၢင်ႊ လႂ်ၼႆၵေႃႈ ယင်းပၢႆသုတ်ႇၼူမ်သႂ်ႇ တီႈၶႆႇဢွၼ်ႇတူးတူးသေၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ တေႃႇပွတ်းတွၼ်ႊတူၼ်တူဝ် ၵူႊၸၢႆး ၵူႊယိင်း လုၵ်ႈမႄႈၵူႊတီႈတီႈ ၊ တင်းတူဝ်ၼၼ်ႉ မႄႈယၢမ်ႈၼူမ်သုတ်ႇယူႇယဝ်ႉလေႃႇ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵွၺ်းတီႈၼႃႈၽၢၵ်ႇယဝ်ႉ၊ တေႃႇလုၵ်ႈလၢင်း ၸၢႆးယိင်းယေႈၵေႃႉယေႈၵေႃႉၼႆႉ မိူဝ်ႈဢၼ်ၶဝ်တႄႇမိင်ႇၶီႈ ဢႃႇဢွၵ်ႇမႃး ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉၼႆ ၊ မႄႈဢဝ်မိုဝ်းတီႉသႂ်ႇ ၶီႈဢႃႇၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ သမ်ႉဢဝ် ၶူႈလင်ႊ ၼူမ်တဵမ်းႁူႉတေႃႇဢၢႆႊသႅဝ်မၼ်းၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်လၢႆလၢႆပွၵ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ တေႃႇၶီႈဢႃႇဢၼ်ꧠီႈ ဢွၵ်ႇမႃး ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလႆႈၵိၼ်ၼူမ်းတီႈၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၼၼ်ႉ ၵူႊၶီႈဢႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢီႈယင်သေဢမ်ႇ ၵႃး ၼႂ်းၸႂ်ယင်းပၢႆပဵၼ် ဢၼ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်ဝႆႉယူႇသေၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ ၵမ်းၼႆႉၸင်ႇ မႂ်းမႃးထၢမ်ယူႇလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်း ၼႆႉၼေႃ_____။

   ႁူမ်ႊဝႃႈ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ တွပ်ႇလၢတ်ႈပၼ်မႃး တင်းၽဵင်ႈၽဵင်ႈဢွၼ်ႇသေတႃႉၵေႃႈ တီႈၼႂ်းၸႂ်ၵဝ် ၶႃႈတႄႉ လႆႈပဵၼ်ဢၼ်တိူဝ်ႉဝၢတ်ႇၺႃးၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေႉယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   တၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇပုၼ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇႁၢမ်ႉၼမ်ၼမ်သေ ပုၼ်ႈတႃႇမၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇပေႃး ၶႂ်ႈပႃးသင်သႄႈ ____။

   တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇ (မဵတ်ႈတႃႇ) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၸမ်း တႃႇပုၼ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉဢေႇဢေႇသေ တႃႇပုၼ်ႈ မၼ်းၼၼ်ႉၼမ်ၼမ်ဢိူဝ်ႈ___။

   တၢင်းႁၵ်ႉၼႆႉသမ်ႉ လွင်ႈဝၵ်ႉဢဝ်ၼႆႉၼမ်ၼမ် ၊ လွင်ႈပၼ်ႁႂ်ႈသမ်ႉဢေႇဢေႇယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇ (မဵတ်ႈတႃႇ) သမ်ႉ လွင်ႈပၼ်ႁႂ်ႈၼႆႉ ၼမ်ၼမ်သေ လွင်ႈဢဝ်ၼႆသမ်ႉဢေႇဢေႇယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉၼႆၼၼ်ႉ လွင်ႈမႆႈလိူတ်ႇသမ်ႉၼမ်ၼမ်သေ ၊ လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်သမ်ႉဢေႇဢေႇယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇၼႆၼၼ်ႉ လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်သမ်ႉၼမ်ၼမ်သေ ၊ လွင်ႈမႆႈလိူတ်ႇႁွၼ်ႉသမ်ႉ ဢူၼ်ႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လွင်ႈတႃႇမူၼ်ႊသိူဝ်းၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇသမ်ႉၼမ်ၼမ်သေ ၊ လွင်ႈမူၼ်ႊသိူဝ်း ပုၼ်ႈမၼ်းသမ်ႉ ၶႂ်ႈဢေႇဢေႇယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇ (မဵတ်ႈတႃႇ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄႉ တႃႇလွင်ႈသိူဝ်းၸႂ်ပုၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉၼမ်ၼမ်သေ တႃႇတူၺ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉ မွၵ်ႈယူႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ဝႆႉၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈၼႆ ၸင်းဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးလႆႈၼႆၵေႃႈ သိူဝ်းၸႂ်ဝႆႉၼၼ်ႉၼႃႇ။

   လုၵ်ႈလၢင်းၸၢႆးယိင်းၶဝ်ၼႆႉ ႁၵ်ႉတေႃႇဢူႈမႄႈၶဝ်ဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဢမ်ႇၸၢင်ႊမေႃဝႆႉ တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇ တေႃႇသႄႈ။

   ၸိူဝ်းဢူႈမႄႈၶဝ်တႄႉ ႁၵ်ႉၵေႃႈႁၵ်ႉတေႃႇလုၵ်ႈလၢင်းၸၢႆးယိင်းၶဝ်သေယဝ်ႉ ၊ ၸႂ်ႁၵ်ႉၽႂ်ႇ (မဵတ်ႈတႃႇ) ၵေႃႈဝႆႉပၼ်လႆႈဢိူဝ်ႈ။

   ၵဝ်ၶႃႈလႆႈႁူႉႁၼ်မႅၼ်ႈၵႂႃႇ လွင်ႈတၢင်းၶေႃႈမၢႆ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ဢွၼ်ႇ မၢင်ႊၽွင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉ တင်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇ တီႈတၢင်းႁၵ်ႉ လႄႈ တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇၼၼ်ႉသေယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် ၵဝ်ၶႃႈပေႃးလႆႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇယႂ်ႇၶၢဝ်ႉယဝ်ႉလူး ။

လုင်းၸၢႆးၾႃႈ (ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ႊတႅမ်ႈဝႆႉပၼ်)

<nowiki>*</nowiki> (႑႓: ႔႐) သုၵ်း ။ (႐႖. ႐႙ . ႒႐႒႔) လ.တ.လ - တ.လ.ၽ *

<nowiki>*</nowiki> ၽ . ၶ (ဝ. လ) - ႑႘. ႑႒ . ႒႐႒႐, (ၸူဝ်ႊၶၢဝ်းႁႃႊပွတ်ႇၶႅင်)*

[[Category:General Knowledge]]
[[Category:တၢင်းႁူႉ]]

တင်းဢူၼ်ႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈ

2026-10-17T07:40:23Z

Khurleng:

“ မေႃသွၼ် မိူဝ်ႈၼႆႉ တေၵိၼ်တင်းသင် ၊ ၼမ်ႉၽိတ်ႉ ၵူဝ်ႈၼဵင်ႈၵွၺ်းၼႄႇ”

“ မိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ တေၵိၼ်တင်း ၶႆႇၶူဝ်ႈ(ၶူၼ်း) လၢဝ်းၽၢဝ်းဢိူဝ်ႈ”

“တေလႆႈၶူဝ်ႈပၼ်ၸိူဝ်ႉႁိုဝ်ၶႃႈလႃႇ မေႃသွၼ်-”

“ဢေးသႃႇ” တင်းၵွၼ်းတေႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းသေ ၊ တင်းလဝ်ႇဢွၼ်ႇသေၵေႃႈ၊ လုၵ်ႉတီႈၽိူၼ် သုင် သႅၼ်ႇငိုၼ်းၼၼ်ႉသေ ၶၢမ်ႈထၢမ်လူင်မႃးယဝ်ႉ။

“သႂ်ႇမၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈသုၵ်း ၊ ၽၵ်းမီႇလႅင် ၊မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၶဵဝ် တင်းၽၵ်းၵီးသေၶူဝ်ႈပၼ်လႃႈ၊ ၶူဝ်ႈသၢဝ်း သိဝ်း ယႃႇႁႂ်ႈသုၵ်းပူၼ်ႉႁႅင်းၼႃႇ။ ၶဝ်ႈၼႆၵေႃႈ ယႃႇပေဢွၺ်ၼမ်ႉမၼ်း။ ဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းမႆႈမႆႈသႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း မေႃႈၶႆႇၵႆႇၶူဝ်ႈ (ၶူၼ်း)လၢဝ်းၽၢဝ်းၼၼ်ႉဢဝ်လႄႈ။ ၵိူဝ်ယႃႇပေႁႂ်ႈၼၵ်း(ၸဵမ်း)ၼႃႈ။”

“ဢေႃႈၶႃႈ မေႃသွၼ်-”

   တင်းဢုပ်ႇတင်းလၢတ်ႈယူႇသေၵေႃႈ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပၢဝ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်းၵႂႃႇယူႇ ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ “ႁိူၺ်း ( - ) ငိၼ်းၵၼ်ယူႇဢိူဝ်ႈၼေႃ။ ၼႆႉ တႃႇမေႃသွၼ်ၵဝ်ဢိူဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ်တင်းသႅၼ်ႈ သႅၼ်ႈသႂ်သႂ် (လီငၢမ်းၼႃႈ)” ၼႆယဝ်ႉ။

   “လုၵ်ႈယိင်းဢိူၺ်……ႁၢမ်ႉဝႆးဝႆးဢွၼ်ႇသေၼႃႈ ။ၵဝ်တေလႆႈၶဝ်ႈႁွင်ႈႁဵၼ်း (သွၼ်) ၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ ၼႃႈ”

   ၵူႊယၢမ်းၶၢဝ်း ပေႃးပွၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈမႃးယဝ်ႉၼႆ တႃႇ တႃႇၶဝ်ႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉၶဝ်ႈတီႈသိုင်ႇၶၢႆၼမ်ႉ ၼဵင်ႈၼႆႉသေ ၵိၼ်ယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ သိုင်ႇသႃး(လၢၼ်ႉၶၢႆ) ဢၼ်ဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇသႄႈ။ ၵူၺ်းပဵၼ်သိုင်ႇၶၢႆၼမ်ႉၼဵင်ႈ မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇမႃးသိုပ်ႇသိုပ်ႇသၢၵ်ႈ သၢၵ်ႈၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇသုၵ်ႉသင်သႄႈ။ လွင်ႈႁၢင်ႈၶိူင်ႈတမ်းဝၢၼ်းသိုင်ႇသႃးၼႆ ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်းလၢၵ်ႇလၢႆးပိူင်ၼၵ်ႉဢီႈသင်သႄႈ။ ၵူၺ်းပဵၼ်ဢၼ်သိုပ်ႇၸၼ်ဢွၵ်ႇတုပ်ႉ ၾူၺ်းတီႈၽၢႆႇ ၼႃႈႁိူၼ်းဢွင်ႈတီႈဢၼ်လွတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်း (ၽုၺ်ႇ) ဢဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈ ပဵၼ်လွင်ႈထုၵ်ႇၸႂ်တေႃႇ သိုင်ႇၶၢႆဢွၼ်ႇၼႆႉတႄႉၸမ်း ၵွပ်ႈတီႈၽၢႆႇၼႃႈသိုင်ႇသႃးၼႆႉ မီးဝႆႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်း လူင် ဢၼ်ပၼ်လႆႈႁူမ်ႈငဝ်းထီႇလီၼၼ်ႉလႄႈယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတႂ်ႈႁူမ်ႈငဝ်းလူင်ၼႆႉသမ်ႉ တမ်းဝႆႉပၼ်ၽိူၼ် လူင်သီႇၸဵင်ႇၼႃႈ ဢၼ်ၵိုၵ်းႁွမ်းပႃးတင်းတင်ႇယၢဝ်းပိုၼ်ႉၵႂၢင်ႈလူင်ၶဝ်သေဢိူဝ်ႈ။ လႆႈၼင်ႈၼႆၵေႃႈ ပဵၼ် ဢၼ်သၢင်ႇတေႃႇတေႉဢိူဝ်ႈ။

   “မေႃသွၼ်ၵဝ်ၼႆႉ တင်းၵိၼ်ၶဝ်ႈသေၵေႃႈ ၵႆႉၸၢင်ႊၵိၼ်ၵႃႇၾီႇဢိူဝ်ႈ။ တႃႇမေႃသွၼ်ၼႆႉသေ ဢဝ် ၽွင်ၵႃႇၾီႇဢၼ်မႃးတီႈပၢင်ႇဢူး (မေႇမဵဝ်ႉ)ၼၼ်ႉသေ ၼၢပ်ႈဝႆႉပၼ်တင်းၶေႃၶေႃဢိူဝ်ႈ။ ဢဝ်ဢၼ် ၼၼ်ႉ သေၽေႃႇ (ထႅဝ်ႉ) ၼႃ။

   ဢေးသႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ၶႃႈဢိူဝ်ႈ ။ လႆႈပဵၼ်ႁိူၼ်းမႃးတင်းလုၵ်ႈၸၢႆး (တီႈ)ၸဝ်ႈသိုင်ႇသႃး ဢၼ်ၼႆႉဢိူဝ်ႈ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ႁၼ်ၵၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ပီႊၼိူင်ႈၼၼ်ႉသေ ၊ သမ်ႉလႆႈၵၼ်ၵႂႃႇ ၼၼ်ႉၼႃႇ။ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇ ယင်းပႆႇတၼ်းလႆႈ ႑႙- ပီႊတဵမ်လီၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးလႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေဢိူဝ်ႈ။ ပိူဝ်ႈၼႆ ၸင်ႇဢမ်ႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေယဝ်ႉ မႃးၼၢမ်းၼႃႈတီႈသိုင်ႇၶၢႆၼမ်ႉၼဵင်ႈ ၼႆႉဢိူဝ်ႈ။

   “ႁိူၺ်း( - ) ဢေးသႃႇ။ လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမႂ်း လႆႈလၢႆလိူၼ်ယဝ်ႉလႃႇ”

   “ လႆႈၸဵတ်းလိူၼ်ပၢႆယဝ်ႉဢေႃႈ မေႃသွၼ်”

   “ ပေႃးၼႆ ပၼ်ၸိုဝ်ႈတၢင်ႇသဵင်မၼ်းယဝ်ဢိူဝ်ႈၼေႃႈ ”

   “ ၶႂ်ႈဝႃႈတေႃႇၵၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ မေႃသွၼ်ဢိူၺ်း။ တေႃႇထိုင်ႇၸင်ႇၼႆႉတႄႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢၼ်တၢင်ႇပၼ်ဝႆႉ မၼ်ႈမၼ်ႈၼၼ်ႉပႆႇမႃးၵွၼ်ႇၶႃႈ။ တိုၵ်ႉလိူၵ်ႈဝႆႉယူႇဢေႃႈ။ ဢူႈထဝ်ႈၶဝ်တႄႉ တင်းတၢင်းႁၵ်ႉလူၼ်ႉတေႃႇ ၸၢႆးၸၢႆးသေ ပၼ်ဝႆႉၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ - ဢၢႆႈလူၼ်း ၼႆဢိူဝ်ႈ။ ယႃႊယႃႊၶဝ်တႄႉ တင်းဝႃႈပဵၼ်ဢေလၢၼ် တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းၼႆသေ သမ်ႉၶႂ်ႈပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈပဵၼ်- ႁုင်ႈဝၼ်းသႂ် ၼႆဝႃႈ။ ၸၢႆးၸၢႆးတႄႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   “ မႂ်းလူး။ မႂ်းသမ်ႉပၼ်ဝႆႉၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမႂ်း ၸိူဝ်ႉႁိုဝ်”

   “ ဢၼ်ၶႃႈယိင်းပၼ်ဝႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းတႄႉ - မီး ႓ - ၸိုဝ်ႈဢိူဝ်ႈ”

   “ ႁူး ၊ သမ်ႉပေႉမႃးၼမ်လႃႇ”

   ဢေးသႃႇၼႆႉ ႁူမ်ႊဝႃႈတွပ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇ ၵႃႊဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈထၢမ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ သမ်ႉ ဢမ်ႇတူၺ်းတၢင်းၵဝ်ၶႃႈသႄႈ။ ၵုမ်ႇလဝ်ႇယွၵ်ႇတေႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ၸိတ်းသႂ်ႇတေႃႇဢႅင်ႈ ဢႅဝ်မၼ်းသေ - ပွတ်ႈပၼ်တီႈၾႃႇတိၼ်မၼ်း တင်းလွၺ်းလွၺ်းသေ- ။ ၸူၵ်းၵလိတ်းသႂ်ႇတေႃႇၵိင်ႇႁႄႉ မၼ်းၼႆၵေႃႈ ၶူဝ်ၶိၵ်းၶိၵ်းသေ ……… ၼၼ်ႉၼႃႇ။

   “ ၵွပ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေငၢမ်ႇတင်းဝၼ်းမိူဝ်ႈမၼ်းလီၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈ ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ - ဢုမ်ႈၸူမ်း ၼႆဢေႃႈ။ ဢူႈၶဝ်သမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၼႆဝႃႈ။ မၼ်းသမ်ႉၶႂ်ႈပၼ်ဝႃႈ ဢွၼ်ႊဢၢမ်း ၼႆဝႃႈ။ ၸိုဝ်ႈလူင်ၼႆႉၵေႃႈ သမ်ႉသုမ်ႇႁူမ်ႇပူၼ်ႉၼႃႇ။ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ တင်းလီႁၵ်ႉဢွၼ်ႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉ တေႃႇ ၸၢႆးၸၢႆးဝႆႉယူႇဝႃႈ - ဢိူဝ်ႈဢိူဝ်း ၼႆၵွၺ်းဢေႃႈ။ ”

   ဢေးသႃႇၼႆႉ ၼင်ႈလႅၼ်းတိၼ်မၼ်းဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽိူၼ်တင်ႇယၢဝ်းသေယဝ်ႉ သမ်ႉဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆး ဢွၼ်ႇမၼ်း ၼွၼ်းတၢင်ႇဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၶႃလူင်မၼ်းၼၢင်းဢိူဝ်ႈ။ ယူႇၵမ်းၼိူင်ႈ သုတ်ႇၼူမ်ပၼ် တီႈၼႃႈ ၽၢၵ်ႇဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသေ။ ၵမ်းၼိူင်ႈမႃးသမ်ႉ ပဝ်ႇပၼ်တီႈတွင်ႉပုမ်မၼ်း ၿူး- ၿူး သေ ႁဵတ်းၼၼ် ယူႇၼၼ်ႉၼႃႇ။

   “ မေႃသွၼ်………။ ပၼ်ၸိုဝ်ႈႁႂ်ႈၸၢႆးၸၢႆးဢွၼ်ႇ ၸိုဝ်ႈၼိူင်ႈၶႃႈလေႃႇ……။”

   “ ဢမ်ႇမေႃပၼ်သင်သႄႈ ……ႁိူၺ်ႉ ”

   တင်းၾင်းထွမ်ႇတေႃႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတီႈဢေးသႃႇယူႇသေၵေႃႈ ၵဝ်ၶႃႈပဵၼ်ၵႂႃႇ ၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈႁူႉ တေႃႇလွင်ႈဢၼ်ၶိင်းႁဝ်း ၊ ဢွၵ်ႇႁဝ်း ၊ ဢူႈႁဝ်း ၊ မႄႈႁဝ်း ၊ ဢူႈဢၢဝ်၊ မႄႈဢႃ ႁဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းႁိုဝ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈ

သဵင်ၵဝ်မႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   “ ၵူၺ်းၵႃႊ ယၢမ်ႈလႆႈလူမႃးၼႂ်းလိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်လၢႆးပၵ်းပိူင် ပၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မေႃ လူင်ပူႇသြႃႇသိုဝ်ႇလိၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယူႇဢိူဝ်ႈ။ ပဵၼ်လၢႆးတၢင်းဢဝ်ၵဝ်ႉငဝ်ႈတၢင်ႇယွတ်ႈသေ ပၼ်ၸိုဝ်ႈ သဵင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇၵမ်းၼႆႉတႄႉ ပေႃးလိုမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။”

   ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢွၼ်ႇ တီႈသိုင်ႇၶၢႆၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ပၼ်ႇၸႂ်းဝႆႉယူႇတီႈႁိမ်းၵဝ်ၶႃႈယူႇ ဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးမီးတၢင်းလူဝ်ႇသေဢၼ်ဢၼ်မႃးၼႆ ဢွၼ်ၵၼ်ပႂ်ႉဝႆႉ တႃႇလႆႈႁဵတ်းပၼ်ၼၼ်ႉယူႇဢိူဝ်ႈ။

   “ မိူဝ်ႈ ၶႃႈယိင်းတိုၵ်ႉၵေႃႉလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ တင်းႁိူၼ်းတင်းယေး ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ - မၢၵ်ႇ ၽိတ်ႉ ၼႆတင်းႁၵ်ႉႁၵ်ႉပႅင်းပႅင်းယဝ်ႉဢေႃႈ။ ၽိူဝ်ႇယူႇၸွင်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းမႃး ၸင်ႇဢဝ်ပဵၼ်ၵႂႃႇဢေးသႃႇ သႅင်ၶမ်း ၼႆ ဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ တႆးၵေႃႉႁဝ်းၶဝ်တႄႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉယူႇဝႃႈ - မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆၵွၺ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။

   “ ႁဵတ်းသင်လႄႈ သမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ - မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆလႃႇ ”

   “ ၶႃႈယိင်းၼႆႉ ၵိၼ်ၼူမ်းမႄႈ တေႃႇပေႃးထိုင်ထၢၼ်ႈလႆႈ ႓- ပီႊဢိူဝ်ႈ ၼႆဝႃႈ။ တႃႇတတ်းၼူမ်း ပႅတ်ႈ ၵေႃႈယၢပ်ႇၼႃႇၼႆဝႃႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်တင်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉသေ ပွတ်ႈဝႆႉတိင်ႇ ၼူမ်းမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸုပ်ႇၵိၼ်ၼူမ်းမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၺႃးၽဵတ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ တင်းလွၺ်းလွၺ်း သေ ယိင်းၵေႃႈၸင်ႇဢဝ်ၶၢတ်ႇၼူမ်းၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉၼႃႇ _______”

ၵွပ်ႈၼႆသေ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉတေႃႇၶႃႈယိင်းဝႃႈ - မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ (ၽဵတ်း) ၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၵမ်းၼႆႉၸင်ႇဝူၼ်ႉ မႅၼ်ႈၺႃးယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ တိင်ႇၼူမ်းဢွၼ်ႇၵေႃႉပဵၼ်မႄႈတေမႆႈယၢၵ်ႈပဵၼ်ၵႃႊႁိုဝ်ၼေႃ ____ ”

   ၵွပ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းမၼ်းသေ ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈတင်းၵိၼ်ၶဝ်ႈဝႆႉယူႇသေၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ယုမ်ႉမႅၼ်ႈၵႂႃႇယူႇ ယဝ်ႉ ဢိူဝ်ႈ။

   မိူဝ်ႈယၢမ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ သမ်ႉႁႆႈဢွၵ်ႇသဵင်မႃး “ဢီးငႄး ၊ ဢီးငႄး ” ယဝ်ႉ။ ဢေးသႃႇသႅင်ၶမ်းၵေႃႈ လဝ်ႇဝွၼ်းပၼ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႄႉ ဢၼ်ႁႆႈဢမ်ႇၵိုတ်း။

   “ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၼႆႉ တွင်ႉမႆႈၼူမ်းလႄႈဝႃႈ - မေႃသွၼ်ဢိူၺ်း တင်းဢုပ်ႇတင်းလၢတ်ႈယူႇသေ ၵေႃႈ ပူတ်းလိတ်ႉပႅတ်ႈမၢၵ်ႇတုမ်ႇသိူဝ်ႈ ဢၼ်မၼ်းၼုင်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉတေႃႇတေႁၼ်လႆႈဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ တိုၵ်းသွမ်ၼူမ်းပၼ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ တင်းၸုပ်ႇၵိၼ်ၼူမ်းယူႇသေၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇယူႇၼိမ်ၼိမ်သႄႈ။ ၵုမ်ႇတူင်ႉၸၼ်တီႈၼၼ်ႉတီႈၼႆႉဝႆႉယူႇ။ မၢၵ်ႇတုမ်ႇသိူဝ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်လူတ်းၵႂႃႇ ပႅတ်ႈၽုတ်ႉၽုတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

   “ ၸၢႆးၸၢႆးၼႆႉ ႁဵတ်းၼႆယဝ်ႉ မေႃသွၼ်ဢိူၺ်း။ တင်းၵိၼ်ၼူမ်းယူႇၵေႃႈ တႃႇမိုဝ်းၶွၼ်ၼိူင်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈယိပ်းဝႆႉတဝ်ႈၼူမ်းထႅင်ႈၽၢႆႇၼိူင်ႈၸင်ႇဢိူဝ်ႈ။ ယိင်းၵေႃႈ ၵွပ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးတူၼ်ငဝ်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈ ၸင်ႇတႄႇၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈဢၢႆဢၢႆဝႆႉယူႇဢိူဝ်ႈမေႃသွၼ်ၵေႃႈ။ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊဢၢႆလႆႈယဝ်ႉသႄႈ။ ၵမ်းၼႆႉၼႆၵေႃႈ ဢၼ်ၵိၼ်ၼူမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢိတ်းဢိတ်းၵွၺ်း။ ၸၢႆးၸၢႆးၼႆႉ ဢဝ်ႁိူၵ်ႇၶဵဝ်ႈမၼ်းသေ ၶိုတ်ႇ တေႃႇတိင်ႇတဝ်ႈၼူမ်းဝႆႉဢိူဝ်ႈ မေႃသွၼ်ၵေႃႈ။

   ဢေးသႃႇၼႆႉ ယွမ်ယွမ်သေးသေးဢွၼ်ႇၵွၺ်းလႄႈ တီႈၼႂ်းတႃၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ႁၼ်ဝႃႈၼင်ႇလုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိူင်ႈ ယူႇၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉၼႆၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉသမ်ႉ လဵင်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေယဝ်ႉ သမ်ႉပေႃး ၵွၼ်းပႂ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉလႃႇၼႆသေ ဝူၼ်ႉၶႆႈၸႂ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဢေးသႃႇၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဝႆႉ တင်းပိူင်သၢင်ႇတူင်ႉသၢင်ႈမႄႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈတေႉတေႉၼၼ်ႉဝႆႉ တင်းတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈသူပ်းမၼ်းၼႆ ၵေႃႈ တင်းပၢႆႁွင်ႉၼေပၼ်ၵႂၢမ်းဝွၼ်းလဝ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တီႈၼၼ်ႉပွတ်းၼိူင်ႈ တီႈၼႆႉ ပွတ်းၼိူင်ႈသေၵွၼ်ႇ ယူႇဢိူဝ်ႈ။ ယူႇၵမ်းၼိူင်ႈမႃးၵေႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းဢဝ်ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇသေ ယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈ တင်းၵိၼ်ၶဝ်ႈသေ ၊ တင်းၵိၼ်ၵႃႇၾီႇမႆႈမႆႈသေ ၊ တင်းတူၺ်းတေႃႇတၢင်းတူင်ႉသၢင်ႈ ဢေးသႃႇ သေ တင်းထွမ်ႇတေႃႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်မၼ်းလၢတ်ႈၼၼ်ႉသေ ……… ၵေႃႈ။ ၶိုၼ်းပဵၼ်ဝူၼ်ႉၶႆႈ ၸွမ်းၵႂႃႇတေႃႇလွင်ႈၸႂ်ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်မဵဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃးၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

   ပေႃးဝႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းၼွၼ်းလပ်းလီၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢဝ်ၵႂႃႇပွၺ်ႇၼွၼ်းဝႆႉ တီႈၼႂ်းဢူႇ ဢွၼ်ႇသေယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၶိုၼ်းၼူမ်ပၼ်တီႈၽႅၼ်ႇၼႃႈၽၢၵ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်မၼ်း ဢၼ်ၼွၼ်းလပ်းမွၺ်ႈ လီဝႆႉၼၼ်ႉ တင်းယွမ်ႈယွမ်ႈဢွၼ်ႇသေဢိူဝ်ႈ။ ၶိုၼ်းၵူမ်ႈယၵ်ႉတူၺ်းဝႆႉယူႇတင်းသၢႆတႃၸိူဝ်ႉၸိုမ်းသေၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ ထၢတ်ႈၸႂ်ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၼၼ်ႉ ယူႇဝႆႉတင်းထၢင်ႇၸႅင်ႈလီငၢမ်းၼႃႇသၵ်းသၵ်းလႄႈ ၵႅၼ်ႇပဵၼ်ဢၼ် မီးၾၢင်ငဝ်းၶိုဝ်ႉၶိုၵ်ႉၼႃႇတေႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းမိူဝ်ႈၼင်ႇၼၼ် တင်းဢၼ်ပၼ်တၢင်း သုတ်ႇၼူမ်ပၼ် တီႈၵႅမ်ႈၼႃႈဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသေၵေႃႈ တင်းဢမ်ႇၽႂ်ႇဢမ်ႇယိူင်းသင်တေႉသေ ပဵၼ် သုတ်ႇၼူမ်သႂ်ႇတေႃႇတူးတူးဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းပႃးၵႂႃႇသျုတ်ႉၼႆသေၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ႁၵ်ႉတေႃႇလုၵ်ႈၸၢႆး ဢွၼ်ႇၵၢင်တဝ်ႈမၼ်းဝႆႉ ထိုင်ၼႂ်းတပ်းၼႂ်းဢူၵ်းၸႂ်တေႉယဝ်ႉဢိူဝ်ႈၼႆႉ။ (ယႃႇပေထၢင်ႇဝႃႈ လိူင်းဢိူဝ်ႈၼႆ ၼႃႈ ။ တူးတူးဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၵိူတ်ႇၵိုၵ်းပႃးလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းယဝ်ႉလူး) ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလႅၼ်ႊသၢႆႁၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ တီႈၼႂ်းၸႂ်ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈၶလိုၵ်း ၼႆယူႇ ယဝ်ႉ။

   သႅၼ်ႇငိုၼ်း (ၸၢႆႇၵႃႊ) ပၼ်သေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈဢၼ်ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ တင်းၶီႇလူတ်ႉၶိုင်ႈသေၵေႃႈ- ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈမႅၼ်ႈတေႃႇ တၢင်းဝူၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈ - မိူဝ်ႈၵဝ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉလူးၼႆသေ လႅၼ်ႈၵႂႃႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ တေႃႇမႄႈၵဝ်ၶႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈထၢမ်တေႃႇ လွင်ႈတၢင်းမၼ်း ဢၼ်ၶႂ်ႈႁူႉၼၼ်ႉလႂ်ၵေႃႈပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ ။ တႃႇဝၼ်းတင်းလႃႈဝၼ်း တေႃႇမိူဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ဢဝ်ၽႅဝ်ဝႆႉယူႇတီႈ မႄႈ ၵဝ်ၶႃႈဝႆႉယူႇဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၽွင်းႁူဝ်ၶမ်ႈ ၸဵတ်းမူင်း ပေႃးဝႃႈၶၢဝ်းယၢမ်းသွၼ်လိၵ်ႈယဝ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႂႃႇတီႈဢွင်ႈဢၼ်သဵၼ်း(ၶဵၼ်း)ၵၼ်ဝႆႉ တင်းၸိူဝ်းတႆးၵေႃႉၶဝ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈဝၢႆႇမႃးၶိုၼ်းတၢင်း ႁိူၼ်းၵမ်းသိုဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်တႄႉ ႁမ်ႉၶႂ်ႈၵူႊႁူဝ်ၶမ်ႈယဝ်ႉ တင်းၸိူဝ်းတႆးၵေႃႉသေၵေႃႉၵေႃႉ ဢၼ် ပဵၼ်မေႃသွၼ်ၼင်ႇၵၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉသေ ႁူပ်ႉထူပ်းပိၼ်ႇဝၢႆႇလဵင်ႉလူၵၼ်လႄႈ တႃႇ တႃႇၶဝ်ႈၶမ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇ သူႈပဵၼ်ၵိၼ်တီႈႁိူၼ်းသႄႈ။ တေႃႇၽႅဝ်ႁိူၼ်းၼႆၵေႃႈ မိူဝ်ႈလႂ်ပေႃးၶမ်ႈ ႑႐ - မူင်းပၢႆၵႂႃႇ ၸင်ႇလႆႈၵႆႉၽႅဝ် ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (တႃႇမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ) တေႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးဢၼ်ပွၵ်ႈၶိုၼ်းၽႅဝ်ႁိူၼ်းမႃးၸဵမ်ၸဝ်ႉၼႆႉ ၵေႃႉပဵၼ် မႄႈ လႆႈပဵၼ်ဢၼ်ဢၢမ်းလူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   “ မႄႈ ။ ၵိၼ်ၶဝ်ႈယဝ်ႉယဝ်ႉႁႃႉ ………”

   ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ တင်းယုမ်ႉလူင်သေ ၶိုၼ်းတွပ်ႇမႃးဝႃႈ -

   “ ၵဝ် ဢမ်ႇၵိၼ်ၶဝ်ႈတႃႇၶမ်ႈၼႆႉ ပေႃးႁိုင်ၼႃႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ မႂ်း။ ဢဝ် (ၵမ်ႊ)သိၼ် ၵူႊဝၼ်းဢိူဝ်ႈ။ လႆႈ သိၼ်ပၼ်ႈ (ၵမ်ႊလီ) ယဝ်ႉလေႃႇ”

   တေႃႇလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႈ ၵဝ်ၶႃႈဢမ်ႇတၼ်းႁူႉမႃး ။ ယူႇၼႂ်းၸူဝ်ႊပၢၼ်မေႃသွၼ် သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈသေ ၽိူဝ်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဢွၼ်ႇမႃးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ တႆးၵေႃႉတႆးသေႈၵေႃႈၸေးလီမႃးၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၵူႊႁူဝ် ၶမ်ႈ ၊ ၵူႊႁူဝ်ၶမ်ႈ ၵုမ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇတၢင်းၼၼ်ႉတၢင်းၼႆႉသေ။ မိူဝ်ႈလႂ် ပေႃးၸမ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼွၼ်းမႃး ၸင်ႇပွၵ်ႈမႃး ယဝ်ႉ။ ၵၢင်ၼႂ်ၼႆၵေႃႈ သမ်ႉလႆႈလုၵ်ႉၸဝ်ႉသေ - ၵႂႃႇသွၼ်လိၵ်ႈ။ လႆႈဝႃႈ- ယူႇတီႈႁိူၼ်းယူႇသေယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႆဝႆႉ တင်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆလႄႈ-

   “ လုၵ်ႈၸၢႆး လႆႈၵိၼ်သင်မႃးယဝ်ႉလႃႇ”

   ၵဝ်ၶႃႈ သၼ်ႇႁူဝ်ၼေပၼ်ၵႂႃႇသေဢေႃႈ-

   လုၵ်ႈယိင်းဢိူၺ် - ဢၢႆႈၽူင်းပႆႇလႆႈၵိၼ်ၶဝ်ႈသင်မႃးၼႆဝႃႈ။ မႃးႁဝ်းၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် တႃႇၶဝ်ႈၶမ်ႈမၼ်း သေဢၼ်ဢၼ်”

   မႄႈၵဝ်ၶႃႈ ႁွင်ႉလၢတ်ႈၼေတေႃႇၵေႃႉ ပဵၼ်မေးႁၵ်ႉၵဝ်ၶႃႈ ယိင်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉသေဢိူဝ်ႈ။ ယၢမ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလၢတ်ႈၵႂႃႇယူႇၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မႄႈၵဝ်ၶႃႈ ပေႃးၽႅဝ်ႁွတ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းႁွင်ႈၽီးၾႆး (သိုင်ႇမိုဝ်ႉ)ဝႆႉယူႇ ယဝ်ႉ။ ၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ်ၽိူၼ်ၶဝ်ႈၽၵ်းယဝ်ႉ။ မႄႈသမ်ႉၶိုင်ၼမ်ႉမႆႈပၼ်တႃႇၵဝ်ၶႃႈယဝ်ႉ။

   မိူဝ်ႈဢၼ် ၵဝ်ၶႃႈၼင်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၵဝ်ၶႃႈသမ်ႉ ၼင်ႈတီႈႁိမ်းသေယဝ်ႈ တူၺ်းဝႆႉယူႇ တင်းယၵ်ႉယဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၸမ်မႄႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၵေႃႈမီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

   “ ၵဝ်ၶႃႈ မီးတႃႇလၢတ်ႈတေႃႇမႄႈႁဝ်းလႄႈဢိူဝ်ႈ ___။ ဢၼ်ၶႂ်ႈထၢမ်တေႃႇၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸင်ႇလႆႈပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းႁိူၼ်းတင်းၸဝ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။”

   ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶႃႈၼႆႉ လႅပ်ႈသၢင်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ တၢင်းလၢၵ်ႇလၢႆလူင် တေႃႇတီႈၼႂ်းႁူမႄႈၵဝ်ၶႃႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မႄႈၵေႃႈၸင်ႇဢဝ်တင်းတၢင်းတူၺ်းမႃးတေႃႇၵဝ်ၶႃႈၶိုၼ်း တင်းတၢင်းတူၺ်းသႂ်ႇ ၼင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ဢီႈ သင်လူင်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈၼေပၼ်ၵႂႃႇ ၶပ်းၶပ်းပွင်ပွင်တေႃႇလွင်ႈတၢင်းဢေးသႃႇ သႅင်ၶမ်း ဢၼ်လႆႈႁၼ်မႃးမိူဝ်ႈၵၢင်ဝၼ်းၼၼ်ႉသေဢိူဝ်ႈ။ မႄႈၵေႃႈ တင်းယုမ်ႉလူင်သေယဝ်ႉ ၾင်းထွမ်ႇဝႆႉ ယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   “ မႄႈႁဝ်း ၶႂ်ႈႁူႉၵေႃႈ။ ဢေးသႃႇၼႆႉ တင်းပၼ်တၢင်းသုတ်ႇၼူမ်တေႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းသေ ၵေႃႈ ပၢႆၼူမ်သႂ်ႇတူးတူးဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း - သျုတ်ႉ ၼႆသေၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ - မႄႈ။ မိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈၵေႃႉလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ ၼၼ်ႉလူး ………။ မိူၼ်ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇၶႃႈႁႃႉ ………။

   ၵွပ်ႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၵဝ်ၶႃႈသေယဝ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈပေႃးၶူဝ်လူင်ၵႂႃႇတင်းထိုင်ဢူၵ်းထိုင်ၸႂ် ယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   “ ၸၢႆးၵဝ်ဢိူၺ်___။ ၵူႊဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်လဵင်ႉမႃးလုၵ်ႈလၢင်းၸၢႆးယိင်းၵူႊၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸဵမ်ၸွၵ်ႉ ၸဵမ်ၸဵင်ႇ ၵူႊဝၢင်ႈၵူႊငၢမ်ႈ ၵူႊငၢပ်ႇ ဢမ်ႇၵိုတ်း တင်းႁဵတ်းပၼ်မူတ်းသႂ်သႅၼ်ႈၸၢင်ႇသေၵေႃႈ ဢဝ်တင်း ႁႅင်းႁုင်ႈၸႂ်ၸေႃးလမ်းၼႂ်းတၢင်းဢၼ်ႁၵ်ႉၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၸႂ်ပဵၼ်မႃးၶိုၼ်ႉၶၢၼ်ႉသေယဝ်ႉ ပဵၼ်သုတ်ႇၼူမ် သႂ်ႇတီႈၼႃႈၽၢၵ်ႇသေလႂ် ၊ တီႈၵႅမ်ႈၼႃႈဢွၼ်ႇသေလႂ် ၊ တီႈသၼ်ၶူလင်ဢွၼ်ႇသေလႂ်။ မၢင်ႊၽဝ်ႇမၢင်ႊ လႂ်ၼႆၵေႃႈ ယင်းပၢႆသုတ်ႇၼူမ်သႂ်ႇ တီႈၶႆႇဢွၼ်ႇတူးတူးသေၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ တေႃႇပွတ်းတွၼ်ႊတူၼ်တူဝ် ၵူႊၸၢႆး ၵူႊယိင်း လုၵ်ႈမႄႈၵူႊတီႈတီႈ ၊ တင်းတူဝ်ၼၼ်ႉ မႄႈယၢမ်ႈၼူမ်သုတ်ႇယူႇယဝ်ႉလေႃႇ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵွၺ်းတီႈၼႃႈၽၢၵ်ႇယဝ်ႉ၊ တေႃႇလုၵ်ႈလၢင်း ၸၢႆးယိင်းယေႈၵေႃႉယေႈၵေႃႉၼႆႉ မိူဝ်ႈဢၼ်ၶဝ်တႄႇမိင်ႇၶီႈ ဢႃႇဢွၵ်ႇမႃး ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉၼႆ ၊ မႄႈဢဝ်မိုဝ်းတီႉသႂ်ႇ ၶီႈဢႃႇၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ သမ်ႉဢဝ် ၶူႈလင်ႊ ၼူမ်တဵမ်းႁူႉတေႃႇဢၢႆႊသႅဝ်မၼ်းၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်လၢႆလၢႆပွၵ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ တေႃႇၶီႈဢႃႇဢၼ်ꧠီႈ ဢွၵ်ႇမႃး ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလႆႈၵိၼ်ၼူမ်းတီႈၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၼၼ်ႉ ၵူႊၶီႈဢႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢီႈယင်သေဢမ်ႇ ၵႃး ၼႂ်းၸႂ်ယင်းပၢႆပဵၼ် ဢၼ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်ဝႆႉယူႇသေၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ ၵမ်းၼႆႉၸင်ႇ မႂ်းမႃးထၢမ်ယူႇလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်း ၼႆႉၼေႃ_____။

   ႁူမ်ႊဝႃႈ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ တွပ်ႇလၢတ်ႈပၼ်မႃး တင်းၽဵင်ႈၽဵင်ႈဢွၼ်ႇသေတႃႉၵေႃႈ တီႈၼႂ်းၸႂ်ၵဝ် ၶႃႈတႄႉ လႆႈပဵၼ်ဢၼ်တိူဝ်ႉဝၢတ်ႇၺႃးၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေႉယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   တၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇပုၼ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇႁၢမ်ႉၼမ်ၼမ်သေ ပုၼ်ႈတႃႇမၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇပေႃး ၶႂ်ႈပႃးသင်သႄႈ ____။

   တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇ (မဵတ်ႈတႃႇ) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၸမ်း တႃႇပုၼ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉဢေႇဢေႇသေ တႃႇပုၼ်ႈ မၼ်းၼၼ်ႉၼမ်ၼမ်ဢိူဝ်ႈ___။

   တၢင်းႁၵ်ႉၼႆႉသမ်ႉ လွင်ႈဝၵ်ႉဢဝ်ၼႆႉၼမ်ၼမ် ၊ လွင်ႈပၼ်ႁႂ်ႈသမ်ႉဢေႇဢေႇယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇ (မဵတ်ႈတႃႇ) သမ်ႉ လွင်ႈပၼ်ႁႂ်ႈၼႆႉ ၼမ်ၼမ်သေ လွင်ႈဢဝ်ၼႆသမ်ႉဢေႇဢေႇယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉၼႆၼၼ်ႉ လွင်ႈမႆႈလိူတ်ႇသမ်ႉၼမ်ၼမ်သေ ၊ လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်သမ်ႉဢေႇဢေႇယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇၼႆၼၼ်ႉ လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်သမ်ႉၼမ်ၼမ်သေ ၊ လွင်ႈမႆႈလိူတ်ႇႁွၼ်ႉသမ်ႉ ဢူၼ်ႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လွင်ႈတႃႇမူၼ်ႊသိူဝ်းၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇသမ်ႉၼမ်ၼမ်သေ ၊ လွင်ႈမူၼ်ႊသိူဝ်း ပုၼ်ႈမၼ်းသမ်ႉ ၶႂ်ႈဢေႇဢေႇယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇ (မဵတ်ႈတႃႇ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄႉ တႃႇလွင်ႈသိူဝ်းၸႂ်ပုၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉၼမ်ၼမ်သေ တႃႇတူၺ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉ မွၵ်ႈယူႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ဝႆႉၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။

   တၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈၼႆ ၸင်းဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးလႆႈၼႆၵေႃႈ သိူဝ်းၸႂ်ဝႆႉၼၼ်ႉၼႃႇ။

   လုၵ်ႈလၢင်းၸၢႆးယိင်းၶဝ်ၼႆႉ ႁၵ်ႉတေႃႇဢူႈမႄႈၶဝ်ဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဢမ်ႇၸၢင်ႊမေႃဝႆႉ တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇ တေႃႇသႄႈ။

   ၸိူဝ်းဢူႈမႄႈၶဝ်တႄႉ ႁၵ်ႉၵေႃႈႁၵ်ႉတေႃႇလုၵ်ႈလၢင်းၸၢႆးယိင်းၶဝ်သေယဝ်ႉ ၊ ၸႂ်ႁၵ်ႉၽႂ်ႇ (မဵတ်ႈတႃႇ) ၵေႃႈဝႆႉပၼ်လႆႈဢိူဝ်ႈ။

   ၵဝ်ၶႃႈလႆႈႁူႉႁၼ်မႅၼ်ႈၵႂႃႇ လွင်ႈတၢင်းၶေႃႈမၢႆ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ဢွၼ်ႇ မၢင်ႊၽွင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉ တင်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇ တီႈတၢင်းႁၵ်ႉ လႄႈ တၢင်းႁၵ်ႉၽႂ်ႇၼၼ်ႉသေယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် ၵဝ်ၶႃႈပေႃးလႆႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇယႂ်ႇၶၢဝ်ႉယဝ်ႉလူး ။

လုင်းၸၢႆးၾႃႈ (ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ႊတႅမ်ႈဝႆႉပၼ်)

<nowiki>*</nowiki> (႑႓: ႔႐) သုၵ်း ။ (႐႖. ႐႙ . ႒႐႒႔) လ.တ.လ - တ.လ.ၽ *

<nowiki>*</nowiki> ၽ . ၶ (ဝ. လ) - ႑႘. ႑႒ . ႒႐႒႐, (ၸူဝ်ႊၶၢဝ်းႁႃႊပွတ်ႇၶႅင်)*

<nowiki>[[Category:General Knowledge]]</nowiki>

<nowiki>[[Category:တၢင်းႁူႉ]]</nowiki>

တင်းဢူၼ်ႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈ

2026-10-17T07:39:28Z

Khurleng:

2026-10-16T02:13:08Z

Khurleng:

မၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊ တင်း သၢႆၸႂ်ၵူၼ်းႁဝ်း

2026-10-16T02:09:10Z

Khurleng:

[[File:Image.png|thumb|'''မၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊ''']]ၸိူဝ်းၶိူင်ႈလၢၵ်ႈ (မၢၵ်ႇ) မုင်ႇမုၼ်ႊ (ၼိဝ်းၵလီးယႂ်း) ဢၼ်ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းလူင် ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၶဝ် တီႈၼိူဝ်လုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးဝႆႉယူႇၵၼ်ၼၼ်ႉၸမ်း ၸၢင်ႊႁႂ်ႈၵူၼ်း လႄႈ တူဝ်ၸႂ် တင်း လၢႆၶဝ် တၢႆႁၢႆလႆႈ ပဵၼ်ၵေႃႇပဵၼ်ၵွင် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ တင်းငၢႆႈငၢႆႈဢွၼ်ႇၵွၺ်းသေယဝ်ႉ တေႃႇၶူဝ်းၶိူင်ႈ ႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႊၵႅပ်ႉဢွၼ်ႇၵွၺ်း ၸၢင်ႊႁႂ်ႈလူႉႁၢႆၵႂႃႇလႆႈယဝ်ႉ။ တင်းဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶႄႉသဵင်ႇၵၼ်တီႈၸိူဝ်းၶိူင်ႈလၢၵ်ႈ (မၢၵ်ႇ) မုင်ႇမုၼ်ႊသေၵေႃႈ တေႃႇလွင်ႈထိုင်တီႈလႅတ်းၽၢႆ တၢင်းငၢၼ် သၢႆႁႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇလူင်ၶဝ်ၼႆႉ မိူင်းၼိူင်ႈတင်းမိူင်းၼိူင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၸၢမ်းတူၺ်းၵၼ်မႃးတင်းတၢင်းၶႄႉသဵင်ႇၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလွင်ႈပွၺ်ႇမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇ ႁဵတ်းၸၢမ်း တူၺ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႅင်ႊလူမ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၊ လႅင်ႊၼမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်တၢင်းဝူၺ်ႇ ႁင်ႈမႃးတေႉတေႉသေယဝ်ႉ လႆႈပဵၼ်ဢွၵ်ႇမႃးပိူင်ၾၢင်ၸိူဝ်းတေၸၢင်ႊႁႂ်ႈတူၵ်းပဵၼ်သႂ်ႇၽေးၶဵၼ် ၵူႊၸွင်ႈ ၸွင်ႈ တေႃႇၼိူဝ်ၸိူဝ်းၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်းၶဝ်မႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆသေ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်း လၢႆၶဝ်ၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶွမ်ႈၶတ်း ၶတ်းသၢၼ်မႃးတေႃႇလွင်ႈၸိူဝ်းပွၺ်ႇမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇႁဵတ်းၸၢမ်း တူၺ်းၸိူဝ်းၶိူင်ႈလၢၵ်ႈ(မၢၵ်ႇ)မုင်ႇမုၼ်ႊ(ၼိဝ်းၵလီးယႂ်း) ၼၼ်ႉမႃးသေဢမ်ႇၵႃး ပၢႆဢွၼ်ၵၼ်တုၵ်းယွၼ်း ဝႆႉယူႇ တႃႇႁႂ်ႈယႃႉၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈၸိူဝ်းမၢၵ်ႇမုင်ႇမုၼ်ႊၶဝ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

'''သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၵမ်းသွင် တင်း ၸိုင်ႈမိူင်းၸပ်ႇပၢၼ်ႇ'''

   မိူဝ်ႈၽွင်း သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းဢူၺ်းလီၵၼ် ၼင်ႇ- မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈဢမႄႇရီးၵႅၼ်ႇ ၊ ၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉတႅၼ်ႇ ၊ သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉရသ်ႉသျႃး ၊ ၾရၢၼ်ႉသ် ၊ ပူဝ်ႇလႅၼ်ႇၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ တင်းၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢူၺ်းလီတၢင်ႇၽၢႆႇ ဢၼ်ပဵၼ် - မိူင်းၸမ်ႇမၼီႇ၊ဢိတ်ႇတလီႇ ၊ ၸပ်ႇပၢၼ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းသၢႆထႅဝ်တၢင်ႉလႅၼ်ႊဢုၼ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းတေႃးၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း တၢႆ တေႃႇတႅင်ႉ တေႃႇထၢၼ်ႈမၢၵ်ႇမိုဝ်ႈၸိုၼ်းယၢမ်းၵႃႊမႃးလႆႈၼၼ်ႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

   ၽၢႆႇပႃႈၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢူၺ်းလီၶဝ်ၼႆႉ သၢႆၸႂ်ၵူၼ်းလႆႈလူႉတၢႆၵႂႃႇတႃႇ - ႔,႔႓႓,႑႘႗ (သီႇလၢၼ်ႉ သီႇသႅၼ်သၢမ်မိုၼ်ႇသၢမ်ႁဵင်ၼိူင်ႈပၢၵ်ႇပႅတ်ႇသိမ်းၸဵတ်းၵေႃႉ) သေယဝ်ႉ ၊ ၽၢႆႇပႃႈၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းသၢႆထႅဝ် တၢင်ႉလႅၼ်ႊဢုၼ်ႇၶဝ်သမ်ႉ လႆႈတၢႆႁၢႆမႃးတႃႇ - ႕,႑႗႕,႐႐႐ (ႁႃႈလၢၼ်ႉၼိူင်ႈသႅၼ်ၸဵတ်းမိုၼ်ႇႁႃႈႁဵင်ပၢႆ) ၵေႃႉၵူၼ်းယဝ်ႉ။ တပ်ႉၵၢင်ႁၢဝ်(တပ်ႉလူမ်း) ၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ - (႗) လိူၼ်ထူၼ်ႈ (႑႒)(ၻီႇ သႅမ်းၿႂ်း) ပီႊ- ႑႙႔႑ -ၼီႈ ၼၼ်ႉၵႂႃႇတိုၵ်းတေႃးပွၺ်ႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇ တႃႈႁိူဝ်းပလ်းႁႃးၿႃး (တႃႈႁိူဝ်းသႅင်ၶႆႇမုၵ်ႈ) မိူင်းဢမႄႇရီႇၵႅၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။

   ၽႅဝ်မႃးပီႊ ႑႙႔႒ -ၼီႈ ၊ လိူၼ်ထူၼ်ႈ ( ႑ ) (ၸႅၼ်ႇၼႂႃႇရီႇ) လႆႈ ( ႗ ) ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဝဵင်းငဝ်ႈလူင် မၼိလ်းလႃး (ၾီႇလိပ်ႈပိၼ်း) ၶဝ် တူၵ်းၶဝ်ႈၼႂ်း ( တႂ်ႈ ) မိုဝ်းၸပ်ႇပၢၼ်ႇ ၶဝ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ လိူၼ်ထူၼ်ႈ (႒) (ၾႅပ်ႈပႂႃႇရီႇ) လႆႈ( ႑႕ )ဝၼ်းသမ်ႉ ဝဵင်းသိင်ႇၵပူႇ တူၵ်းၶဝ်ႈၼႂ်းမိုဝ်း ၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽႅဝ်မႃး လိူၼ်ထူၼ်ႈ ( ႔ )( ဢေႇပရလ်ႇ) လႆႈ ( ႑႒)ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉလူမ်း (ၵၢင်ႁၢဝ်) ၽၢႆႇဢမႄႇရီႇၵႅၼ်ႇၶဝ် ၶိုၼ်း ပွၺ်ႇမၢၵ်ႇပုင်းတိုၵ်းတေႃးသႂ်ႇ ၵုၼ်မိူင်းၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။

   ၼႂ်းပီႊ -႑႙႔႓, တင်း ႑႙႔႔ -ၼီႈၼၼ်ႉ တီႈပၢင်ပွၺ်းတိုၵ်း (တီႈ)လႅၼ်ႊၼႃႈသိုၵ်းလိုမ်ယေႃးရွပ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉၽၢႆႇဢမႄႇရီႇၵႅၼ်ႇ တင်း ၸိူဝ်းဢူၺ်းလီၶဝ်ၼႆႉ သိုပ်ႇယဝ်ႉသိုပ်ႇ လႆႈတၢင်းဢွင်ႇပေႉမႃး တိၵ်းတိၵ်းသေယဝ်ႉ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး ၼႂ်းပီႊ ႑႙႔႕ - ၼီႈ လိူၼ်ထူၼ်ႈ ( ႔ )လႆႈ ( ႑ )ဝၼ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်းတေႃး တေႃႇၵုၼ်ဢူဝ်ႇၵီႇၼႃႇဝႃႇ (မႃးလႆႈ) ယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ဢူဝ်ႇၵီႇၼႃႇဝႃႇၼႆႉ ပေႃးတၵ်းဝႃႈ တေတိုၵ်းသိမ်းၵုၼ်လူင် မိူင်းၸပ်ႇပၢၼ်ႇၼႆ မၼ်းပဵၼ်ဝႆႉ ဢၼ်ၸမ်တီႈသုတ်း မၢႆသွင်သေယဝ်ႉ ၊ သမ်ႉပဵၼ်ၵုၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ဢၼ်ထိုင်တီႈလႆႈသေပိူၼ်ႈထီႈသုတ်းဝႆႉသေၵွၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၊ သင်ဝႃႈသိမ်းဢဝ်လႆႈ ၵုၼ်ၼႆႉယဝ်ႉၼႆတႄႉ ၵုၼ်ၾေႃႇမူဝ်ႇသႃႇ တင်း ၵုၼ်လူင်မိူင်းၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ၼႆၵေႃႈ တင်းၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ် တေၶၢတ်ႇပုတ်းၵႂႃႇ ပႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ဝၼ်းဢၼ်ၸိူဝ်းတပ်ႉၽၢႆႇဢူၺ်းလီၶဝ် လႆႈတမ်းတိၼ်ၶဝ်သႂ်ႇၼိူဝ်ၵုၼ်ၼႆႉ သေယဝ်ႉ တႃႇႁႂ်ႈသိမ်းဢဝ်လႆႈ ၵုၼ်တင်းဢၼ်ၼႆႉ လႆႈႁိုင်ၵႂႃႇပႅတ်ႈ ( ႘႒ )- ဝၼ်းၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵွပ်ႈ ၸပ်ႇ ပၢၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ၶၢမ်ႇတၢႆသေ ဢဝ်လႅင်ဝိၼ်သိုၵ်းၶဝ်ပၵ်းၸမ်ႈသႂ်ႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသိုၵ်းပႃႈဢူၺ်းလီၶဝ်သေ ယႃႉလူႉပႅတ်ႈတိၵ်းတိၵ်းလႄႈၼႆယဝ်ႉ။

   ယိုင်ႊၽၢႆႇဢူၺ်းလီၶဝ် ၸမ်မႃးတေႃႇတင်းၵုၼ်လူင်မိူင်းၸပ်ႇပၢၼ်ႇၵေႃႈ ယိုင်ႊၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ် ပဵၼ်တႃလိူၵ်ႇမႃးတိၵ်းတိၵ်းသေယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိူဝ်းဢူၺ်းလီၶဝ် ပေႃးတေဢမ်ႇၸၢင်ႊၶိုၼ်ႈၼႃႈမႃးလႆႈ ထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႇႁႂ်ႈလမ်းယႃႉလူႉပႅတ်ႈၸိူဝ်းႁိူဝ်းတပ်ႉၼမ်ႉၶဝ်ၵွၺ်းယဝ်ႉလႄႈ ၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ၸင်ႇၸႂ်ႉ ပႃးတင်း ၵူၼ်းဢိတ်းဢိတ်းသေ ၵႅတ်ႇလွမ်ႉဢဝ်။ ၶဝ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်းတပ်ႉၶၢမ်ႇတၢႆၵႃႇမီႉၵႃႇသီးသေယဝ်ႉ ၊ ၵူၼ်းႁတ်းငၢၼ်ၾၢႆႇတပ်ႉလူမ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်တင်းလႅင်ဝိၼ်ဢၼ်တၢင်ႇဝႆႉ မၢၵ်ႇပုင်းၼၼ်ႉသေ ပႃးၸပ်း ၸဵမ်ၵူၼ်းႁေႃႈသေ လမ်ႇပၵ်းသႂ်ႇပၢင်သဝ်းၶဵၼ်သေယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ပီႊ႑႙႙႔ ၼီႈ ၊ လိူၼ်ထူၼ်ႈ ( ႑႐ ) (ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇၿႂ်ႇ) တေႃႇ ႑႙႔႕ , လိူၼ်ထူၼ်ႈႁူၵ်း (ၸုၼ်ႇ) ၼႆႉ ၸုမ်းၵႃႇမီႉၵႃႇသီးၶဝ် (တပ်ႉလူမ်း) ၶၢမ်ႇတၢႆၶဝ်ၼႆႉ ပွၺ်ႇၽႃႈသၢႆၸႂ်သေပိုၼ်ႇၾၢႆႈတိုၵ်းတေႃးမႃးတႃႇၵမ်းမၼ်း (႒႕႐႐) ပွၵ်ႈယူႇ။ ၸပ်ႇပၢၼ်ႇ ၶဝ်လႆႈဢဝ်လၢႆးၵူႊမဵဝ်းမဵဝ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵူၺ်းမီးတႃႇၵမ်းမၼ်း႔႗႕ - ပွၵ်ႈ ဢၼ် ၸၢင်ႊၵႂႃႇပၼ်လႆႈတၢင်းယႃႉၵဝ်းတေႃႇၽူႈၶဵၼ်ၶဝ် တင်းႁႂ်ႈထိုင်တီႈလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်လိူင်းမၼ်းတႄႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင်တၢင်ႇလႅင်ဝိၼ် ( ႒ ) လမ်းႁူမ်ႈပႃးတင်းႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသိုၵ်း ဢမႄႇရီႇၵႅၼ်ႇၶဝ် ႁူမ်ႈႁွမ်းတင်းသဵင်ႈတေႃႇ ႔႕ - လမ်းၼႆႉ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

'''ပွၺ်ႇမၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊသႂ်ႇ ႁီႇရူဝ်ႇသီးမႃး တင်း ၼႃႇၵႃႇသႃႇၵီႇ'''

   ဝၢႆးသေဢွင်ႇပေႉလႆႈ ပွၺ်းတိုၵ်းတီႈၵုၼ်ဢူဝ်ႇၵီႇၼႃႇဝႃႇလႆႈလီငၢမ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းတပ်ႉသိုၵ်းၽၢႆႇ ဢူၺ်းလီၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်ႁႅင်းတပ်ႉၼမ်ႉတင်းတပ်ႉၽၢႆႇလူမ်း ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေယဝ်ႉ သိုပ်ႇတိုၵ်းတေႃးသႂ်ႇၸိူဝ်း ၵုၼ်ၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းဝိၼ်လူင် ၾၢႆႇပွၺ်ႇမၢၵ်ႇပုင်း ဢၼ်ၵႃႇဝိၼ်လႆႈၶၢဝ်းၵႆၶဝ်ၼႆၵေႃႈ တႄႇ ဢဝ်ဝၼ်းထီႈ ( ႖ ) လိူၼ်ထူၼ်ႈ ( ႖ )(ၸုၼ်ႇ) ပီႊ - ႑႙႔႔ ၼၼ်ႉသေ တႄႇပွၺ်ႇမၢၵ်ႇပုင်းသႂ်ႇၼိူဝ်ၸိူဝ်း ၵုၼ်ၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆသေ ၵူႊမိူဝ်ႈၵူႊဝၼ်း ဢဝ်မၢၵ်ႇပုင်းပွၺ်ႇသႂ်ႇၵုၼ်ၸပ်ႇပၢၼ်ႇတေႃႇ တင်းႁွပ်ႈပီႊ ပီႊ - ႑႙႔႕ ယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   တပ်ႉဢမႄႇရီႇၵႅၼ်ႇ မၢႆ ( ႓ ) ၼႆႉ တၢင်ႇဢဝ်လႅင်ဝိၼ် (႑႐႐႐) လမ်းသေ မႃးပွၺ်ႇမၢၵ်ႇတူၵ်းသႂ်ႇ ၸိူဝ်းလႅၼ်ႊတွၼ်ႊဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇတူၵ်းၵဵဝ်ႇ တင်းႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းသေ တိုၵ်းတေႃးယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႊဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးပဵၼ်ယူႇထၢၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉၵေႃႈ ၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇၼေမႃး ပိူင်ၾၢင်တႃႇ တေၶႂ်ႈဝၢင်းၶိူင်ႈသင်လႃးလႃးၵွၼ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းဢူၺ်းလီၶဝ်ၼႆႉ ၸင်ႇဢဝ်မၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊလုၵ်ႈၼိူင်ႈ ဢၼ်ၽဵင်ႇမိူၼ်ၵၼ်တင်းႁႅင်းတႅၵ်ႇ ယၢမ်းတီႇဢႅၼ်ႇတီႇ ( ႒႐,႐႐႐ ) တၼ်းတၢၼ်ႇ ဢၼ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႆႉ ဝႃႈ “ဢီႇၻူဝ်ႇꩮႃႇၵဵလ်း” ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ ( ႖ ) လိူၼ်ထူၼ်ႈ( ႘ ) (ဢွၵ်ႉၵသ်ႉ)ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပွၺ်ႇသႂ်ႇ ၼိူဝ်ဝဵင်းႁီႇရူဝ်ႇသီးမႃး၊ ၸိုင်ႈမိူင်းၸပ်ႇပၢၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။

   ပေႃးႁူႉဝႃႈ ပွၺ်ႇမၢၵ်ႇမုင်ႇမုၼ်ႊတူၵ်းသႂ်ႇယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ မွၵ်ႇၵုမ်ႈလူင်ဢၼ်မီးပိူင်ႁၢင်ႊၼင်ႇ လူင်ႇ ႁဵပ်းလူင် ဢၼ်ယႂ်ႇဝႃႈယႂ်ႇတေႉၼၼ်ႉ ၶိုၵ်းၶၢၵ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး လုၵ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ်ၶိုၼ်ႈၵႃႇ တေႃႇတၢင်းၼိူဝ် သုင်ထိုင် ႔႐,႐႐႐’ - ထတ်းပၢႆၵႃႇသေယဝ်ႉ ဝဵင်းလူင်တင်းဢၼ်ၼႆႉ ၼွၵ်ႈသေႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇ ပုၼ်သတ်ႉ ၼႅၼ်ႈသၢမ်ဢၼ် ၵိုတ်းဝႆႉၽႃလွမ်ႉမၼ်းသၢမ်ၽၢႆႇၼၼ်ႉ တင်းသဵင်ႈ ဢဝ်ပဵၼ်ပၢင်ႇပလႃႉလူင်ၵႂႃႇပႅတ်ႈသေ လူႉလႅဝ်ၵႃႇၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၼွၵ်ႈသေၼႆႉ ၸိူဝ်းႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇဢၼ်မီးၼႂ်းၸူဝ်ႊသွင်လၵ်းပၼ်ႇႁွပ်ႈၶဝ်ၼႆႉ လႆႈ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇသဵင်ႈသေယဝ်ႉ ၊ သၢႆၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း - ႙႒,႑႓႓ ၵေႃႉၵေႃႈ လူႉႁၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉၼႃႇ။ တႃႇၵူၼ်း သႅၼ်ပၢႆသမ်ႉ လႆႈတိူဝ်ႉမၢတ်ႇၸဵပ်းသေယဝ်ႉ ၊ တႃႇသွင်သႅၼ်မွၵ်ႈၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ႁၢမ်းႁိူၼ်းတီႈယူႇၵႂႃႇပႅတ်ႈ သဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

   ယူႇထႅင်ႈသေသွင်ဝၼ်းမႃးၼႆ ရသ်ႉသီးယႂ်း ဢၼ်လႆႈႁူႉဝႃႈ ၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ တိုၼ်းတေလႆႈ ၶုပ်ႉ ၶဝ်ႇပၼ်သုမ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇယႃႉပႅတ်ႈလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇတေႃႇလႆႈ ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉၸိင်းမိူင်း ၵၼ် ဢၼ်လႆႈလူင်းလၢႆးၵၼ်ဝႆႉတင်းၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉသေ ပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇသိုၵ်းတေႃႇၸပ်ႇပၢၼ်ႇမႃး သေယဝ်ႉဢိူဝ်ႉ။

   မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ ( ႙ ) လိူၼ်ထူၼ်ႈ ( ႘ ) (ဢွၵ်ႉၵသ်ႉ)ၼၼ်ႉ ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ်ၼႆႉ ၶိုၼ်းပွၺ်ႇမၢၵ်ႇ ပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊ (ၼိဝ်းၵရီးယႂ်း) သႂ်ႇၼိူဝ် ဝဵင်းၼႃႇၵႃႇသႃႇၵီႇ ထႅင်ႈယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးႁူႉဝႃႈ ပွၺ်ႇမၢၵ်ႇၼၼ်ႉ သႂ်ႇယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ တင်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်သေ လႆႈႁၼ်ႁူၺ်ႇၵႂၼ်းၾႆးလူင် လုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၼိူဝ်လိၼ်မႃး တေႃႇပေႃး ထိုင်ၵႃႇတၢင်းၼိူဝ် ႒႐,႐႐႐’- ထတ်းပၢႆသေယဝ်ႉ ဢဝ်ၵူၼ်းတၢႆၵႂႃႇ - ႗႓႙,႐႐႐ - ၶၼႆႉသေ တႃႇသွင်သႅၼ် ပၢႆၶိုင်ႈသမ်ႉ လႆႈတၢင်းတိူဝ်ႉၸဵပ်းၵႂႃႇသေယဝ်ႉ ၊ တႃႇမွၵ်ႈ ႙႐,႐႐႐ - သမ်ႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇႁၢမ်းႁိူၼ်းႁၢမ်းယေးပႅတ်ႈ ထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

   ပေႃးႁဵတ်းၼႆ ပွၺ်ႇမၢၵ်ႇမုင်ႇမုၼ်ႊသႂ်ႇၵႂႃႇၸင်ႇ ၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်ပဵၼ်ထၢတ်ႈၸႂ်လူႉယၢႆႈၵႂႃႇ သေ ၸင်ႇပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇၵႂႃႇ လွင်ႈဝႃႈၶၢမ်ႇသုမ်းဝၢင်းၶိူင်ႈလၢၵ်ႈလုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ -( ႑႔ ) လိူၼ် ဢွၵ်ႉၵသ်ႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

   ပီႊ႑႙႔႕-ၼီႈ ၊ လိူၼ်ထူၼ်ႈ ( ႙ )(သႅပ်ႈတႅမ်ႇၿႂ်း)လႆႈ( ႒) ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းတီႈ ၼႂ်း လိၵ်ႈႁပ်ႉပဝ်ႊၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ လွင်ႈဝၢင်းၶိူင်ႈလၢၵ်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိူဝ်ႁိူဝ်းတိုၵ်းသိုၵ်းလူင်မိသ်ႉသူဝ်ႇရီႇဢမႄႇ ရီႇၵႅၼ်ႇၶဝ် ဢၼ်ၸွတ်ႇၸပ်းဝႆႉတီႈဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇတူၵ်ႈၵဵဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

'''မၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ'''

   မၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊ ဢၼ်မီးပဵၼ်ၽေးၶဵၼ်ယႂ်ႇၼမ်ႁႅင်းၼႃႇၼႃႇတေႃႇၸိူဝ်းၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်း ၶဝ်ၼႆႉ ဢမႄႇရီႇၵႅၼ်ႇၶဝ် တႄႇဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးတေႃႇၼိူဝ်မိူင်းၸပ်ႇပၢၼ်ႇၶဝ် တီႈၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   ဢမႄႇရီႇၵႅၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ ( ႑႖ ) လိူၼ်ထူၼ်ႈ ( ႗ ) (ၸူႇလၢႆႇ) ပီႊ ႑႙႔႕ -ၼီႈၼၼ်ႉ တႄႇၸၢမ်းပွၺ်ႇတႅၵ်ႇမၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊဢၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းပႃႇပၢင်ႇႁၢတ်ႇသႃႊ သၢႆးလူင် တီႈၸေႊမိူင်းၼိဝ်းမႅၵ်ႈသီးၵူဝ်းၼၼ်ႉမႃးဢိူဝ်ႈ။

   မၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇမုင်ႇမုၼ်ႊဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသေ ပိူၼ်ႈသုတ်း တႃႇလွင်ႈပၢႆးသိုၵ်း တီႈၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

   ( ၵွပ်ႈၽိင်ႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်ၽိတ်းဢၼ်ၽူၼ်လႄႈ ၊ ဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်းသေ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်လၢႆ လႆႈသုမ်းသၢႆၸႂ်ယဝ်ႉဢိူဝ်ႉ။ ၼႃႇၵႃႇသႃႇၵီႇ တင်း ႁီႇရူဝ်းသီးမႃး ၊ ပဵၼ်မႃးသၢၵ်ႈသေႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊဢမ်ႇ ၵႃးၼႆႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။

လုင်းၸၢႆးၾႃႈ (ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ႊတႅမ်ႈ) ဝႆႉပၼ်

<nowiki>*</nowiki> (႑႕:႐႐) ၵၢၼ်း ၊ (႒႑.႑႑.႒႐႒႓) လ.တ.လ -တ. လ.ၽ။

[[Category:General Knowledge]]
[[Category:တၢင်းႁူႉ]]

ပေႃးမေႃလိၵ်ႈၸင်ႇ - ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇလႆႈပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်း

2026-10-16T02:07:26Z

Khurleng:

'''ပေႃးမေႃလိၵ်ႈၸင်ႇ - ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇလႆႈပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်း'''

ပေႃးမေႃလိၵ်ႈၸင်ႇ ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇလႆႈပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်းယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၼႆလႄႈ ၊ ပေႃးဝႃႈသမ်ႉပဵၼ် ဝႆႉ လိၵ်ႈဢမ်ႇမေႃ လၢႆးဢမ်ႇမေႃသေ ဢိုပ်းဝႆႉတၢင်းႁူႉမေႃပေႃးၼႆတႄႉ တေမိူၼ်ၵၼ်တင်းၼင်ႇတူၼ်ႈမႆႉ ႁႅင်ႈလူင် ဢၼ်တင်ႈတုၵ်းၸုၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၸႂ်သၢႆၸႂ်ဝႆႉယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈဢွၼ် ၵၼ်ပဵၼ်ဝႆႉယူႇၸိူဝ်းၽူႈၵေႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသၢႆတႃပၺ်ႇၺႃႇလႅင်းၼၼ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈသင်ၵၼ်တင်း တၢင်းၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်းဢၼ်တၢႆဝႆႉၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉပဵၼ် ဢၼ်ႁူပ်ႉတေႃႇတင်းတၢင်းပိူင် ပဵၼ်ႁၢႆႉၸႃႉလူင်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈသၢႆမၢႆ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် ၸိုင်ႈမိူင်း ၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ပိုၼ်ႊဢွၵ်ႇၼႄမႃးၼၼ်ႉတႄႉ တႃႇတၢင်းၼမ်တေႃႇတင်းပတ်းပိုၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ - ၸိူဝ်းၵူၼ်းၸူဝ်ႊပၢၼ် (ဢသၢၵ်ႈ) ယႂ်ႇၶဝ်တႃႇ ႗႘ - လၢၼ်ႉၵေႃႉၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈမီးဝႆႉ လွင်ႈငဝ်ႈ ပိုၼ်ႉတၢင်းႁူႉမေႃလိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈမေႃလူ ၊ မေႃတႅမ်ႈ ၊ မေႃၼပ်ႉၼၼ်ႉသႄႈ။ တႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁူဝ် ၼပ်ႉမွၵ်ႈ ႕႘ - လၢၼ်ႉၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊၵႂႃႇႁဵၼ်းသွၼ်လႆႈ တၢင်းႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈငဝ်ႈသေ ယဝ်ႉ ၊ တႃႇထႅင်ႈ - ႖႓-လၢၼ်ႉၶဝ်သမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်လႆႈမီးဝႆႉ တီႈၽၢႆႇၼွၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇလုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၸူဝ်ႊပၢၼ်ၼုမ်ႇမွၵ်ႈ - လၢၼ်ႉ ႒႕႐- ၼႆႉသမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပဵၼ်ဝႆႉထၢၼ်ႈဢၼ်ယင်းပႆႇႁူႉပႆႇမေႃ ၊ ဢမ်ႇလူင်ႉလႅၼ်ႇတေႃႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈငဝ်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆ လႆႈႁူႉဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။

   လုၵ်ႉတီႈ ပၢင်တုမ်ႊလူင်ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ မုၵ်ႉၸုမ်းၸိုင်ႈမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ - ( ႒႓ ) လိူၼ်ထူၼ်ႈ ( ႑႑ ) (ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇၿႂ်ႇ) ၊ မိူဝ်ႈပီႊပူၼ်ႉမႃး -႒႐႑႔ -ၼီႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇ မၵ်းမၢႆမႃးတႃႇလွင်ႈႁႂ်ႈတင်းလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉလူင် လႆႈမေႃလိၵ်ႈၼႆႉႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်မႃးသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ငဝ်ႈ ပိုၼ်ႉၵူၼ်းႁဝ်းသေယဝ်ႉ တမ်းမၢႆမႃးၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဢၼ်ၼိူင်ႈ တႃႇႁႂ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းႁဝ်းၵူႊၵေႃႉၵူႊၵေႃႉ လႆႈသုၼ်ႇၸၢင်ႊႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် (လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်ၵႂႃႇလႆႈ) တေႃႇတင်းၸူဝ်ႊ ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်း တင်းဢၼ်ၼၼ်ႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။ တေႃႈတီႈၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းတင်းသဵင်ႈ ဢၼ်မီးယူႇတီႈ လႅၼ်ႊတွၼ်ႊမွင်ႇၵူလ်းလီးယႂ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ မၵ်းမၢႆမႃးၶၢဝ်းယၢမ်းတႃႇႁူႉမေႃလိၵ်ႈထၢၼ်ႈငဝ်ႈ ပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸိူဝ်းပီႊပူၼ်ႉမႃး ႒႐႐႓ -ၼီႈၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင် ႒႐႑႒ - ၼီႈသေယဝ်ႉ ၊ ပေႃးဝႃႈထိုင်မႃး မွၵ်ႈပီႊ -႒႐႑႕ -ၼီႈ လႄႈ ၽၢႆႇလင်ၼႆ တင်းသဵင်ႈတေလႆႈပဵၼ်ဝႆႉ ဢၼ်ႁူႉမေႃလိၵ်ႈယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ တႅပ်း တတ်းမႃးတီႈမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးပီႊ -႒႐႑႔ -ၼီႈ လိူၼ်ထူၼ်ႈၵဝ်ႈ (သႅပ်ႈ တႅမ်းၿႂ်း) လႆႈ ( ႘ ) ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ပၢင်တုမ်ႊလူင်ၵူႊမိူင်းမိူင်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၾၢႆႇပူင် သွၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တင်း တႃႇၸိူဝ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းၶဝ်လႄႈ ၼၢင်းယိင်းလူင်ၶဝ် ၸိူဝ်းတီႈ ၵူႊမိူင်းမိူင်း ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႊမေႃလိၵ်ႈလၢႆးမႃးလႆႈၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ တႅပ်းတတ်းမႃး တႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇၸိူဝ်း ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၾၢႆႇမုၼ်းလႅင်း ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၶပ်ႉၶပ်ႉတၢမ်းတၢမ်းတေႃႇဢမ်ႇႁႂ်ႈၶၢတ်ႇပုတ်းလႂ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

   မုၵ်ႉၸုမ်းလူင် ယူႇၼႅသ်ႉၵူဝ်ႇ ( UNESCO ) ၸိုင်ႈမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းလၢႆၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ သူၼ်း တုမ်ႊႁူၺ်းတွမ်ႊပၼ်ဝႆႉ တႃႇႁႂ်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ၵေႃႉမႄႈလႄႈ ၸိူဝ်းၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၶဝ် ပေႃးတေ ၸၢင်ႊမေႃလိၵ်ႈမႃးလႆႈၼၼ်ႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းၸမ်း- မိူၼ်ၼင်ႇ- တီႈၸိုင်ႈမိူင်းမႃႇလီ ဢၼ် ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းမိူင်းၼိူင်ႈ တီႈလိုမ်ဢၾ်ႈၾရီးၵႂ်းၼၼ်ႉၼႆ ပေႃးတီႈၸိူဝ်းမၢၼ်ႈသူၼ် (ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ) ၼႆ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ယူင်းသူၼ်း ၊ ႁူၺ်းတွမ်ႊတေႃႇ ၸိူဝ်းၵူၼ်းယိင်းၶဝ် တႃႇႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် ပၢႆး ပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈငဝ်ႈဝႆႉယူႇ တင်းဝွၵ်းၵႂၢမ်းၶဝ်လႂ်၊ ဢႃႈပုမ်ႇလႂ် ၊ၽဵင်းၵႂၢမ်းလႂ် တင်းတီႈပွၺ်ႇပိုၼ်ႊသဵင် ရေႇတီႇယူဝ်ႇ ၶဝ်လႂ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်း တင်းၼမ်လၢႆၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသွၼ် ဢဝ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈငဝ်ႈဝႆႉယူႇသေယဝ်ႉ ၊ ပေႃးဝႃႈ သိုပ်ႇၶိူဝ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်တေမႃးမႂ်ႇထႅင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၼႆ ၵႃႊပဵၼ်ၵူၼ်းယိင်းၵူႊၵေႃႉ ႁူႉတၵ်းတေဢွၼ်ၵၼ် သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉၼႆ လႆႈႁၼ်ဝႆႉ သၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆးလီ ၸိူဝ်းၸိူဝ်ႉၼင်ႇၼႆဝႆႉယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

   မိူဝ်ႈပီႊ ႒႐႐႐ - ၼီႈတဵမ် ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၊ လုမ်းလူင်လုမ်ႈၾႃႉ လႆႈတမ်းမၢႆပၼ်မႃး ၶေႃႈၵႅမ်းၶိုၵ်ႉၶၢႆးလူင် ဢၼ်ဝႃႈ “ပၢႆးႁူႉမေႃတႃႇၵူၼ်းၵူႊၵေႃႉ” (တႃႇတင်းသဵင်ႈတင်းလၢႆ)(Education for all ) ၼၼ်ႉသေ တႄႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်မၼ်းမႃးလႄႈ လႆႈႁၼ်မီးလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်မႃးၼၼ်ႉယူႇဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ပၢႆးႁူႉမေႃတႃႇၵူၼ်းၵူႊၵေႃႉ (ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တႃႇၵူၼ်းတင်းလၢႆ) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၸမ်း- ပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်လူဝ်ႇဝႆႉ၊ ဢၼ်ထုၵ်ႇဢၢပ်ႈ (ၵိုင်ႇလႅပ်ႈ) တႃႇတင်းသဵင်ႈ တႄႇဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ တေႃႇထိုင် ၵူၼ်းလူင်ၶဝ်တင်းသဵင်ႈသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႊၵေႃႉၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ငဝ်ႈပိုၼ်ႉတၢင်းလူဝ်ႇ ၶဝ်မီးၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တႃႇၸၢင်ႊသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လႆႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉလႂ်၊ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ထၢၼ်ႈငဝ်ႈၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်ၵႂႃႇ (ဢမ်ႇႁဵၼ်းဢဝ်ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်)ၼၼ်ႉလႂ် ၊ တင်းတႃႇယွၼ်ႇ ယွမ်း ႁႂ်ႈႁၢႆလႆႈလွင်ႈၸိူဝ်းၸူဝ်ႊသၢၵ်ႈယႂ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉမေႃလိၵ်ႈၼၼ်ႉလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ႑႙႙႒- ၼီႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸိူဝ်း ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၶဝ် ဢၼ်တႄႇႁႃႁူႉမေႃလိၵ်ႈမႃးယဝ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးတေ ၸၢင်ႊသိုပ်ႇသေ လူလိၵ်ႈၵႂႃႇတင်းဢမ်ႇၶၢတ်ႇဢမ်ႇၽၢတ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၸိူဝ်းပပ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ် လၢႆးသေ ပိုၼ်ႊၽေပၼ်မႃး တႃႇယႃႇႁႂ်ႈလႆႈလွင်ႈႁႅင်းလူလိၵ်ႈလႆႈၶၢတ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉလႂ်ယူႇယဝ်ႉ။

   တီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်းလိုမ်ဢၾ်ႈၾရီးၵႂ်းၶဝ်ၼႆ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈၸိူဝ်းၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၶဝ် ဢၼ်ၽႅဝ် မႃး ၸူဝ်ႊပၢၼ်သိပ်းပၢႆပီႊမႃး ဢၼ်ၸိူဝ်းသမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉမေႃလိၵ်ႈမႃးၵၼ်ၼၼ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇတႄႇ ၼႃႈႁိူၼ်းၸဝ်ႉၸဝ်ႉသေယဝ်ႉ ၊ ပေႃးတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းမႃးၼႆၵေႃႈ ၶဝ်မေႃမီး “ပိူင်တမ်း (ၽႅၼ်ၵၢၼ်) မုင်ႉႁေႃ ႁိူၼ်း” (Family Planning) သေ မေႃဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်းမႃး တင်းႁူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်မီးတၢင်းမၵ်းမၢႆ ၶၼ်ႈၶႅၼ်ႈၼ်ႉယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ တေႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉ ဢၼ်ၸိူဝ်းၵိူတ်ႇလဵင်ႉမႃးတီႈၶဝ်ၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မေႃလုမ်းလႃးပူၵ်းပွင်တူၺ်းထိုင်ပၼ်မႃး တင်းတၢင်းႁူႉၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီလႂ်ယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပေႃး တီႈၸိူဝ်းႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉဢွၼ်ၶဝ်လႂ် ၊ၸိူဝ်းႁူင်းႁဵၼ်းထၢၼ်ႈငဝ်ႈ (ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ) ၶဝ်လႂ်ၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႊ မေႃဢဝ်တင်းႁႅင်းငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် ၾၢႆႇမုၼ်းႁိူင်းမၢၼ်ႈသူၼ်သေယဝ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်မႃးထၢင်ၽၢႆႈ ဢၼ် ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ တႃႇဢွၼ်ႇၸၢႆးလႂ် ၊ ဢွၼ်ႇယိင်းၶဝ်ၼၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မႃး တင်းပဵၼ်ဢၼ်လီၸူမ်း ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

   မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမေႃလိၵ်ႈမေႃလၢႆး ၊ ၵူၺ်းလႆႈၸႂ်ႉလၢႆးႁူဝ်မႄႈမိုဝ်းၼဵၵ်းလႄႈ မၢႆၶၢၼ်ႇ သႃႊ (ၶႂၢၺ်ႇၶႃပႄ) မႃးၵွၺ်းလႄႈ ၸူဝ်ႊပၢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ႁူမ်ႊဝႃႈလႆႈမီးၸႂ်ဝႆႉယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈ သမ်ႉလႆႈပဵၼ်ဝႆႉၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးမၢၵ်ႇတႃ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ၸူဝ်ႊပၢၼ်ၼၼ်ႉလႆႈမိူၼ်ဝႆႉတင်းၸူဝ်ႊ ၸၢတ်ႈတၢႆၼၼ်ႉၼင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်ၶီႈၶႃႈ ယူႇတႂ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၶုၼ်ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းသင် တႃႇႁႂ်ႈၸိူဝ်းၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၶဝ်တင်း လၢႆႁႂ်ႈပေႃးလႆႈႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇမႃးတေႉတေႉၼၼ်ႉသႄႈ။ ၶဝ်ၵူၺ်းလဵင်ႉဢွၵ်ႇပၼ် ၸိူဝ်းထၢၼ်ႈၵူၼ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်တေၸၢင်ႊႁဵတ်းလႆႈၸရေးလႂ် ၊ ၽူႈမၢႆဢွၼ်ႇလႂ် ၊ ၽူႈမီးၸၼ်ႉၾၢႆႇၽွင်းငမ်း ဢၼ်တေၸွၺ်ႈထႅမ် ပၼ် တႃႇႁႂ်ႈယူင်ႉလူင်ပၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းပွင်ႊၶဝ် ပဵၼ်လီပၼ်ႇၵၢၼ်လႆႈလီၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆသေ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိၵ်ႈမေႃလၢႆး ၊ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးၶၢၼ်ႇသႃႊ (ၶႂၺ်ႇၶႃပႄ) ၼဵၵ်းႁူဝ်မႄႈမိုဝ်းဢဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵၢပ်ႈၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈတိူဝ်းသေ မီးၼမ်မႃးဝႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်ၼၵ်းမၼ်း ပေႃးတီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇၼႆ ၼႂ်းၵႃႊၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယိင်းၶဝ်ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၼႆႉ ဢွၼ် ၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈမေႃလိၵ်ႈမႃးၵၼ်သႄႈ။ ပေႃးပဵၼ်ၸိူဝ်းၵူၼ်းၸၢႆးယူႇမၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၶဝ်ၼႆႉတႄႉ ၵွပ်ႈမီးၵျွင်း ၸဝ်ႈမုၼ်လႄႈ လႆႈယၢမ်ႈဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်လိၵ်ႈမႃးသေယဝ်ႉ ပေႃးမႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း ၵူၼ်းယိင်းၶဝ်ၼႆ ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်မေႃလိၵ်ႈယူႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယူႇဢိူဝ်ႈ။

   မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးတၵ်းဝႃႈ ဢမ်ႇမေႃလိၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်တႃမွတ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇၼႆ ပေႃးၵူၼ်း ယိင်းၵေႃႈ သင်ဢမ်ႇမေႃတေႃးၵီႇတေႃးလၢႆးၼႆ သမ်ႉဝႃႈပဵၼ် ဢၼ်ႁၵ်းဢၼ်ၵႅင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်ထုင်း ၽိင်ႈမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵူၼ်းယိင်းၸိူဝ်းယူႇဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇၶဝ်ၼႆႉ ၵၢၼ်တေႃးၵီႇတေႃး မၼ်ႈ တႄႉ လႆႈမေႃၵၼ်ယူႇတေႉယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ဢမ်ႇလႆႈမေႃလိၵ်ႈမႃးလႄႈ ၵူၺ်းလႆႈသုတ်းၸၢတ်ႈ ပၢၼ် ၵႂႃႇတင်းလၢႆးၶႂၺ်ႇၶႃပႄမႃးၵွၺ်းယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ မီးသၢႆၸႂ်တင်ႈတူဝ်ဝႆႉယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈဢမ်ႇ လႆႈမေႃလိၵ်ႈ ၊ ပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်ဢမ်ႇႁူႉမေႃလိၵ်ႈမႃးလႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉၼႆ ၵူၼ်းၸိူဝ်း မၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ၶဝ် ၼႆႉ၊ လိူဝ်သေဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်သေပဵၼ်ဝႆႉ ၵူၼ်းၽၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁႆႊၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်ၼႆႉ လႆႈငၢမ်ႇဝႆႉပၼ် လိၼ်သူၼ်ႁႆႊၼႃး ၊ ဝူဝ်း ၊ ၵႂၢၺ်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈၵလႃးၶျိတ်ႉတီးၶဝ်သေ ၸေႇဢဝ်ၵူႈ ဢဝ်ငိုၼ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမေႃလိၵ်ႈလႄႈ လိင်ႉလႅၼ်ဢဝ်တင်းငိုၼ်းၶီႈငိုၼ်းႁၢင်ႁႅင်းၼႃႇၼႃႇ သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး လႄႈ လႆႈတူၵ်းၵိၼ်းမႃးတေႉတေႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်းမႃးတႄႉ ၵွပ်ႈဢမ်ႇသၢႆႈတႅၼ်း လႆႈ ငိုၼ်းၼီႈၶွတ်ႇ လႄႈ လိၼ်သူၼ်ၼႃးၵေႃႈလႆႈပွၺ်ႇသုမ်း ၊ ဝူဝ်းၵႂၢၺ်းၵေႃႈ လႆႈသုမ်း ၊ ၼႆႉသေၵွၺ်း ဢမ်ႇၵႃး ၊ လုၵ်ႈယိင်း ၼၢင်းသၢဝ်ၵေႃႈ ယင်းလႆႈပႃးပၼ်ဢၼ်သဵတ်ႈမၼ်းၸွမ်းၵွၼ်ႇၵေႃႈမီးမႃးယဝ်ႉ။ ပိူဝ်ႈ ၼၼ်သေ လႆႈပဵၼ် မႃး လွင်ႈၵႅၼ်ႇလီလႆႈတိူဝ်ႉၸႂ်ၼမ်ၶေႃး၊ ၵႅၼ်ႇလီၸူၵ်ႉၸႂ်တပ်းပွတ်ႇယူႇတေႉ တင်းပိုၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးၸႂ်တင်ႈတူဝ်ဝႆႉယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ၸူဝ်ႊပၢၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈမေႃလိၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ် ဢၼ်တင်းလႅင်းသၢႆ ႁိူဝ်ႈလူႉလႅဝ်ႁၢႆဝွၺ်းဝႆႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ႁူမ်ႊဝႃႈ မီးၸႂ်ဝႆႉယူႇသေတႃႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ၸူဝ်ႊပၢၼ် ဢၼ်တၢႆဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ မၼ်းဢမ်ႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သင်လႃးလႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

   မိူဝ်ႈမိူင်းႁဝ်း မီးၸဝ်ႈမီးၶုၼ်မိူင်းႁင်းၵွၺ်းႁဝ်းၼၼ်ႉလႂ် ၊ မိူဝ်ႈႁဝ်းမီးႁႅင်းပွင်ႊပိူင်ႇငမ်းႁင်းၶိူဝ်း မိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉလႂ်၊ ႁူမ်ႊဝႃႈပဵၼ်ဝႆႉ ပၵ်းပိူင်ၽိင်ႈၸဝ်ႈၶႆႇၾႃႉပိူင်ႇမိူင်းသေတႃႉၵေႃႈ တီႈတႂ်ႈတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်းၸဝ်ႈၶႆႇၾႃႉ ယင်းမီးပၵ်းပိူင်ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇ လၢႆးဝတ်ႉဝႃးၵျွင်းၸဝ်ႈမုၼ်ယူႇဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ လႆႈမီး ထၢၼ်ႈၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈမႃးယူႇသေ၊ ထၢၼ်ႈၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁႃယၢပ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇသႄႈ။ ၵူၺ်း ၵႃႊ ဝၢႆးလင်တွၼ်ႊႁၢင်ပိုၼ်းမႃးၼႆႉတႄႉ မီးတၢင်းလၢၵ်ႇလၢႆး ၊လၢၵ်ႇလၢႆမႃးတေႉတေႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈမီးၼမ်ယူႇၼၼ်ႉသေ ၶုၼ်လူင်ၾၢႆႇၽွင်းပွင်ႊမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းတႂ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်ႇၼလ်ႇၾၢႆႉၶျ် ၼၼ်ႉ ယင်းယၢမ်ႈတၢင်ႇမၢႆမႃးၼင်ႇၼႆၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈမၢႆတွင်းဝႆႉဝႃႈ- “ပၵ်းပိူင် ပၢႆးႁူႉမေႃပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၵျွင်းၸဝ်ႈမုၼ် ဢၼ်တီႈၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉၸမ်း မၼ်းမီးတၢင်းၵွင်ႉၵၢႆႇ ၵပ်းသိုပ်ႇ တိတ်းၸပ်းဝႆႉတင်း ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်း) ဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ တီႈတူဝ်ထူပ်း (ၸူဝ်ႊပၢၼ် ) ဢိူဝ်ႈ။ တီႈၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ၽူႈၵေႃႉဢၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇမေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၊ ဢၼ် ဢမ်ႇမေႃလူလိၵ်ႈ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းၶေႃႈသိူင်ႇၶေႃႈဢမ်တင်းၵႂၢမ်းတႃႉၵၼ် ၊ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၵေႈ လိတ်ႈၽိုၼ်ႉထွၺ်ႇၶိုၼ်းတၢင်းၶွင်ႈၶတ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဝႃႈႁၼ်ယၢပ်ႇမီးဢေႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ တေႃႈတီႈၼႂ်းၶွၵ်ႈထွင်ႇႁဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၼႂ်းၵႃႊၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈတူၵ်းၶွၵ်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ သင်ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတီႈမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ဝႃႈဢမ်ႇမေႃဝႆႉပိုၼ်ႉငဝ်ႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ တေဢေႇတေႉ တေႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈယွၼ်းတူၺ်းသဵၼ်ႈၸလၢင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁူႉမႃးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈႁူင်း ႁဵၼ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းလႂ် ၊ ႁူမ်ႈပႃးတင်းႁူင်းႁဵၼ်းၵျွင်းၸဝ်ႈမုၼ်လႂ် တီႈတင်းသွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်း ႁဵၼ်းၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တေႃႇသုတ်းဝၼ်းယဝ်ႉ။ မၢႆမီႈၼႆၵေႃႈ ၵပ်ႉဢိပ်ႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇမႃးမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႉ တိုဝ်းၶွၼ်ႉဝၢႆလႆႈလီလီတေႉယူႇယဝ်ႉ ” ၼႆသေ မၢႆတွင်းဝႆႉၼင်ႇၼႆဢိူဝ်ႈ။ တူၺ်းဢဝ်တေႃႇမၢႆတမ်းတွင်း ဢၼ်ၼႆႉသေၵေႃႈ ၸၢင်ႊလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶၢတ်ႈလၢမ်းႁူႉႁၼ်လႆႈဝႃႈ - တီႈၼႂ်းမိူဝ်ႈလွင်ႈပိူင်သၢင်ႇၵၼ်ႊၵူၼ်း ၽိင်ႈၸဝ်ႈၶႆႇၾႃႉပိူင်ႇမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ပၵ်းပိူင်ပၢႆးႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇၵျွင်းၸဝ်ႈမုၼ်ၶဝ်ၼႆႉ မီးဝႆႉလွင်ႈထိုင်တီႈ ဢွင်ႇမၢၼ်ဝႆႉယူႇၼႆလႆႈၽွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

   တီႈၼႂ်းပၢၼ် ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ထူပ်းတႃႁၼ်ယူႇဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉၼႆႈတႄႉ တီႈဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းၼႄ ပၼ် (ထၢၼ်ႈ) ၶၼ်တၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းငိူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းလၢင်း တၢင်းၵတ်ႉလႅၼ်ႇၵူၼ်းၸိုင်ႈမိူင်း ၼိူင်ႈမိူင်း (H-D.I = Human Development Index) ၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၼပ်ႉပႃးသၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆး လွင်ႈ ႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တင်း လွင်ႈႁူႉမေႃလိၵ်ႈတီႈၸိူဝ်းၵူၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ် တင်းသဵင်ႈသဵင်ႈၼၼ်ႉ ဢိူဝ်ႈ။ တီႈဢၼ်တေၼပ်ႉသွၼ်ႇတူဝ်ထူပ်းတေႃႇ တူဝ်ၼပ်ႉၶၵ်ႉပုၼ်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းငိူၼ်ႈငဝ်ႈ တိုၼ်းလၢင်း ၵူၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉၼႆ လႆႈဢဝ်တူဝ်ၼပ်ႉၸႅင်ႈငဝ်ႈပိုၼ်ႉဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇဝႆႉတင်း ၸိူဝ်းၵူၼ်းမိူင်း တင်းလၢႆၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼပ်ႉပႃးယဝ်ႉ။

ၶေႃႈမၢႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်း-

( ႑ ) ၸူဝ်ႊသၢၵ်ႈၶၢတ်ႈလၢမ်း။(Expectancy of life of birth)

( ႒) သုတ်ႈပုၼ်ႈထၢၼ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းယႂ်ႇ ဢၼ်ႁူႉမေႃလိၵ်ႈ။(Adult literacy ratio)

( ႓) သုတ်ႈပုၼ်ႈထၢၼ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉမေႃၸၼ်ႉလိၵ်ႈတေႃႇထၢၼ်ႈၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၊ ၸၼ်ႉၵၢင် ၊ၸၼ်ႉ

သုင် ႁူမ်ႈႁွမ်းတင်းသဵင်ႈ။ (Combined first, second and high school enrollment ratio)

( ႔ ) ငိုၼ်းၶဝ်ႈ(Income) ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႈ ပဵၼ်လွင်ႈလႆႈဢဝ်ၼပ်ႉပႃးယဝ်ႉ။

   တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈလၢႆးငၢၼ်း ၶပ်းမၢႆၾၢႆႇမုၼ်းႁိူင်း မုၵ်ႉၸုမ်းလူင်လုမ်ႈၾႃႉ (U N D P) ၼၼ်ႉ တႄႉ ၸၢင်ႊလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉႁၼ်မႃးဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းၼႂ်းလိုမ်ဢေးသီး ယႂ်း ဢၼ်ၼင်ႇမိူင်း - ( ႑ )ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ။ ( ႒) ၿဵင်းၵလႃးၻႅသ်ႉ။ (႓) ပၢၵ်ႈၵိသ်ႉသတၢၼ်း။(႔) ဢိၼ်း ၻီးယႂ်း။ (႕) သီရီလင်းၵႃ ။ (႖) ၼိပ်ႇၿလ်း။ ( ႗) ၵမ်ႇၿေႃးတီးယႂ်း။ (႘) လၢဝ်း။ ( ႙ )မိူင်းၶႄႇလႅင်။ (႑႐ ) ဝႅတ်ႉၼမ်း။ ( ႑႑ ) သိင်းၵပူႇ။ ( ႑႒) ထႆး။ ( ႑႓ ) မလေးသီးယႂ်း။( ႑႔ ) ၾီလ်ႇလပိၼ်း။ (႑႕)ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီး သီးယႂ်း။ (႑႖) ၿရူႇၼၢႆး ၊ ႁူမ်ႈပႃးတင်းသဵင်ႈ၊ ဢၼ်ၼႂ်းၵႃႊၸိုင်ႈမိူင်း (႑႖) ၸိုင်ႈမိူင်းဢေးသီးယႂ်းၼႆႉ ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ လႆႈမီးဝႆႉ- သၢႆၸႂ်ၸူဝ်ႊသၢၵ်ႈၶၢတ်ႈလၢမ်းတီႈထၢၼ်ႈၶၵ်ႉ ( ႑႒ )။ တီႈၸိူဝ်းယႂ်ႇဢၼ်ႁူႉမေႃ လိၵ်ႈသမ်ႉပဵၼ်ထၢၼ်ႈၶၵ်ႉ ( ႘ ) တီႈလွင်ႈဝႆႉလႆႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၊ ၸၼ်ႉၵၢင် ၊ၸၼ်ႉသုင် ႁူမ်ႈလုမ်း ၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ဝႆႉၶၵ်ႉ ( ႙ ) လႄႈ၊ တီႈငိုၼ်းၶဝ်ႈတႃႇယေႈၵေႃႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉသမ်ႉပဵၼ်ၶၵ်ႉ (႑႕) ၼႆ လႆႈလဵပ်ႈ ႁဵၼ်းႁူႉဝႆႉၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တူၺ်းဢဝ်တေႃႇလွင်ႈ သၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆးၼႆႉသေၵေႃႈ လႆႈႁူႉမႃးဝႃႈ- ၸိုင်ႈမိူင်း မၢၼ်ႊၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇ တီႈဢၼ်သုင်လိူဝ်ဝႆႉသေ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈ ၾႃႉဝႆႉယူႇ။ တေႃႇၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်တိုၵ်ႉႁႃမုၼ်းႁိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ သုင်ဝႆႉ၊ လီဢဝ် ၵုင်ႇမုၼ်ဝႆႉယူႇၼႆ လႆႈယူႇယဝ်ႉ။

   မိူဝ်ႈပီႊ ႑႙႗႐- ၼီႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆ ၵွပ်ႈၵေႃႉတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵေႃႈလႆႈပဵၼ်ဝႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၵေႃႉ ၼိူင်ႈယဝ်ႉလႄႈ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊလႆႈမီးဝႆႉ ပိူင်တမ်း “ဢ”-သၢမ်တူဝ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊတင်း လၢႆ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈမေႃလိၵ်ႈဝႆႉယူႇဢိူဝ်ႈ။ လွင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးတၢင်းမုင်ႈႁၼ် လၢႆးဝူၼ်ႉလႄႈ တၢင်းသၢင်ႈ တႃႇၸူဝ်ႊပၢၼ်လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၵႂႃႇတင်းယႂ်ႇလူင်တေႉတေႉယဝ်ႉ။ ထၢတ်ႈၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈ- တီႈဢၼ်ၵႆ ၊ ဢၼ် ယၢပ်ႇသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဝႆႉၵဝ်ၶႃႈၵႂႃႇၸွၺ်ႈလႄႈၼႆၵေႃႈ လႆႈတႄႇၵိူတ်ႇမႃးမိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈတႄႇ ႁူပ်ႉ ႁၼ်တေႃႇၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵွတ်းၽၢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းသေ လႆႈႁူႉတေႃႇၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈဢၼ်တေႉ တေႉၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း ဢမ်ႇလႆႈၼွၼ်းတင်းသုတ်းၽႃႈၵင်ႈၼႆၵေႃႈၼမ်တေႉတေႉ ငိုၼ်းၸၢႆႇ ၸွမ်ႇထွင်းဢွၼ်ႇယေႈပျႃးၵွၺ်းၵေႃႈဢမ်ႇမီးၵၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ။ တႃႇၶိူဝ်းတႃႇမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၼႂ်း ၸႂ်ပၢႆးဝူၼ်ႉႁၼ်ၶဝ် တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵိူတ်ႇမီးဢွင်းၽႅင်ဝႆႉလႆႈ တၢင်းၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်လႆႈတေႉတေႉလႃႇ။ ဢူဝ်း! တၢင်း ယၢၵ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ မၼ်းၵႅၼ်ႇၼမ်လၢႆတေႉၼႃႇယဝ်ႉ။ ၽႂ်ၵေႃႉလႂ်သမ်ႉ တေမႃးၽူတ်ႇပၼ်ထၢၼ်ႈၸူဝ်ႊ ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶဝ် ႁႂ်ႈလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတိူဝ်းသုင်မႃးလႆႈလႃႇ- ၼႆသေ ၊ ၼႆသေ လႆႈပဵၼ်မႃးတၢင်းဝူၼ်ႉႁၼ်ၶုၺ်ႉ ထူပ်းယူႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႊပၢၼ်ဢၼ်တေႉယဝ်ႉ။ မိူင်းလႅင်းမႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးထၢင်ၽၢႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈပိုတ်ႇ တႅတ်ႈပၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆး ဢၼ်ဝႃႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈလႄႇပၢင်ႇၼၼ်ႉမႃး တင်းထူပ်းလီငၢမ်းတေႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ဢၢႆႈၶီႈယၢၼ်ႈ မေႃၵူဝ် ၊ ဢၼ်သမ်ႉမေႃလုၵ်ႉယဵဝ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပၢႆလႆႈၶၢၼ်တႃ ၼွၼ်းသေ ႁဵတ်းၵေႃႉပၼ်ၶဝ်ထႅင်ႈသေၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ ၾႆးသၢႆဢမ်ႇမီး ၾႆးၾႃႉဢမ်ႇမီးသႄႈ။ ပေႃးပဵၼ် ၺႃး မိူဝ်ႈၶမ်ႈလိူၼ်လႅင်းၼႆတႄႉ ၶႅၼ်းဢိတ်းၼိူင်ႈယဝ်ႉလေႃႇ။ ၵူၺ်းဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ -ၼႂ်းၵႃႊတင်းၼမ်လၢႆလူင် ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ ႁူႉမေႃလိၵ်ႈမႃးၵၼ်ယူႇယဝ်ႉလေႃႇ။ ၼင်ႇမၢၼ်ႊၶဝ် မၵ်းမၢႆဝၼ်းထီႈ ( ႘ ) လိူၼ် ထူၼ်ႈ ( ႙ ) (သႅပ်ႇတႅမ်းၿႂ်ႇ) ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး “ဝၼ်းႁူႉမေႃလိၵ်ႈၵူႊမိူင်းမိူင်း(International Literacy Day) ၼၼ်ႉ ၊ ႁဝ်းၵေႃႈ တင်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈထိုင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းသေ ၊ တမ်းမၢႆလႆႈမႃး ၽႅၼ်ၵၢၼ်တႃႇႁူႉမေႃလိၵ်ႈတႆး - ဢၼ်ႁူႉၵၼ်ဝႃႈ “မ” ႁႃႈတူဝ်ၼၼ်ႉယူႇဢိူဝ်ႈ ။ လႆႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး ၽွင်းမိူဝ်ႈမီးလွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ၼမ် လၢႆ။ သမ်ႉပဵၼ်ၽွင်းမိူဝ်ႈၶၢဝ်းဢၼ်တႆးသိုပ်ႇၼွၼ်းၼူၵ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ၊ ၵၢၼ်သႅင်ဢေလူင်ၼႆႉ တေႁဵတ်း ႁိုဝ်ၸၢင်ႊတႅပ်းတတ်းၵႃႊၶၼ်မၼ်းလႆႈယဝ်ႉလႃႇ။

   ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် တႃႇႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈႁူႉမေႃလိၵ်ႈလၢႆးမႃးၼႆႉ ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉသေ သမ်ႉပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉမႅတ်ႈလီငၢမ်းတေႉယူႇပေႃးၼႆ ၊ တႃႇၸိူဝ်းဢၼ်ဢွၼ်ၵၼ် ၶၢမ်ႇပဵၼ်မႆႉယေႈဝႃး ၊ ၶႃးယေႈတႅပ်း၊ မၢၵ်ႇဢုတ်ႇယေႈလုၵ်ႈ ၊သၢႆးဢွၼ်ႇယေႈ ၵမ်သေ လႆႈပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၸူဝ်ႊသၢၵ်ႈၶဝ်သေ ၸွၺ်ႈထႅမ်မႃးတႃႇၸိူဝ်ႉတႃႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူႉၵႃႊတၵ်းလီ လႆႈမၵ်းမၢႆဝႃႈပဵၼ်ၵၢၼ်လီၵၢၼ်မႅတ်ႈတႃႇၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းလူၵ်ႈၵမ်ႇၾႃႇယူႇယဝ်ႉလေႃႇ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝူၼ်ႉၶႆႈၶိုၼ်းမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈလီလူင် ဢၼ်လႆႈၶုၺ်ႉသိူဝ်းၸူမ်းၸွမ်းဝႆႉယူႇတႃႇသေႇ တေႃႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႊလိုမ်းလႆႈၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၽိူဝ်ႇၽႅဝ်မႃးပီႊ ႑႙႗႑-ၼီႈၼႆ လုၵ်ႉတီႈၸုမ်းယူႇၼႅသ်ႉၵူဝ်ႇ လုမ်ႈၾႃႉသေ ယွင်ႈယေႃးပၼ်သူးႁႂ်ႈ တၢင်းတူင်ႉသၢင်ႈလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် တႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊမေႃလိၵ်ႈ ၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ႁွင်ႉဝႃႈသူးတွၼ်ႈ မူဝ်ႇႁမ်းမႅၻ်ႉရီႇသႃႇ ပႃႇလႃႇဝီႇလိတ်ႉတႂ်းရႂ်းရီး ပရၢႆသ်ႉ -(Mohammad

Reza Pahlavi Literacy Prize) ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ ႑႙႘႓- ၼီႈမႃးသမ်ႉ ၸူပ်းလႆႈထႅင်ႈသူး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈ ဝႃႈ- သူးတွၼ်ႈၼူဝ်ႇ ပရၢႆသ်ႉ (Noma Prize) ၼႆထႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတူင်ႉသၢင်ႈ တႃႇႁူႉမေႃလိၵ်ႈလၢႆး ၊ ဢၼ်ၸိူဝ်းႁူႉမေႃလိၵ်ႈယဝ်ႉၶဝ် ႁဵတ်းၸွၺ်ႈ ပၼ်တႃႇ ၸိူဝ်းဢမ်ႇပႆႇႁူႉမေႃလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈႁူႉမေႃမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိူဝ်းမေႃလိၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ ၶဝ် ပေႃးတေလႆႈသိုပ်ႇလူဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈတေႃႇဢမ်ႇၶၢတ်ႇပုတ်းပႅတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ၵႂႃႇ ထႅင်ႈတင်းၼမ်ၵွၼ်ႇယူႇဢိူဝ်ႈ။

တေႃႇၸိူဝ်းလႆႈသုမ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်မႃးၼၼ်ႉ ႁဝ်းၸၢင်ႊဢွၼ်ၵၼ် တႆႈပၼ်သၢႆလႅင်းမႃး တႃႇသိုပ်ႇ ၼိူင်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈၸၢင်ႊဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇသိုပ်ႇသိုပ်ႈသိုပ်ႈသေ တႆႈလႅင်းပၼ်ၵႂႃႇထႅင်ႈတင်း ယႂ်ႇတင်းၼမ် ၊ တင်းၵႂၢင်ႈတင်းၶႂၢင်ႇ တေႃႇၸွတ်ႇတူဝ်ႈၶိူဝ်းတူဝ်ႈမိူင်းၵၼ်သေၵမ်း။ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊထူၼ်ႈ    ( ႒႑ )- ၼီႈလူင်) ဢၼ်လႆႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ဝႆႉယူႇၼႆႉၸမ်း - ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၼ်တေလႆႈတွင်ႈထၢမ်ဝႆႉယူႇ ဝႃႈ ၸွင်ႇမႂ်းႁူႉမေႃလိၵ်ႈဢမ်ႇႁူႉလိၵ်ႈၼၼ်ႉသင်ယဝ်ႉသႄႈ။ မၼ်းပဵၼ်ယူႇဝႆႉ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ ၊ ၸွင်ႇမႂ်းလႆႈတိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းယူႇႁိုဝ် ဢမ်ႇလႆႈ ၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ တေပဵၼ်မႃး ၶေႃႈထၢမ်တႃႇတၢင်းၶွင်ႈၶမ်မႂ်းဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ လုၵ်ႉတီႈပၢင်သွၼ်ဢွၼ်ႇၸူဝ်ႊၶၢဝ်း ဢၼ်ၸၢင်ႊႁႂ်ႈလူင် တူဝ်လိုမ်းၶိင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉသေ ၊ လီလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်း ၊ ႁူမ်ႈသၢင်ႈ ႁွမ်းၵၼ်တင်းဢွမ်ႈဢွမ်ႈ ပႅင်းပႅင်းၵႂႃႇ တင်းလၢႆးတႄႇတင်ႈသၢင်ႈပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ၸွမ်းလၢႆးတၢင်းၶိုတ်း ၵၢပ်ႈၶိုၼ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။

ၵူၼ်းၵူႊၵေႃႉ ၊ ၶိူဝ်းၵူႊၶိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းမီးဝႆႉပုၼ်ႈၽွၼ်းတႃႇႁၵ်ႉသႃတေႃႇ လွင်ႈႁဵၼ်းႁူႉ (love for learning) သေဢမ်ႇၵႃး မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းပႃးတႃႇဢွၼ်ၵၼ်ႁူမ်ႈႁွမ်းႁဵတ်းသၢင်ႈ တႃႇၵေႃႇတင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်လႆႈ

မူႇမုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်း ဢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉယူႇတႃႇသေႇ(learning society )ဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးၼႆၸင်ႇ တေၸၢင်ႊသိုပ်ႇ ယူႇသဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းပဵၼ်ၶိူဝ်းလၵ်းလႅမ် ဢၼ်ငၢမ်ႇထုၵ်ႇၵၼ်တင်းၵၢပ်ႈပၢၼ်လႆႈၼႆယဝ်ႉ။

ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ပဵၼ်လႆႈၵူၼ်းဢၼ်မီးၵႃႊၶၼ် ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇတင်းၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်းသေ ၊ ႁူႉမေႃ လိၵ်ႈလၢႆးၶိုတ်းပၢၼ်သေယဝ်ႉ ဢမ်ႇလိုမ်းပႅတ်ႈ လိၵ်ႈၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉလႆႈသေၵမ်း - ႁႂ်ႈၵိုင်ႇတၢၼ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁူႉတူဝ် ၊ ပေႉတူဝ် ႁူႉတႃႇမေႃၽွမ်ႉၸွၺ်ႈၵၼ်ပႃးၼၼ်ႉလႆႈၵၼ်သေၵမ်းလူၺ်ႈ။

လုင်းၸၢႆးၾႃႈ (ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ႊတႅမ်ႈဝႆႉပၼ်)။

<nowiki>*</nowiki> (႑႔: ႒႐) ဢႃးတိတ်ႉ။ (႓႑ .႐႓.႒႐႒႔) လ.တ.လ - တ.လ.ၽ ။

[[Category:General Knowledge]]
[[Category:တၢင်းႁူႉ]]

Main Page

2026-10-16T02:05:33Z

Khurleng:

__NOTOC__

<div class="library-home">
<div class="kh-home">


<div class="kh-hero">
<div class="kh-hero-inner">

<div class="kh-eyebrow">WELCOME TO KNOWLEDGE HUB</div>

<h1>Discover Something New</h1>

<p>Explore Shan knowledge, history, culture, education and more.</p>

<div class="kh-search">
<inputbox>
type=search2
width=35
placeholder=Search articles and topics...
buttonlabel=Search
break=no
arialabel=Search articles
</inputbox>
</div>

<div class="kh-hero-links">
[[Special:Categories|Browse All Categories]] ·
[[Special:NewPages|Latest Articles]]
</div>

</div>
</div>


<div class="kh-section">

<div class="kh-section-head">
<h2>Explore Shan Knowledge</h2>
[[Special:Categories|View All Categories →]]
</div>

<p>Select a topic to explore articles.</p>

<div class="kh-grid">

<div class="kh-card">
<h3>🧠 [[:Category:တၢင်းႁူႉ|တၢင်းႁူႉ]]</h3>
<p>ၶေႃႈမုၼ်းတၢင်းႁူႉပၢႆးႁၼ်</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🏛️ [[:Category:ပိုၼ်း|ပိုၼ်း]]</h3>
<p>ပိုၼ်းတႆး ၊ ပိုၼ်း</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🌏 [[:Category:ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း|ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း]]</h3>
<p>မိူင်းတႆး ၊ ဝဵင်း ၊ မႄႈၼမ်ႉ လႄႈ သၼ်လွၺ်</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>⚖️ [[:Category:ပၢႆးမိူင်း|ပၢႆးမိူင်း]]</h3>
<p>Federalism, governance and institutions.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🎭 [[:Category:ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း|ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း]]</h3>
<p>Traditions, festivals, food and clothing.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🗣️ [[:Category:လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ|လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ]]</h3>
<p>Grammar, vocabulary and Shan dialects.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>📚 [[:Category:ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ|ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ]]</h3>
<p>Textbooks, teaching and learning resources.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🌾 [[:Category:ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်း|ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်း]]</h3>
<p>Agriculture, trade and local livelihoods.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>✍️ [[:Category:လိၵ်ႈလၢႆး|လိၵ်ႈလၢႆး]]</h3>
<p>ဢႃႈပုမ်ႇ ၊ ဝွၵ်း လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>🔬 [[:Category:ပၢႆးသၢႆႊ|ပၢႆးသၢႆႊ]]</h3>
<p>Environment, health and technology.</p>
</div>

<div class="kh-card">
<h3>👤 [[:Category:Biography|Biography]]</h3>
<p>Historical and contemporary figures.</p>
</div>

</div>
</div>


<div class="kh-section kh-latest">

<div class="kh-section-head">
<h2>📰 Latest Articles</h2>
[[Special:NewPages|View All Articles →]]
</div>

<p>Discover the five newest articles published on our wiki.</p>

<div class="kh-article-list">
{{Special:NewPages/limit=5,namespace=0}}
</div>

</div>


<div class="kh-section">
<div class="kh-category-footer">

<h2>Explore More Topics</h2>

<p>Browse every category in our knowledge library.</p>

<div class="kh-footer-actions">
[[Special:Categories|Browse All Categories →]]
</div>

</div>
</div>

</div>
</div>

MediaWiki:Common.css

2026-10-13T06:53:15Z

Khurleng:

မၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊ တင်း သၢႆၸႂ်ၵူၼ်းႁဝ်း

2026-10-13T06:51:55Z

Khurleng:

မၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊ တင်း သၢႆၸႂ်ၵူၼ်းႁဝ်း

2026-10-13T06:49:26Z

Khurleng: Created page with "'''မၢၵ်ႇပုင်းမုင်ႇမုၼ်ႊ'''ၸိူဝ်းၶိူင်ႈလၢၵ်ႈ (မၢၵ်ႇ) မုင်ႇမုၼ်ႊ (ၼိဝ်းၵလီးယႂ်း) ဢၼ်ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းလူင် ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၶဝ် တီႈၼိူဝ်လုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမ..."

File:Image.png

2026-10-13T06:46:42Z

2026-10-13T03:17:41Z

Khurleng: